De civitate dei (2.20)

CAPUT XX. Quali uelint felicitate gaudere et quibus moribus uiuere, qui tempora Christianae religionis incusant.

Verum tales cultores et dilectores deorum istorum, quorum
etiam imitatores in sceleribus et flagitiis se esse laetantur,
nullo modo curant pessimam ac flagitiosissimam non esse
rem publicam. Tantum stet, inquiunt, tantum floreat copiis
referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura
sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, si
diuitias quisque augeat semper, quae cottidianis effusionibus
subpetant, per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque
potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis
adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites
pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur.
Populi plaudant non consultoribus utilitatum suarum,
sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur
inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam
subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus
morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum suarum
prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter honorent, sed
[nequiter ac] seruiliter timeant. Quid alienae uineae potius
quam quid suae uitae quisque noceat, legibus aduertatur.
Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti
uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de [*]

suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque
quod libet. Abundent publica scorta uel propter omnes,
quibus frui placuerit, uel propter eos maxime, qui habere
priuata non possunt. Exstruantur amplissimae adque ornatissimae
domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit
et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur.
Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae laetitiae
uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae
uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec
felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit,
eum libera multitudo auertat ab auribus, euertat a
sedibus, auferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, qui hanc
adipiscendam populis procurauerint adeptamque seruauerint.
Colantur ut uoluerint, ludos exposcant quales uoluerint, quos
cum suis uel de suis possint habere cultoribus: tantum efficiant,
ut tali felicitati nihil ab hoste, nihil a peste, nihil ab ulla
clade timeatur. — Quis hanc rem publicam sanus, non dicam
Romano imperio, sed domui Sardanapali conparauerit? qui
quondam rex ita fuit uoluptatibus deditus, ut in sepulcro suo
scribi fecerit ea sola se habere mortuum, quae libido eius,
etiam cum uiueret, hauriendo consumserat. Quem regem si
isti haberent sibi in talibus indulgentem nec in eis cuiquam
ulla seueritate aduersantem, huic libentius quam Romani
ueteres Romulo templum et flaminem consecrarent.