De civitate dei (5.10)

CAPUT X. An uoluntatibus hominum aliqua dominetur necessitas.

Unde nec illa necessitas formidanda est, quam formidando
Stoici laborauerunt causas rerum distinguere ita, ut quasdam
subtraherent necessitati, quasdam subderent, adque in his,
quas esse sub necessitate uoluerunt, posuerunt etiam nostras
uoluntates, ne uidelicet non essent liberae, si subderentur [*] [*]

necessitati. Si enim necessitas nostra illa dicenda est, quae non
est in nostra potestate, sed etiam si nolimus efficit quod
potest, sicut est necessitas mortis: manifestum est uoluntates
nostras, quibus recte uel perperam uiuitur, sub tali necessitate
non esse. Multa enim facimus, quae si nollemus, non
utique faceremus. Quo primitus pertinet ipsum uelle; nam si
uolumus, est, si nolumus, non est; non enim uellemus, si
nollemus. Si autem illa definitur esse necessitas, secundum
quam dicimus necesse esse ut ita sit aliquid uel ita fiat, nescio
quur eam timeamus, ne nobis libertatem auferat uoluntatis.
Neque enim et uitam Dei et praescientiam Dei sub necessitate
ponimus, si dicamus necesse esse Deum semper uiuere
et cuncta praescire; sicut nec potestas eius minuitur,
cum dicitur mori fallique non posse. Sic enim hoc non potest,
ut potius, si posset, minoris esset utique potestatis. Recte
quippe omnipotens dicitur, qui tamen mori et falli non potest.
Dicitur enim omnipotens faciendo quod uult, non patiendo
quod non uult; quod ei si accideret, nequaquam esset omnipotens.
Unde propterea quaedam non potest, quia omnipotens
est. Sic etiam cum dicimus necesse esse, ut, cum uolumus,
libero uelimus arbitrio: et uerum procul dubio dicimus, et
non ideo ipsum liberum arbitrium necessitati subicimus, quae
adimit libertatem. Sunt igitur nostrae uoluntates et ipsae
faciunt, quidquid uolendo facimus, quod non fieret, si nollemus.
Quidquid autem aliorum hominum uoluntate nolens quisque
patitur, etiam sic uoluntas ualet, etsi non illius, tamen hominis
uoluntas; sed potestas Dei. Nam si uoluntas tantum
esset nec posset quod uellet, potentiore uoluntate inpediretur;
nec sic tamen uoluntas nisi uoluntas esset, nec alterius, sed [*]
eius esset qui uellet, etsi non posset inplere quod uellet.
Unde quidquid praeter suam uoluntatem patitur homo, non
debet tribuere humanis uel angelicis uel cuiusquam creati
spiritus uoluntatibus, sed eius potius, qui dat potestatem
uolentibus.

Non ergo propterea nihil est in nostra uoluntate, quia Deus
praesciuit quid futurum esset in nostra uoluntate. Non enim,
qui hoc praesciuit, nihil praesciuit. Porro si ille, qui praesciuit
quid futurum esset in nostra uoluntate, non utique
nihil, sed aliquid praesciuit: profecto et illo praesciente est
aliquid in nostra uoluntate. Quocirca nullo modo cogimur aut
retenta praescientia Dei tollere uoluntatis arbitrium aut retento
uoluntatis arbitrio Deum (quod nefas est) negare praescium
futurorum; sed utrumque amplectimur, utrumque fideliter et
ueraciter confitemur; illud, ut bene credamus; hoc, ut bene
uiuamus. Male autem uiuitur, si de Deo non bene creditur.
Unde absit a nobis eius negare praescientiam, ut libere uelimus,
quo adiuuante sumus liberi uel erimus. Proinde non
frustra sunt leges obiurgationes exhortationes laudes et uituperationes,
quia et ipsas futuras esse praesciuit, et ualent
plurimum, quantum eas ualituras esse praesciuit, et preces
ualent ad ea inpetranda, quae se precantibus concessurum
esse praesciuit, et iuste praemia bonis factis et peccatis supplicia
constituta sunt. Neque enim ideo peccat homo, quia
Deus illum peccaturum esse praesciuit; immo ideo non dubitatur
ipsum peccare cum peccat, quia ille, cuius praescientia
falli non potest, non fatum, non fortunam, non aliquid aliud,
sed ipsum peccaturum esse praesciuit. Qui si nolit, utique
non peccat; sed si peccare noluerit, etiam hoc ille praesciuit. [*]