Adnotationes in Iob (37-39)

Sed et in hoc obstupuit cor meum: admiratione.
et euulsum est de loco suo: de terrenis rebus,
quibus delectabatur, ut sursum habeatur ad dominum. audite [*] [*] [*] [*]

sonitum terroris et uocis eius: hinc eum adparet ista
in spiritu dicere; nam incipit dicere cur euulsum sit cor eius
de loco suo, auctoritate scilicet euangelii per totum orbem
terribiliter sonantis: paenitentiam agite; adpropinquauit
enim regnum caelorum. et strepitu oris illius
exeunt: ad eos utique qui foris sunt in delectationibus
rerum uisibilium. subter uniuersum caelum circuit,
et lumen eius in finibus terrae: dum ecclesia per
omnes gentes diffunditur. post eum fremet uox: post
primum aduentum eius nouissima tuba secundi aduentus eius
in claritate tonabit. in sonitu superbiae suae: superbiam
pro celsitudine posuit, quia primus aduentus in humilitate
fuit. et non poterit inuestigari, cum audita fuerit
uox eius: nunc ergo quaeratur dominus, dum inueniri potest,
hoc est comprehendi ad salutem per fidem non fictam; tunc
enim non poterit, cum uenerit iudicare et audita fuerit uox
eius dicentis: ite in ignem aeternum, quoniam sera tunc
erit et infructuosa infidelium paenitentia. tonabit fortis in
uoce sua mirabiliter: quia non fortitudinis eius, sed
infirmitatis nostrae ex participatione mortalitatis uox illa fuit
primi aduentus eius, de quo dictum est: quod infirmum
est dei, fortius est hominibus. fecit enim magna
quae nesciebamus: haec in primo aduentu; et ideo postea
ad exigenda quae dedit iudex uenturus est. quae nesciebamus
autem dictum est ex persona eorum, quos latuit
diuinitas domini, infirmitatem carnis intuentes. praecipiens
nubi: esto super terram: carni suae, ut per sacramentum [*] [*]
accipiatur in memoria eius ad imitationem humilitatis et
formationem caritatis. et tempestas pluuiae et tempestas
imbrium potestatis eius: est enim nubes quidem
super terram; sed quando exprimatur ad inriganda corda per
pluuiam imbresque sermonis, quod fit cum sacramenta intelleguntur,
non in nostra, sed in ipsius potestate est. in manu
omnis hominis signat: significat ei per opera eius quam
reus sit, ut sciat omnis homo infirmitatem suam et clamet:
infelix ego homo, quis me liberabit de corpore
mortis huius? introierunt autem bestiae sub protectione
et quieuerunt in cubili: introierunt autem
peccatores sub indulgentia gratiae et quieuerunt in conscientia
remissis peccatis. de promptuariis superuenit tempestas:
tentatio de occulto rerum ordine. et de promptuariis
frigus: de secretis iudicium in eos qui non perseuerant. ut
refrigescat eorum caritas ex abundantia iniquitatis; merito
enim contingit eis, dum spem suam non in deo, sed in
hominibus ponunt. et ab spiritu dei dabitur glacies:
non solum ei abundantia iniquorum frigescent, qui spem
ponunt in hominibus, sed etiam ex operibus bonis eorum, in
quibus est spiritus dei, durescunt quidam quasi glacie liuoris,
quibus est Paulus odor mortis in mortem. et ad haec quis
idoneus, ut intellegat quoniam recte ac iuste ab spiritu dei
dabitur glacies? sicut enim carnalibus homines laudantibus
contingit ex iniquitate hominum frigescere desperando, ita
carnalibus ab hominibus laudari cupientibus contingit ex
hominum iustitia durescere inuidendo. gubernat autem [*] [*] [*]
aquam qualiter illi placuerit: ut pluat super unam
ciuitatem et super aliam non pluat, quod ad imbrem adtinet
spiritalem pro subditarum aut non subditarum meritis animarum.
et frumentum inrigauit nubes: simus ergo frumentum.
si cupimus inrigari. disseminauit nubem lucem suam:
euangelium incarnationis suae. et ipsa per circuitum
uertitur: per orbem terrae ipsa tractatur. in gubernaculis
ad operandum omnia quae mandauerit eis: gubernacula,
in quibus illa nubes per circuitum uertitur, praedicatores
sunt uerbi, per quos ecclesiae gubernantur ad operanda omnia
mandata dei. haec constituta sunt ab eo super
terram: a domino nostro Iesu Christo. siue in tribu
siue in terra sua: siue in tribu Iuda, unde secundum
carnem natus est et passus et resurrexit et ascendit in caelum
— ex hac enim geniti erant apostoli et multi fratres prope
inuenti et salui facti — siue ante passionem eius per ipsum
uocati siue post ascensionem per apostolos in ipsa Hierusalem
atque in ecclesiis Iudaeae, quae erant in Christo, sicut commemorat
apostolus Paulus: propter ueritatem dei ad
confirmandas promissiones patrum. siue in misericordia
inueniri uoluerit eam: illam nubem scilicet in
misericordia uoluerit inueniri a credentibus gentibus; hoc enim
sequitur: gentes autem super misericordiam glorificare
deum. auribus percipe haec, Iob: quasi
renouat intentionem dicturus de uocatione gentium. sta et
commouere uirtutem domini: noli moueri mente aliquid
tibi tribuendo. scimus quia deus posuit opera sua: [*] [*]
reprobans utique gloriantes de operibus suis. cum faceret
lucem de tenebris: cum iustificaret inpios; fuistis
enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino.
scit differentiam nubium: euangelistarum aliorum sibi
ante passionem, aliorum post passionem credentium. et ingentes
lapsus malorum: non eorum qui elapsi sunt
crucifigentes eum, ut eos postea paeniteret et baptizarentur
in eo, sed eorum lapsus qui nec corrigi potuerunt, perseueranter
etiam postea persequentes ecclesiam; horum enim non
parui, sed ingentes lapsus sunt. tua uero stola est
ualida: dignitas superba; tamquam in eum quippe dicitur,
qui de operibus suis audet extolli. quiescente terra ab
austro firmabis cum eo caelos, qui aequaliter ad
uidendum fusi sunt? ab austro terram congruenter intellegimus
eos qui de Iudaeis crediderunt in Christum. sicut
enim sol ab aquilonari terra remotior est, australi autem
uicinior, ita quos prope inuentos dicit apostolus luci euangelistarum,
non absurde accipiuntur terra ab austro. sicut autem
caelos euangelistas solemus accipere, ut est: caeli enarrant
gloriam dei — de his enim dictum est: in omnem
terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae
uerba eorum — ita terras recte accipimus plebes, quibus
euangelizatum est. et quoniam plebes quae de Iudaea crediderant,
posteaquam quieuerunt exeuntes de hac terra — nunc
enim hic non sunt; firmata est tamen auctoritas euangelistarum
in ecclesiis quae sunt ex gentibus, firmata autem
misericordia dei, non iam opitulante auctoritate ecclesiarum
Iudaeae, quae in Christum est — propterea sensus hic est, ut [*] [*]
per interrogationem pronuntietur: numquid tu quiescente
terra ab austro, id est iam non existente in hac uita
plebe ulla christiana ex Iudaeis, firmabis cum eo euangelistas
et diuinarum scripturarum libros, qui per misericordiam dei
non solis Iudaeis, sed etiam gentibus aequaliter ad uidendum
fusi sunt? gratiam quippe dei commendat et misericordiam,
ne quis de meritis glorietur, quae Iudaeorum erat superbia.
quare doce me quid dicamus ei, et requiescamus
multa dicentes: quia non est, quod ei dicant conuicti,
nullum se habere meritum per se ipsos, sed eius indigere
misericordia. numquid liber aut scriba adsistis mihi,
ut stans faciam hominem tacere? quare ergo non dicis,
si habes quod dicas? non enim quasi dictanti mihi excipis,
ut tu nihil dicas; sed utique colloqu\\imur. omnibus autem
non est uisibile lumen, quod refulget in nubibus:
redit ad ea quae dicebat de spe remissionis peccatorum et
inluminationis gratiae per misericordiam dei; refulget enim
lumen in nubibus. non tamen ipsarum nubium est proprium:
inluminantur enim. aliud est enim quod fulget suo lumine,
aliud quod refulget inlustratum. sed non est omnibus uisibile;
multi enim putant lumine suo fulgere animas, cum sapientes sunt.
unde sunt illi, qui dicentes se esse sapientes stulti
facti sunt. et spiritus transit et mundabit eas: hic
spiritum dixit, de quo dictum est: ab increpatione
spiritus irae tuae, et: ab spiritu tuo quo fugiam?
per correptiones enim tentationum ostenditur hominibus
meritum eorum, quia ipsi peccatis suis tenebrae sunt et egent [*] [*]
gloria dei, ut illius lumine inlustrari uelint, illi dantes
honorem, non sibi, atque ita deposita superbia mundentur a
delicto magno; nam spiritus sanctificationis non transit, sed
manet. ab aquilone nubes coloris aurei: ab sceleratissima
inpietate et a deo longe remota ueniunt tamen conuersi
atque mundati et inluminati sapientia. unde? nisi per gratiam,
qua non merita adtenduntur, sed peccata dimittuntur. unde ille
cum sibi uellet ignosci, doceam, inquit, iniquos uias
tuas, et inpii ad te conuertentur, tamquam nubes ab
oriente uel aquilone iam coloris aurei inluminatis tenebris
suis. in his est magna gloria et honor omnipotentis:
cui plurimum dimittitur, plurimum diligit, quoniam potest et
inpium iustificare qui est omnipotens. et non inuenimus
alium similem uirtuti eius: solus enim hic peccatum
non fecit nec inuentus est dolus in ore eius; solus
enim deus uerax, omnis autem homo mendax: unde
uicit, cum iudicaretur, deus homo factus. qui iuste iudicat,
non putas exaudire eum? non itaque homo de uenia
desperando addat peccata peccatis; tamquam addictus iam
damnationi, quia certus est de iustitia dei, sub qua non potest
esse inpunitus. ita enim deus iuste iudicat, ut etiam exaudiat
ueniam deprecantes. et tanto magis, quanto magis iuste iudicat.
non enim iusti iudicii est paenitentes supplices miscere cum
his qui recusant humilitatem et satisfactionem paenitentiae.
propterea timebunt eum homines: si se homines esse
meminerint confitendo peccata sua, quia adhuc homines sunt.
quibus dicitur: nonne homines estis? timebunt quoque
eum et sapientes corde:ne sibi tribuendo quod acceperunt [*] [*]
et dicendo se esse sapientes stulti fiant. potest enim auferri
superbis, quod datur humilibus. quapropter et sapientes
quamuis cordis inluminatione, non linguae iactatione sapientes
sint et reges, spiritaliter iudicantes terram, ipsi autem a nemine
iudicentur, seruiant tamen domino in timore et exultent
cum tremore, ne pereant de uia recta; deus enim est, qui
operatur in eis et uelle et operari pro bona uoluntate.

Et postquam quieuit Eliu loqui, dixit
dominus ad Iob per turbinem nubis: etiam si hoc
modo uox ista facta est, quo modo ad Moysen, uel quo modo
cum se dominus tribus discipulis in monte ostendisset, tamen
quod non dictum est simpliciter "per nubem", sed "per
turbinem nubis", hoc significari arbitror, quod non per
sanam carnem interrogatus, hoc est tentatus est Iob, sed per
tribulationem perturbationemque carnis. quis est qui celat
me consilium, continens sermones in corde, et me
putat latere? nemo est ergo qui se inmeritum pati aliquid
asperum dicat; quia si non factis, saltem uerbis peccatur;
et si non uerbis, saltem temeraria praesumptione intus in
corde uel sermonibus cogitationum: et quoniam deum non
latent, nemo flagellatus dicat indigne se accipere disciplinam,
quasi ultra non sit, quo per illam proficiat. sciendum est
enim sic in principio libri huius diabolo laudatum Iob testimonio
dei et in fine tribus amicis eius, ut tamen nosset deus
quantum ei deesset ad perfectionem, quo etiam laudabiles
secundum hanc uitam uiros et deo iam placentes paterna
flagella perducunt; quae noluit ab apostolo remouere dicens: [*] [*]

sufficit- tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate
perficitur. accingere tamquam uir lumbum tuum:
significat ad hoc pati dura et amara dei seruos in hoc saeculo,
ut omnes affectiones suas a terrenarum delectationum fluxu
colligant atque constringant. interrogabo te; tu autem
responde mihi: ubi eras cum fundarem terram?
hinc iam commendare incipit eminentiam domini nostri Iesu
Christi, quia in ipso est salus omnium percussorum uenenata
suasione serpentis, ne in se sibi quisque esse salutem putet.
ille enim deus, non sicut dictum est: dii estis et filii
altissimi, sed cui rapina non sit esse aequalem patri, et
filius hominis, non sicut filii hominum, in quibus non est
salus, sed prae participibus suis: non enimiustus tantum.
sicut Iob, sicut Paulus, sicut ecclesia, sed etiam iustificans
tamquam unigenitus a patre, plenus gratia et ueritate.
ad insinuandam ergo differentiam diuinae humanitatis eius,
in quo princeps huius mundi nihil inuenit, quia in passione,
quae non rapuit. tunc exsoluebat, et iustificationem sanctorum
per peccatorum remissionem, quibus sanctis in unum redactis
fit corpus eius ecclesia, cuius et particula est Iob secundum
historiam quia iustificatus et figura uniuersae, per prophetiam
incipit dicere quae dicturus est. ubi eras cum fundarem
terram? utrum quia nondum erat, an quia non per eum
fundata est, sicut per unicum filium? et terram istam, an
ipsam ecclesiam? ipsa enim accepit lapidem angularem, de
quo mox dicturus est. indica mihi, si nosti scientiam:
haec enim quae a domino pro nobis temporaliter gesta sunt, [*] [*]
ad scientiam pertinent. quis posuit mensuras eius si
nosti? secundum distributionem donorum spiritalium. unicuique
enim nostrum data est gratia secundum
mensuram donationis Christi. propter quod dicit:
ascendens in altum captiuauit captiuitatem, dedit
dona hominibus, quia si totum corpus oculus, ubi
auditus? secundum mensuram quippe uniuscuiusque
partis incrementum corporis facit in aedificationem
sui in caritate. aut quis est qui induxit
super eam funiculum? ut eam faceret hereditatem suam
distinguens ab eis quibus dicit: non noui uos. nouit
enim dominus qui sunt eius. aut super quo circuli
eius fixi sunt? quia constringunt eam, ne dissoluatur, diuini
libri fixi super dominum; quia quisquis eos sine illo interpretari
uoluerit, fluitet atque erret necesse est. quis est autem qui
misit lapidem angularem super eam? quem reprobauerunt
aedificantes. quando facta sunt sidera simul:
simul baptizata tot milia uerbo uitae inter peccatores tamquam
in tenebris fulgentia. laudauerunt me uoce magna
omnes angeli mei: euangelistae. conclusi portis mare:
populos amaricantes amore terrenorum. sed quare portis?
an forte ut non solum modum haberet exercendi iustos persecutionibus,
sed etiam ut liceret iustis inde egredi? cum
fremeret ex utero matris suae uolens progredi:
cum irasceretur in concilio Babyloniae ciuitatis fornicantis
amore huius saeculi uolens extendere persecutiones suas ad
perdendos de terra eos, de quibus dictum est: non peto [*] [*]
ut tollas eos de saeculo, sed ut tollas eos a malo.
circumposui illi nubem operimeutum: non enim
boni tantum, sed etiam mali multi amatoresque huius saeculi
sacramento corporis Christi subiecti sunt, cuius auctoritate a
sanctorum persecutione reprimuntur. et nebula obuolui
illud: ignorantia, qua terrenam inde expectant felicitatem
terrenamque infelicitatem timent; et propterea timent quos,
nisi ita esset. persequerentur. non enim solum dictum est:
edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt
dominum qui requirunt eum, sed etiam dictum est:
manducauerunt et adorauerunt omnes diuites
terrae. et posui illi terminos inponens claustra et
portas: terminos, quibus saeuitia cohibeatur, non ut nihil
adfligat. sed quo usque exerceat, claustra, ut iniusti non
progrediantur, portas, ut ab eis iusti egrediantur. et dixi:
huc usque uenies et non transibis: sicut ipse diabolus
modum accepit, quo usque affligeret Iob, ita illud mare quo
usque persequeretur ecclesiam. sed in temet ipso comminuentur
fluctus tui: alterna uastatione discordiarum
atque bellorum. aut numquid tecum lucem constitui
matutinam? id est: consilio tuo tempus resurrectionis
praedestinaui? aut cognouit lucifer ordinem suum?
subaudiendum est" numquid tecum"? dominum autem
luciferum dicit propter ipsum matutinum resurrectionis exortum.
non enim de alio dici potuit: et lucifer oriatur in
cordibus uestris. ipse agnouit ordinem suum, ut esset
primitiae dormientium, primogenitus a mortuis, caput
ecclesiae, secuturo etiam corpore in futura resurrectione
sanctorum. adprehendere pennas terrae? dictum est: si [*] [*]
recipiam pennas meas in directum, uirtutes utique
spiritales fidelium, quibus a saecularibus suspenduntur inlecebris.
excutere inpios ex ea? ad hoc enim prior tanto
ante resurrexit agnoscens ordinem suum, ut fidem resurrectionis
insinuaret atque per ipsas pennas ecclesiae ubique praedicatus
ministerio circumuolantium nuntiorum iuste adprehendat
eas in opus iudicandi duodecim tribus Israhel, cum uenerit
excutere inpios ex ecclesia, qui nunc ante iudicium permixti
tolerantur. et tu sumens terrae lutum figurasti
animal? siue ipsum Adam commemoret siue quod nunc
sexta aetate saeculi, sicut tunc sexto die, de peccatoribus,
tamquam de luto terrae, homo factus est secundum imaginem
eius qui creauit eum. non utique hoc fecit ecclesia, sed in
hoc potius facta est per uerbum oportuno tempore incarnatum,
per quod facta sunt omnia. et famosum eum posuisti
super terram? magis iste homo famosus positus super
terram, qui sexta aetate saeculi factus est, quam ille qui
sexta die, antequam essent ceteri homines, per quos diffamaretur,
nisi forte, quia nunc ita innotuit. et abstulisti ab
inpiis lucem? sicut ille qui uenit, ut qui non uident,
uideant, et qui uident, caeci fiant. aut brachium
superborum comminuisti? potentiam eorum, sicut ille
qui infirma mundi elegit. ut confunderet fortia.
aut uenisti ad fontem maris? sicut ille, cui uenienti
patuit confitendo quidquid occultum erat in cordibus inpiorum,
qui credendo in eum iustificati sunt. nam quem fontem maris
melius accipimus nisi secretum, unde erumpit omnis haec
amarissima inpietas, quae ingentes fluctus iam manifestorum
malorum operum concitat, quae uident homines in apertis
factis, qui fontem ipsum uidere non possunt? aut in [*] [*]
uestigiis abyssi ambulas? abyssus hic recte intellegitur uita.
saecularis, quaecumque est in profundo malorum, quo, sicut
scriptum est, cum uenerit peccator contemnet, quia
ipsi quoque desperatissimi subiecti gratiae per remissionem
peccatorum salui facti emerserunt et receperunt Christum non
in abyssum quo premebantur, sed in locum eius, ut ubi
ambulabat calcans eos ambulet inhabitans eos Christus in
uestigiis abyssi, remanentibus per memoriam peccatorum
suorum, ut dum recolunt ubi fuerint, amplius diligant quem
receperunt, a quo sibi tanta dimissa sunt. aut tibi aperiuntur
metu portae mortis? omnibus enim morientibus aperiuntur
portae mortis, sed non metu, sicut uni illi qui destruendae
mortis causa mortuus est. aut certe aperiuntur ad resurgendum.
aut ianitores inferni uidentes te timuerunt? sicut
illum unum, in quo nihil dignum morte princeps mundi
inuenit, quem tam cito dimiserunt, quem inuiti admiserunt.
inferi autem ianitores aliquae inferiores potestates morti
praepositae intellegendae sunt. aut cognouisti latitudinem
sub caelo? sicut cognouit qui per illam diffudit
ecclesiam. narra ergo mihi quanta quaeque sint:
quis enim hoc sciat, nisi quem ille docuerit? aut in qua
terra habitat lux? ille enim docet, quia manifestatio
uerborum eius inluminat et intellegere facit infantes.
aut quis tenebrarum locus? hoc quoque ille docet,
qui dicit: accedite ad eum et inluminamini. hinc enim
ostendit eos tenebrescere qui recedunt, dum nolunt esse
infantes. initium enim superbiae hominis apostatare [*] [*]
a deo. inde qui non glorificauerunt deum aut gratias egerunt,
euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum
est insipiens cor eorum et facti sunt tenebrarum locus.
nisi forte ille est tenebrarum locus, qui excipit perseuerantes
in peccatis, ut ipsi sint tenebrae, quarum ille est locus,
quem uere nullus hominum nouit. similiter et terra, in qua
habitat lux, potest intellegi terra illa uiuentium, id est beatitudo
exceptura perseuerantes in fide et spe et caritate, qui
fuerunt aliquando tenebrae, nunc autem lux in
domino. si duces me in fines eorum? quo usque perueniunt
qui tales sunt. quid est enim, ubi non sit sapientia
dei, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et
disponit omnia suauiter? cui utique nullus hominum
comparandus est. quodsi et nosti semitas eorum, numquid
scis quia tunc natus es et numerus annorum
tuorum multus? quodsi et nosti semitas inpiorum, qui uel
tenebrae sunt uel tenebrarum locus, quia omnes etiam qui
iam ad deum conuersi sunt, in ipsis semitis ambulauerunt,
antequam acciperent a deo gratiam, quae iustificat inpium,
numquid scis tamen quia tunc tibi extitit causa mortaliter
nascendi in hoc saeculo, cum easdem semitas inierunt primi
hominum parentes, qui praeuaricatione inpii manibus et uerbis
arcessierunt mortem, ut omnes in Adam morerentur? non
enim ex quo quisque in hac uita adparuit, computandus est
numerus annorum eius tam paruus, sed ex quo facta est
prima mortalis natiuitas. cum enim uerbi gratia natus est
Abraham, tunc omnes in illo Hebraei nati sunt. numerus ergo
unicuique annorum multus est secundum mortalitatis originem,
quae exorta est in semitis inpiorum. quis autem meminit
fuisse se aut, cum esset, scire potuit esse se in lumbis patris [*] [*]
sui? quandoquidem nec illud tempus quisquam recolit, quo
non in parentibus, sed in se ipso natus est; quo tempore
certe nemo dubitat, quod iam erat et uiuebat et sentiebat.
omnia autem scit illa sapientia quae format omuia, non tantum
illa supercaelestia, sed etiam ista mortalia. et quia Christus
dei uirtus est et dei sapientia, scit ista ille, qui etiam mortaliter
natus est non condicione mortali, quia in mortuis liber,
sed miseratione mortalium, ut a morte faceret liberos. aut
uenisti in thesauris niuis? id est: ad eam cognitionem
peruenisti, sicut ille sciebat etiam oportunas causas inminentium
scandalorum secretas atque abditas? nam inde appellat
thesauros ad probanda et exercenda corda spiritalium, cum
exclamaret: uae mundo ab scandalis! oportet enim
uenire scandala; uae autem illi homini per quem
scandalum uenit! per superbiam quippe elati in alto more
niuis congelascunt et cadunt: ex quorum iniquitate abundante
refrigescit caritas multorum; qui autem sustinent dominum
uiriliter agentes et spiritu feruentes, perseuerent usque
in finem et salui erunt. aut thesauros grandinis uidisti?
grando sunt illi iniqui, quando non solum torpent,
nullum feruorem spiritus habentes, sed etiam obstinata duritia
persequendo atque inruendo contundunt. quae reposita
sunt tibi in tempus inimicorum et in diem pugnae
et belli? uel hinc quis non uideat cuius personam in prophetiam
gestet Iob? non enim huic uni homini reposita sunt
ista in tempus inimicorum et in diem pugnae et belli,
sed utique unico populo dei. tempus quippe inimicorum
est, donec transeat iniquitas, quae quanto magis abundat, [*] [*]
tanto magis aduersus diabolum acrius pugnandum atque bellandum
est, ne caritas perseuerantium refrigescat. unde
autem procedit pruina? quis hoc nouit? nisi quia haec
ut initia parturitionum sunt; pruina quippe minutissima grando
est. et dispergitur auster sub caelo? austrum, quamuis
mortalibus carnibus grauis sentiatur, non tamen uspiam
memini in sanctis libris mali aliquid significare. sicut aquilonem
numquam in bono: illum, quia ex ea parte flat qua
lux claret, istum, quia ex ea unde lux est remotior. dispergitur
ergo auster sub caelo, ut aduersus illas omnes
iniquitates auxilium aliquod intellegatur dei, quamdiu nondum
in caelo, sed sub caelo sumus. quis praeparauit flumen
ualidae pluuiae et uiam uocibus tempestatis? uide
quemadmodum tria illa breuiter complexa sint, quae dominus
in tentationibus ponit contemnenda his, qui aedificant super
petram, et perniciosa his, qui aedificant super arenam.
pluuiam commemorauit et flumen et uoces tempestatis, ubi
uentos intellegimus. pluuia ergo tentatur, qui ex ipsa celsitudine
scripturarum diuinarum peccandi occasionem praue
intellegendo accipit, tamquam si audiens: cui modicum
dimittitur, modicum diligit, dicat sibi: faciamus
mala, ut ueniant bona, et permaneat in peccato, ut gratia
abundet, et multa huius modi, quibus se homines sermonem
diuinum male interpretando subuertunt inpunitatem sibi promittentes,
quando misericordia in diuinis libris commendatur;
flumine autem, quando ab hominibus qui haec ita intellexerunt
et acceperunt tentatur — flumen enim nunc dicit illud quod [*] [*]
de pluuia colligitur et torrens uocatur, cum ait: quis praeparauit
ualidae pluuiae flumen? quod inpleat et qua
currat, sicut sunt uasa irae perfecta ad perditionem.
quae illo modo, quo dixi, scripturas accipiunt; per illos enim
habet liberiorem cursum perniciosa illa interpretatio, quam
agri fructiferi non recipiunt, et tanto maiore inpetu inpellit
et deicit et trahit quod instabile inuenerit, quanto uidetur de
auctoritate diuina suscepta — ueutis uero tentatur, quem
inflant inanes suasiones hominum superborum, id est ex propria
auctoritate uerba uana iactantium. qui ergo iudicio dei praeparatur
ad perditionem non obtemperando uerbis eiusquod
est super arenam aedificare — non resistit uentis talibus
et cadendo fit uia uocibus tempestatis. ualidae autem pluuiae
dictum arbitror "difficilis ad capiendum", id est ad
intellegendum. ut pluat super terram ubi non est uir.
subaudiendum est "quis praeparauit"? per uirum autem
legem uidetur significare, quae data est Iudaeis. ergo super
gentes intellegimus imbrem euangelii. in deserto ubi non
est homo: in ipsis gentibus, ubi non erat aliqua auctoritas
cognoscentis deum. ut satiet inuium et inhabitabile
et ut germinet herbae uiror: multi filii desertae
magis quam eius quae habet uirum. in omnibus autem
his quattuor uersibus subaudiendum est:quis praeparauit?
quis est pluuiae pater? sicut sponsus, qui filios suos misit
praedicatione regni caelorum inrigare terram. et quis est qui
peperit glebas roris? bene suscipientes illam praedicationem.
sic enim ait "glebas roris" quomodo dicuntur uasa uini ad
hoc facta, ut uinum suscipiant. de cuius utero procedit
glacies? utrum glacies in bono accipienda est propter [*] [*] [*] [*]
stabilitatem et a fluxu continentiam, ut ita dictum sit: de
cuius utero procedit glacies, quemadmodum illud:
quis est pluuiae pater? an uterus pro secreto positus
est, ut de eius utero procedat glacies, sicut dedit
illos deus in reprobum sensum? an potius de illius
utero procedit glacies, qui persuadendo inpietatem, qua
intrinsecus plenus est, facit frigescere et durescere amisso
calore caritatis? quis enim hunc nouit. sicut ille, qui ait
duris et resistentibus euangelio: uox ex patre diabolo
estis? aut pruinam in caelo quis genuit? quae
descendit sicut aquae flumen: quod de glacie in
ultimo sensimus, hoc et de pruina accipiendum puto. nec
tamen frustra est additum "i n caelo", ut ex ipsis qui
praesunt intellegatur imitantibus sane bonos nuntios ueritatis,
qui transfigurant se sicut ministri iustitiae. quo
pertinetquodadiunctum est: quae descendit sicut aquae
flumen. aut faciem inpii quis tabefecit? id est
confudit. quis? nisi ille qui quos iustificauit, ipsos et
glorificauit. aut intellexisti nexus Pleiadis et
septum Orionis aperuisti? an aperies Mazuroth
in tempore suo et Vesperum super aedificationem
eius induces? num et astrologia perscrutanda est ad cognoscendas
proprietates istorum siderum, ut hunc locum
intellegere possimus? miror, si hoc congruit sermoni nostro,
et certe nimis longum est; transimus ergo ad alia. an quibusdam
sideribus nominatis figura locutionis, qua intellegitur
a parte totum, omnia sidera accipienda sunt? — si tamen
et Mazuroth sidus est, quod interpretatum nec in graeca [*] [*]
lingua inuenimus: nam hebraeum esse nomen satis adparet
— ita enim a parte totum intellegitur et quod scriptum est:
ante luciferum genui te. non enim lucifer in omni
creatura prior est conditus, ut ante luciferum ante omnem
creaturam dictum uideatur; sed per luciferum omnia sidera
— quod est a parte totum — et per omnia sidera omnia
tempora intelleguntur — de sideribus enim scriptum est: et
sint in signis et in temporibus — ut dominus natus
ante omnia tempora non utique natus in tempore et ob hoc
patri coaeternus insinuaretur. Pleiadis ergo et Orionis et
Mazuroth et Vesperi commemoratio cuncta sidera intellegenda
de compendio persuadet. si enim uno Lucifero, quanto magis
tot nominatis etiam cetera accipi per huius modi locutionem
licet! cur ergo alibi dictum est "intellexisti nexus",
alibi "aperuisti", alibi aperiens in tempore suo" et
alibi super aedificationem eius induces?" propria
sunt ista singulorum ex ordine commemoratorum. an recte
dici posset etiam: "septum Pleiadis aperuisti" et "intellexisti
nexus Orionis?" atque ita et alia duo commutari possunt,
sicut illud in psalmo: qui habitat in caelis inridebit
eos, et dominus subsannabit eos. nihil sententiae deperiret,
etiamsi ita diceretur: qui habitat in caelis, subsannabit
eos, et dominus inridebit eos. sicut enim qui habitat in caelis,
ipse est dominus, ita, siue Pleiadis nomen siue Orionis, in
eadem significatione est, si per utrumlibet omnia sidera
intelleguntur. omnium itaque siderum nomine omnes in ecclesia
tales intellegendi sunt, qui conuersationem habent in
caelis. nexus eorum intelleguntur, quibus et inuicem sibi et [*] [*] [*]
deo conectuntur, ne cadant. caritas autem numquam
cadit. quis autem hoc nosset, nisi ille ostendisset, qui ait:
mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis,
et: qui me diligit, diligetur a patre meo?
septum eorum est quo sepiuntur diuina scriptura quam non
transgrediuntur. quis autem hanc aperit, nisi ad quem transitur,
ut auferatur uelamen? tempus apertionis est eorum, id
est demonstrationis et manifestationis, cum ueniet dominus
et inluminabit abscondita tenebrarum et manifestabit
cogitationes cordis; et tunc erit laus unicuique
a deo. solus enim ipse hoc faciet in tempore suo,
quia cum ipse adparuerit, uita nostra, tunc et nos
cum illo ad parebimus in gloria. inducet autem eos
super aedificationem eorum, qui eos faciet hoc possidere quod
hic aedificauerint. si cuius enim opus permanserit,
quod superaedificauit, mercedem accipiet. scis
commutationes caeli? utrum in deterius, sicut hi qui
centes ntes deum non sicut deum glorificauerunt?
noluerunt enim esse sedes dei; ac per hoc mutati sunt, cum
euanuerunt in cogitationibus suis. an in melius?
quia omnes quidem resurgemus, non tamen omnes inmutabimur.
qui autem inmutabuntur, manifestum est, cum ait:
et nos inmutabimur. cum enim iusti inmutabuntur,
caelum inmutabitur, quia thronus dei caelum est, et
sapientia uerbum dei et deus erat uerbum et thronus
sapientiae anima iusti. an utrumque potius? non enim
commutationem caeli, sed commutationes dixit. aut [*] [*]
omnia quae sub caelo pariter fiunt? sicut enim huius
mutationes afficiunt ea quae sub caelo sunt, ita et cum
mutantur iusti, siue in deterius sine in melius, afficiunt
carnales ad utrumque. uocabis nubem uoce? aut interiore,
aut illa, qua dictum est: sequere me, aut illa, qua dictum
est: Saule, Saule, quid me persequeris? et in tremore
aquae ualidae oboedient tibi? populi potentes,
cum audiunt: in timore et tremore uestram ipsorum
salutem operamini; deus est enim qui operatur in
uobis et uelle et operari pro bona uoluntate.
mittes ui flumina et ibunt? flumina, inquit, de
uentre eius fluent aquae uiuae. ui autem dicit "fiducia",
qua persecutores non timuerunt, quia et qui uim faciunt,
diripiunt regnum caelorum. aut dicent tibi: quid
est? id est: numquid abs te quaerent uel uoluntatem iussionis
tuae, sicut Saulus ait: quid me iubes facere? aut
spem mercedis suae, sicut dixerunt: ecce dimisimus
omnia et secuti sumus te; quid ergo erit nobis?
quis dedit mulieribus texturae sapientiam et
uarietatum scientiam? texit et apud Salomonem mulier
uestimenta uiro suo. opera ergo intellegenda sunt ecclesiarum,
quibus honoratur deus. nam et ipsa textura, id est infirmos
fratres, tamquam lanuginantem tramam firmorum atque erectorum
spiritalium quasi staminum contextione constringere
maximum et singulare opus est ecclesiarum. et uarietatum
scientia ad id ualet, ut, tamquam in polymito ea est
uarietas colorum, qua non turbetur decus unitatis, sic in [*] [*]
fratribus ita sint dona diuersa, ut nulla inuidiae discrepantia
cohaereant sibi, sufferentes inuicem in dilectione,
studentes seruare unitatem spiritus in uinculo
pacis. aut quis est qui numeret nubes sapientia?
nouit enim dominus qui sunt eius; quis autem hoc
hominum, inquit, nouit? et organa caeli in terram
declinauit? angelos caelestes, per quos diuinae uoces
enuntiari solent. non enim ceciderunt sicut ille unus, sed
flexu oboedientiae declinati sunt in terram, maxime cum et
ipse dominus esset in terra. nam euangelista, et an gel i
inquit, ministrabant ei. diffusus est autem sicut
terra cinis, et adglutinauit eum sicut lapidibus
cibum. diffusa est late atque abundanter humilitas paenitentiae
ad hoc, ut dominus, qui superbis resistit,
humilibus autem dat gratiam, cohaereret eis tamquam
glutine caritatis, homo hominibus, ut mediator esset dei
et hominum, se ipsum illis dans cibum per sacramentum
corporis et sanguinis sui, stulta mundi tamquam lapides
eligens, ut confundat sapientes. angelis enim cibus est
in quantum est uerbum dei apud deum, lapidibus autem
ut cibus esset, uerbum caro factum est et habitauit
in nobis. ergo adglutinabitur hominibus praecedente paenitentia,
tamquam cinis diffundatur faciens ei uiam. hinc et ille
qui dicebat: facite ergo fructus dignos paenitentiae,
et ne dixeritis uobis: patrem habemus Abraham
potens est enim deus de lapidibus suscitare filios
Abrahae: quibus lapidibus eum tamquam cibum adglutinandum
esse nuntiabat. si autem non praecedit humilitas
paenitendi, non adglutinabitur, quia excelsa a longe [*] [*]
cognoscit. aut capies leoni escas aut animas draconum
replebis? de diabolo dictum est: et conculcabis
leonem et draconem, propter insidias et iram. omnes
ergo angeli eius leonibus et draconibus comparantur. ille
autem capit eis escas et animas eorum replet, qui de inpietate
conuictos tradit in eius potestatem. uolunt enim latere
inpietatem suam, sed cum producuntur, utique capiuntur, ut
sint in potestate diaboli et angelorum eius, quibus consenserunt.
pauidi enim sunt in cubilibus suis: in latebris
insidiarum suarum. nam si pauidi non essent. quis subsisteret?
pauent autem illius imperium, sub quo exclamarunt: quid
uenisti ante tempus perdere nos? et quemadmodum
de porcis manifestum est, quod in eos non issent, nisi permissi
essent, sic intellegendum est nihil eos in quemquam
posse nisi permissos ; permitti autem iustitia, qua reguntur
omnia, siue probationis causa siue uindictae uel ad damnationem
uel ad correctionem inrogatae. et sedent in siluis
insidiantes: non enim quiescit in eis uoluntas nocendi,
etiam cum potestas non datur. obseruant autem in insidiis in
tam siluosa densitate occasionum carnalium quis capiatur
diuinis legibus, id est conuincatur de peccato suo, ita ut
eorum escae deputari mereatur. quis autem praeparauit
coruo escam? pulli enim eius ad dominum clamantes
et errantes et escam quaerentes, ut est in
psalmo: et pullis coruorum inuocantibus eum. cui
sententiae est locus iste simillimus. nec in malo possunt
intellegi, quia inuocant eum. significantur ergo nigri, hoc est
peccatores nondum dealbati remissione peccatorum. sed ideo [*] [*]
pulli, quia iam humiles, ideo errantes, quia nondum cognouerunt
ueritatem, quam tamen pie quaerunt, cum ad dominum
clamant. praeparari autem potest coruo esca propter eius
praescientiam, qui nouit etiam nondum humilem quemque
conuersum iri; sed tamen pulli, hoc est humiles ad dominum
clamant.

Si cognouisti tempus pariendi tragelaphorum
petras? Tpoqu? hircus est, IXapo; ceruus; tragelaphus
ergo compositum animal ex hirco et ceruo. significat
igitur mentem seruientem legi dei secundum interiorem
hominem; uidet autem, quantum adhuc ex parte hircus est,
aliam legem in membris suis repugnantem legi
mentis suae et captiuantem se in lege peccati.
peperit autem talibus petras oportuno tempore ille, qui firmamenta
solida exemplorum in scripturis posuit, in quibus et
quiescentes de se non desperent, quorum caro concupiscit
aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem,
donec uiuacitate cerui serpentinis suasionibus superatis spiritu
uiuant et spiritum sectentur, ne regnet peccatum — unde
similitudo hirci ducitur — in eorum mortali corpore ad
oboediendum desideriis eius. aut partus ceruarum
custodisti? ecclesiarum in numero spiritalium, materno
affectu imitationem suam persuadentium, quibus iam non
possunt serpentinae opiniones nocere; tamen et tales custodiuntur
non de se, sed de deo praesumentes. et numerasti
menses partus earum? non enim pariunt nisi per euangelium,
quod a baptismo suo dominus usque ad passionem
atque ascensionem suam certis mensibus magisterii sui [*] [*]

auctoritate praedicauit. et dolores earum soluisti? non enim
sine dolore dicebatur: filii mei, quos iterum parturio,
donec Christus formetur in uobis. soluuntur autem
isti dolores, cum fuerit partus editus, id est ueritas persuasa
eis, pro quibus ita ingemiscitur id agente in interioribus
conscientiae uerbo dei. et nutristi hinnulos earum sine
metu? in lacte sacramentorum non timidos; non enim
acceperunt spiritum seruitutis iterum in timore.
partus earum emittes? in libertatem uberioris pascuae
spiritalis. abrumpent filii earum: uincula concupiscentiarum
saecularium. multiplicabuntur in tritico: solidiore
cibo sapientiae post nutrimenta lactis. exibunt et non
reuertentur eis: exibunt tamquam ex angustiis doctrinae,
quae per homines incipientibus traditur; etnon reuertentur
matribus suis, non iam opus habentes lacte nec doctoribus
hominibus indigentes. sane isti tres uersus non per interrogationem
pronuntiandi sunt. quis autem est qui dimisit
onagrum liberum? mirum nisi eos per onagrum significat,
qui pauci ab omni negotio liberi deo seruiunt. et uincula
eiusquis resoluit ? affectionum carnalium atque popularium.
posui enim habitaculum desertum et tabernacula
eius salsuginem. unde clamet: sitiuit in te anima
mea. inridens multitudinem ciuitatis: quam Babyloniam
scriptura dicit, perambulantem per latam uiam, quae
ducit ad perditionem. et querelam exactoris non
audiens: nemini quidquam debens. considerauit montes
pascuae suae: magnitudinem reuelationum. et post omne [*] [*]
uiride quaerit: omne sempiternum. uolet autem moneceros
seruire tibi? superbus dignitate huius saeculi. quia
et tales subiugauit Christus et ministros ecclesiae constituit;
[i/,vxspa)i; enim unicornis est, quod superbiam significat. aut
dormire super praesepe tuum? sicut super illius
humilitatem, qui etiam in praesepi est infans positus, requiescitur
securitate ueniae peccatorum et obliuione curarum malae
conscientiae. et alligabit in loris iugum suum? iugum
leue portans alligatum loris, hoc est in auctoritatibus eorum
qui carnem mortificauerunt atque domuerunt. unde et Iohannes
zona pellicea cingebatur, non asperis restibus peccatorum. aut
ducet tibi sulcos in campo? aperiet pectora plebis
oboedientis ad obtinendum regnum dei. confidis autem
in eo, quia mutata est uirtus eius? ut non uanitatem
humanae laudis et honoris etiam in ecclesiae ministerio
requirat, sicut requirebat in saeculo. aut dimittes ei
opera tua? sicut ille, pro quo se dicit apostolus legatione
fungi, exhortans pro Christo reconciliari deo. et credes ei,
quia reddet tibi sementem? nihil ex eo suo dominatui
uindicabit; sementem quippe dicit opus seminandi. et in
aream tuam inferet? ut sit inter illos, quibus ipse
dominus praecipit rogandum dominum messis. ut mittat
operarios in messem suam, non autem ut sibi uelit aream
facere, sicut princeps haeresum et schismatum et quicumque
non dei gloriam quaerunt, sed suam. difficillimum est enim
ut uelit iste monoceros, sed tamen et hoc praestat atque
efficit in hominis animo, qui facit mirabilia solus, [*] [*]
consilia destruens et omnem altitudinem extollentem
se aduersus scientiam dei et captiuans omnem
intellectum ad oboedientiam suam. penna struthionum
mixta est alis herodionis et accipitris: tardis
ingenio, quos significant struthiones, quia uolare non possunt,
donatum esse per eius gratiam qui stulta mundi elegit, ut
aequarentur ingeniosorum celeritati pariter credentium, qui
per has aues quas commemorauit significantur, per hunc
uersum intellegendum est. et reliquit in terra oua sua:
iam incipit de struthione dicere, id est de his, quos per hoc
animal significat. non enim miscerentur pennae eorum tardae
alis uelocium auium ad pariter uolandum, nisi spem priorem
in terra relinquerent, quam per oua significat. et in puluere
calefiunt: quia etsi id quod sperabat in saeculo non adtenderit,
plerumque fauentibus amatoribus saeculi, qui pulueri
comparantur, prouenit. et oblita est quia pes disperdet
ea et bestia agri conculcabit ea: quodsi et aduersa
cuiusquam cupiditas et iniqui huius mundi perturbent et
obterant spem eius talem, tamquam oua eius quae relinquit
in terra, ita non curat, ut tamquam oblita non sentiat.
obduruit contra filios suos, ne sint eius: etiamsi
iam non spes sit sicut oua, sed res ipsa, sicut filii iam nati,
hoc est felicitas temporalis, fortiter contemnit nolens eam
suam esse felicitatem, quia illam ueram desiderat. frustra
laborauit absque ullo timore: hoc antequamconuertatur;
laborat enim spe saeculi sine fructu et, quod est insipientius,
sine ullo timore, dum praesumit in rebus incertis. quia [*] [*]
despexit eam deus in sapientia et non distribuit ei
intellectum: quid enim stultius quam fidere in uanitate
et laborare ad adquirenda peritura sine ullo timore amittendi?
concipiunt enim plerique hunc affectum, quibus longa felicitas
saeculi prouenit, praesertim si ab auis et atauis perpetua
successione ducatur, ut se repente infelices fieri posse non
credant. et quia magni solent adparere in terra, non tamen
pennis uirtutum caelesti conuersatione frui, recte struthionibus
comparantur. sed adtende quod sequitur: cum tempus
fuerit, in altum euolabit et deridebit equitem et
ascensorem. posteaquam uenit plenitudo temporis, ut
praeciperetur diuitibus huius saeculi non superbe
sapere nec sperare in incerto diuitiarum, sed in
deo uiuo, coeperunt sursum cor habere ad dominum et
deridere superbos persecutores, quos dominus proiecit in mare;
tunc enim penna struthionis mixta uelocibus auibus caelum
petit et cetera quae de hoc animali supra dicta sunt fiunt.
an tu circumdedisti equo uirtutem? martyrem uidetur
describere, intrepidum et alacrem testem fidei salutaris, non
tamen uirtute propria, sed qua eum circumdedit dominus. et
inseruisti collo eius hinnitum? induite uos armaturam
dei, ut possitis resistere in die malo. et
gloriae pectoris eius audacia? haec est audacia qua
Esaias audet et dicit. gloria uero pectoris est conscientia
opus hominis probans, ut in semet ipso quisque habeat
gloriam et non in altero. prodiens in campo luxuriat: [*] [*]
in lucem libertatis exiens facilitate boni operis in latitudine
caritatis exultat. et procedit in proelium cum uirtute:
aduersus tentationes aduersitatum. occurrensque iaculo
contemnit: quia circumposita sunt ei arma, in quibus est
illud scutum fidei, in quo ignita inimici iacula extinguntur.
nec se auertit a ferro: uel a morte uisibili uel quia sunt
et duri ad non consentiendum ueritati et acuti ad persequendum
a quibus se non auertit, quia etiam ipsos ut diligat
iubetur. super ipsum enim gaudet arcus et gladius:
per confessionem quippe eius adseritur et comminatio dei,
quae inuisibiles poenas longe praenuntiat, et testificatio uerbi,
qua omnes tamquam cominus errores debellat. aliud est enim
minari, quod longe futura sunt supplicia peccatorum, quod
est tamquam arcu tela intendere, aliud tamquam manu ad
manum gladio uerbi praesentes debellare cupiditates. lanceae
hastaeque tremore: quid est quod lanceae hastaeque tremore
super ipsum gaudet arcus et gladius? an quia et ipse
nisi tremat, hoc est timeat futuram mortem, quam iaculatur
diuina iustitia, non potest praesentem contemnere, quam persecutor
minatur, ut intrepidam habeat confessionem et praedicet
cum fiducia ueritatem, cui non possint inimici resistere;
atque ita "super eum gaudeat", hoc est per ipsum libere
adseratur doctrina dei, per quam minatur inpiis futurum
interitum et interficit praesentem iniquitatem? nisi enim
gaudium spei nostrae cum tremore damnationis esset, in nobis
neglegens esset ipsa securitas et superba praesumptio neque
in psalmo nobis diceretur: exultate ei cum tremore.
et iracundia euertit terram: apud semet ipsum irascens
ad euertendas in se terrenas concupiscentias et timores [*] [*]
carnales, quibus quisque a tolerantia passionis auertitur. in
hac sententia forte dictum est: irascimini et nolite
peccare; cum iracundia enim saluberrima se debet quisque
correctione corripere dicens: ut quid tristis es, anima
mea? et quare conturbas me? spera in deum, quia
confitebor illi. quia enim ore confessio fit ad
salutem, statim sequitur: salutare uultus mei deus
meus. nec credet, donec clamauerit tuba: ante
tempus quippe tentationis, etiamsi euersa est terrena trepidatio,
non adparet nec facile credendum est, nisi tempus ipsum
tentationis docuerit. cum autem tuba cecinerit, dicet:
euge: cum tempus tentationis uenerit, tunc uero placebit ei
anima eius, si gloriatur in tribulationibus, quia tribulatio
patientiam operatur, patientia uero probationem,
probatio uero spem, ut iam non dicat animae suae
irascens: ut quid conturbas me? sed glorians dicat:
lauda, anima mea, dominum. et procul odoratur
pugnam: non quasi in hominibus persequentibus qui uidentur,
sed procul, hoc est pro longe ab oculis, sciens quia
non est ei colluctatio aduersus carnem et sanguinem,
sed aduersus principes et potestates et
rectores mundi tenebrarum harum, aduersus spiritalia
nequitiae in caelestibus, hoc est procul. apte
autem dictum est" odoratur" propter principem potestatis
aeris huius. odores quippe olfactu sentiuntur siue boni siue
mali. odoratur ergo pugnam, qui intellegit principem
potestatis aeris huius operari in filiis diffidentiae,,
quorum persequentium iras aut insidias patitur, ut aduersus
spiritalia nequitiae spiritalibus armis dimicet, non corporalibus [*] [*]
aduersus carnem et sanguinem, id est malos et perditos
homines, quos carneis oculis uidet. tonitrum ducum et
clam orem: subaudiendum est "odoratur". tonitrum autem
propter ipsum aerem puto dictum esse, in quibus eadem
spiritalia nequitiae uersantur; non enim rectores
mundi propterea dicti sunt hi spiritus, quia caelum et
terram regunt, sed sicut ipse exponit apostolus. etenim ne
ita intellegeretur, subiecit statim quid dixerit rectores mundi,
tenebrarum harum, inquit, hoc est inpiorum, quibus ad
dominum conuersis dicit: fuistis enim aliquando
tenebrae; nunc autem lux in domino. in uoluntate
enim cuiusque est, utrum tenebrae sit, an lux; sed cum
tenebrae, in se ipso, hoc est peccatis quae ipsius sunt propria,
cum autem lux, non in se ipso sed in domino, a quo
inluminatur, ut, quemadmodum dicit Esaias, tenebrae eius
sint uelut meridies; dicitur et in Psalmis: inluminabis
tenebras meas. quos ergo dicit apostolus rectores
tenebrarum, ipsi et in hoc uersu dicti sunt duces.
ducuntur enim et ab his tenebrae, hoc est inpii, ut persequantur
pios, id est eos qui persecutionem patiuntur propter
iustitiam, non eos qui patiuntur propter inpietates et iniquitates
suas. ducum autem talium clamorem dicit odorari
martyrem, non quia sonitus inde aliquis auditur auribus
corporis, sed quia cordis auribus per fidem clament, quanta
diabolus et angeli eius aduersus dei seruos machinentur. unde
ait apostolus: non enim ignoramus mentes eius.
aduersus quem clamorem ducum surdae utique sunt aures
infidelium. numquid in sapientia tua plumescit [*] [*]
accipiter? sicut in sapientia dei, quae est Christus, nouus
homo paulatim innouatur, conuersationem habiturus in caelestibus.
expansis pennis inmobilis, respiciens ad
austrum? explicatis ab omni inpedimento saeculari uirtutibus
geminae dilectionis permanens inconcussus in fide; non
tamen in hoc ipso de se ipso praesumens, sed sperans in
deum et in illum reuocans intentionem, a quo ipse caritatis
ardor inspiratur, ut fortitudinem suam ad ipsum custodiat
dicens: nonne deo subiecta erit anima mea? ab ipso
enim salutare meum; etenim ipse est deus meus
et salutaris meus, susceptor meus; non mouebor
amplius. ac tuo praecepto exaltatur aquila? sicut
eius praecepto, qui ait: cum exaltatus fuero, omnia
traham ad me. pro nobis enim moriturus et corpus resurrectione
leuaturus in caelum, ubi fuerit, inquit, cadauer,
illuc congregabuntur et aquilae. satiauit enim in
bonis caelestibus desiderium eius, cuius iuuentus sicut aquilae
renouabitur. potest et exaltatio aquilae ad id pertinere, quod
ait apostolus: siue enim mente excessimus, deo, ut
uersus, qui sequitur de uulture, ad id pertineat quod etiam
ibi sequitur; siue temperantes sumus, uobis. sequitur
enim: aut uultur super nidum suum in petra
sedens morabitur? quia ex affectu dictum uidetur non
sublimia contemplandi mentis excessu, sed inferioribus con-,
sulendi per temperantiam, qua humanis rebus congruitur, ut
inpii qui pro mortuis habentur iustificati per uerbum, hoc est
quasi ore deuorati conuertantur in corpus ecclesiae. uultur
enim de mortuis pascitur; et ideo: super nidum suum,
ubi tamquam fetus ponit opera huic uitae necessaria. ideo [*] [*]
autem in petra, quia cum dixisset apostolus: siue
temperantes sumus, uobis, continuo subiunxit: caritas
enim Christi conpellit nos; petra autem erat
Christus. et bene sedens morabitur secundum id quod
dictum est: conpellor autem ex duobus, concupiscentiam
habens dissolui et esse cum Christo;
multo enim magis optimum, ut hoc ad exaltationem
aquilae pertineat; ad uulturem uero sedentem in nido et
morantem manere in carne necessarium propter uos.
et quia petra etiam tota ecclesia bene intellegitur propter
etiam Symonem, qui ob hoc a domino Petrus appellatus est,
summitas petrae est caput ecclesiae. ad hoc additur uersus
qui sequitur: in summitate petrae et in cauerna?
summitas enim refertur ad id quod caput est, cauerna uero
ad id quod uita nostra abscondita est cum Christo
in deo. et cum ibi fuerit, quaerit escas: de quibus
dictum est Petro: macta et manduca, ut incorporaret
ecclesiae credituros ex gentibus. longe oculi eius prospiciunt
et pulli eius uolutantur in sanguine: spe
futurae inmortalitatis in uitam aeternam intentionem suam
longe porrigit, quamuis opera eius in carnis infirmitate uolutentur,
id est dubiis motibus iactetur, dum incertum habet
humana ignorantia ex his quae misericorditer facit quid cui
prosit ad deum, cum tamen longe oculis prospicientibus
propter aeternam salutem sincera caritate dispensat. sed cum
inuenerit iste talis operator et dispensator eos qui per affectum
quo renuntiant diabolo iam mortui sint huic saeculo, sine
dubitatione aliqua eis exhibet oris ministerium in opere [*] [*] [*] [*]
sermonis, quo eos in corpus ecclesiae iam paratissimos traiciat;
et ideo sequitur: ubicumque fuerint cadauera,
confestim reperiuntur.

Respondit dominus lob et dixit quod nunc dominus
tamquam repetit sermonem, cum ipse loqueretur, intellegitur
lob ad ea quae dicta sunt obstupuisse in silentio et quieuisse,
ut nihil amplius dicere auderet. ergo duobus qui sequuntur
uersibus exhortatur eum dominus ad respondendum. numquid
qui disputat cum omnipotente quiescit? hoc est: quare
tu quiescis cum omnipotente disputans? arguens deum
respondebit ita? subaudiendum est: numquid, ut sit sensus:
numquid arguit deum qui disputans respondebit? quaerendo
enim cum omnipotente disputatur, non conuincendo aut
refellendo. non ergo quia omnipotens est, ideo quiescendum
est a disputando cum eo. neque enim ad arguendum ab eo
aliquid per disputationem tamquam ab ipsa ueritate requiritur.
potest et sic intellegi: numquid qui disputat cum domino,
quiescit? id est: quia non quiescit qui cum omnipotente
disputat, non est cum eo disputandum ut quiescatur. solet
enim disputans contradicere; qui autem contradicit deo
quiescere non potest, hoc est: non inuenit quietem nisi in
eius uoluntate sine ulla contradictione consentiat. arguens
enim deum respondebit ita, id est: cum disputando respondet
deo, arguit deum et propterea non peruenit ad
quietem. unde dictum est:s o homo, tu quis es, qui
respondeas deo? sed quid tale fecerat lob? non enim deus
sic illum accipit tamquam contradicentem sibi, sicut amici
eius non intellegentes, cum tale illi testimonium perhibeat et
in capite libri et in fine. an propter personam quam lob [*] [*]

gestabat dictum est, hoc est corporis domini, quod est ecclesia,
in qua multa infirmorum pars est non quidem desperatorum,
sed tamen adhuc in prouentu suo periclitantium, quibus paene
commouentur pedes et quorum paulo minus effunduntur
gressus, dum zelant in peccatoribus pacem peccatorum intuentes?
qui dicunt: quomodo sciuit deus? et si est
scientia in altissimo? ecce ipsi peccatores et abundantes
in saeculo obtinuerunt diuitias. numquid uano
iustificaui cor meum et laui in innocentibus manus
meas et fui flagellatus tota die et arguitio mea in
matutinum? nam hinc potius Iob ipse uidetur respondere
sequentibus uersibus.

Respondens autem Iob dixit: quid ergo iudicer commonitus
et increpatus a domino audiens talia, cum
nihil sim? id est: quid ergo mihi iudicium comparo, cum
me commonet et arguit dominus, si ei contradicam. audiens
talia, id est talia intellegens quanta iustitia et misericordia
mecum sic agatur, cum per me ipsum utique nihil sim. quod
responsum dabo? id est: quid potero contradicere ueritati?
manum ponam ad os meum, id est: tenebo atque cohibebo
loquacitatem meam. semel locutus sum, iterum non
adiciam: nisi in mysterio accipiatur, quomodo semel locutus
est Iob qui totiens locutus est? aut quomodo iterum non
adiciet post paululum locuturus? sed locutio hic intellegenda
est progressus animae in haec exteriora, quo relinquit deum
et ei resistit. unde maior iste progressus etiam clamor in
scriptura appellatur, cum dicit deus clamorem Sodomorum ad
se peruenisse. cui locutioni atque clamori contrarium est
beatissimum illud silentium de quo dicitur. et silebit sine [*] [*] [*]

timore ab omni malignitate. bene itaque dicit semel se locutum
continua quadam locutione in tota uita ueteris hominis cum
esset spiritus ambulans et non reuertens. nunc autem
manum inponens ori, ne ultra progrediatur, promittit se non
adicere iterum, ne recedat a deo. amen. [*] [*]