De civitate dei (2.1)

CAPUT I. De modo, qui necessitati disputationis adhibendus est.

Si rationi perspicuae ueritatis infirmus humanae consuetudinis
sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri
languorem suum tamquam medicinae subderet, donec diuino
adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone
opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem
his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant.
Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium
morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post
rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue
nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima
peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam
ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius
dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas,
sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus
offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi
modus, si respondendum esse respondentibus semper existi-
25 memus? Nam qui uel non possunt intellegere quod dicitur, [*]

uel tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint,
non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur
iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta
contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte
statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo
nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum
et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum,
[mi] fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in
Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum
scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent.
cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant
similes earum muliercularum, quas commemorat apostolus
semper discentes et numquam ad ueritatis scientiam
peruenientes. ,