De civitate dei (4.15)

CAPUT XV. An congruat bonis latius uelle regnare.

Videant ergo ne forte non pertineat ad uiros bonos gaudere
de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus iusta
bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresceret, quod utique
paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum
geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis
omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita
essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe
domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis
gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas.
Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustioribus dominarentur,
ideo non incongrue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul
dubio felicitas maior est uicinum bonum habere concordem
quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota sunt
optare habere quem oderis uel quem timeas, ut possit esse
quem uincas. Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non
iniqua, Romani imperium tam magnum adquirere potuerunt,
numquid tamquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas
aliena? Multum enim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam
uidemus, quae faciebat iniuriosos, ut essent cum
quibus iusta bella gererentur et augeretur imperium. Quur
autem et iniquitas dea non sit uel externarum gentium, si
Pauor et Pallor et Febris di Romani esse meruerunt? His
igitur duabus, id est aliena iniquitate et dea Victoria, dum
bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter
terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic
partes Iuppiter haberet, cum ea, quae possent beneficia eius
putari, di habentur, di uocantur, di coluntur, ipsi pro suis [*]

partibus inuocantur? Haberet hic autem etiam ille aliquam
partem, si Regnum etiam ipse appellaretur, sicut appellatur illa
Victoria. Aut si regnum munus est Iouis, quur non et uictoria
munus eius habeatur? Quod profecto haberetur, si non lapis
in Capitolio, sed uerus rex regum et dominus dominantium
cognosceretur adque coleretur.