De civitate dei (3.28)

CAPUT XXVIII. Qualis fuerit Syllana uictoria, uindex Marianae crudelitatis.

Syllana uero uictoria secuta, huius uidelicet uindex crudelitatis,
post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata,
finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pace
grassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas
caedes additae fuerant aliae grauiores a Mario iuuene
adque Carbone earundem partium Marianarum, qui Sylla inminente
non solum uictoriam, uerum etiam ipsam desperantes
salutem cuncta suis aliis caedibus inpleuerunt. Nam praeter
stragem late per diuersa diffusam obsesso etiam senatu de ipsa
curia, tamquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius
Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae
sanctius habebatur, aram ipsam amplexus occisus est, ignemque
illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo
paene sanguine extinxit. Urbem deinde Sylla uictor intrauit,
qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa pace saeuiente
septem milia deditorum (unde utique inermia) non pugnando,
sed iubendo prostrauerat. In Urbe autem tota quem uellet
Syllanus quisque feriebat, unde tot funera numerari omnino
non poterant, donec Syllae suggereretur sinendos esse aliquos
uiuere, ut essent quibus possent imperare qui uicerant. Tunc
iam cohibita quae hac adque iliac passim furibunda ferebatur
licentia iugulandi, tabula illa cum magna gratulatione proposita
est, quae hominum ex utroque ordine splendido, equestri
scilicet adque senatorio, occidendorum ac proscribendorum
duo milia continebat. Contristabat numerus, sed consolabatur [*]

modus; nec quia tot cadebant tantum erat maeroris, quantum
laetitiae quia ceteri non timebant. Sed in quibusdam eorum,
qui mori iussi erant, etiam ipsa licet crudelis ceterorum
securitas genera mortium exquisita congemuit. Quendam enim
sine ferro laniantium manus diripuerunt, inmanius homines
• hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum.
Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis
in tantis cruciatibus diu uiuere uel potius diu mori coactus
est. Subhastatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles
ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa
est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut
acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta.
Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit
armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur,
si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret,
sed ut moriens non repugnaret.