De civitate dei (4.18)

CAPUT XVIII. Felicitatem et Fortunam qui deas putant, qua ratione secernunt.

Quid, quod et Felicitas dea est? Aedem accepit, aram
meruit, sacra congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur.I
Ubi enim ipsa esset, quid boni non esset? Sed quid sibi uult. [*]

quod et Fortuna dea putatur et colitur? An aliud est felicitas,
aliud fortuna? Quia fortuna potest esse et mala; felicitas
autem si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos
utriusque sexus (si et sexum habent) non nisi bonos existimare
debemus. Hoc Plato dicit, hoc alii philosophi, hoc
excellentes rei publicae populorumque rectores. Quo modo
ergo dea Fortuna aliquando bona est, aliquando mala? An
forte quando mala est, dea non est, sed in malignum daemonem
repente conuertitur? Quot sunt ergo deae istae? Profecto
quotquot homines fortunati, hoc est bonae fortunae. Nam
cum sint et alii plurimi simul, hoc est uno tempore, malae
fortunae, numquid, si ipsa esset, simul et bona esset et mala;
his aliud, illis aliud? An illa, quae dea est, semper est bona?
Ipsa est ergo Felicitas: quur adhibentur diuersa nomina? Sed
hoc ferendum est; solet enim et una res duobus nominibus
appellari. Quid diuersae aedes, diuersae arae, diuersa sacra?
Est causa, inquiunt, quia felicitas illa est, quam boni habent
praecedentibus meritis; fortuna uero, quae dicitur bona, sine
ullo examine meritorum fortuito accidit hominibus et bonis
et malis, unde etiam Fortuna nominatur. Quo modo ergo
bona est, quae sine ullo iudicio uenit et ad bonos et ad
malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in
quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et
suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores
eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur,
non fortuito uenit. Ubi est definitio illa Fortunae? Ubi est [*]
quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim prodest
eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit,
ut prosit, fortuna non est. An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter
mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti
et eam quo uoluerit mittenti Fortuna resistere. Aut certe
istam mali colant, qui nolunt habere merita, quibus dea possit
Felicitas inuitari.