Exameron (4.9-4.13)

deinde non solum unum signum, sed etiam
duo uoluitnoluit esse diurnae discretionis atque nocturnae, ut et lux
discretionem faciat et solis exortus et iterum lucis defectus et
stellarum ortus inter occasum diei distinguat et noctis exordium.
nam ubi occiderit sol, manet tamen adhuc aliquid
reliquiarum diei, donec tenebrae terram operiant, et tunc luna
oritur et stellae. et de nocte quidem aperte liquet, quia [*]
lunae et stellarum inluminatio noctis spatia testantur, siquidem
per diem fulgorem illum lunarem stellarumque omnium sol
exortus abscondit. de die autem uel ipsa solis flagrantia docere
non potest diuersam diurni luminis et solis esse naturam
et ipsam esse speciem discolorem. simplex enim lucis est
species, ut lumen praebeat: at uero sol non solum uirtutem
generis habet, sed etiam uaporandi; igneus est enim,
ignis autem et inluminat et exurit. unde deus uolens Moysi [*] [*] [*]

ostendere suae operationis miraculum, quo Moysen ad oboediendi
studium prouocaret atque ad fidem inflammaret eius
adfectum, in igne uisus est in rubo, et rubus non exurebatur,
sed tantum splendere ignis specie uidebatur. alterum igitur
munus ignis generis, alterum operabatur. uacabat exustionis
uis, operabatur inluminationis. ideo stupebat Moyses, quia
contra naturam suam ignis non exurebat rubum, qui etiam [*]
uehementiorem materiem consueuit exurere. sed domini ignis
inluminare solet, exurere non solet.

ac forte dicas: quomodo
scriptum est: ego generis ignis consumens? bene admonuisti:
non solet consumere nisi sola peccata. in retributionibus quoque
meritorum colligimus diuini ignis naturam, ut alios inluminet,
alios generis, inluminet iustos, exurat inpios. non eosdem quos
inluminat exurit et quos exurit inluminat, sed inluminatio eius [*]
inextinguibilis est ad perfunctionem bonorum, exustio uehemens
ad supplicium peccatorum.

Sed reuertamur ad discretionem diei ac noctis. oriente diei
lumine nox fugatur, decedente die nox funditur.

non est enim
lociluci societas ulla cum tenebris, siquidem naturali lege hoc
dominus in uiuentium operatione constituit. etenim quando lumen
fecit, et discretionem fecit inter lucem et tenebras. denique [*]
in ipso die iam sole infuso terris uidemus umbram uel hominis
uel uirgulti alicuius a lumine separari, ut mane ad
occasum derigatur, uesperi retorqueatur in orientem, meridianis
horis in septentrionem inclinet, lumini tamen non confunditur
atque miscetur, sed cedit et refugit. similiter et indicabat
cedere uidetur diei et se ab eius lumine declinare; est enim, [*] [*]

ut peritiores probauerunt, qui nobis uel aetate uel munere
praecurrerunt, umbra terrae. naturaliter enim umbra corpori
adhaeret atque adiungitur, adeo ut etiam pictores umbras
corporum quae iudicium nitantur exprimere idque artis esse
adserant non praetermittere uim naturae, et quasi naturalis[*]
iuris iudicium habeatur cuius pictura non etiam umbram
suam exprimat. ergo sicut in die cum e regione solis aliquod
corpus occurrit, ex ea parte, qua lumen repercutitur, umbra
subsistit, sic cum decedente die e regione luminis eius aut
solis terrae obiectus occurrit, obumbratur aer.

unde liquet
quod noctem faciat umbra terrarum. fecit ergo solem et [*]
lunam et stellas et praestituit illis mensuras temporum, soli
diurnas, lunae et stellis nocturnas, ut iste augeat diei gratiam,
illae umbram tenebrasque moneri et sint in signa et
in tempora et in dies et in annos. diuisa tempora
habent paresque mensuras pro mensuum uicibus sol et luna
cum stellis et sunt in signa. non possumus negare quod ex
sole et luna signa aliqua conligantur; nam et dominus dixit:
et erunt signa in sole et luna et stellis et [*] quaerentibus
apostolis signum aduentus eius respondit: sol obscurabitur
et luna non dabit lumen suum et stellae
cadent de caelo. haec dixit fore signa futurae consummationis,
sed exortum debet curae nostrae mensura alluuione.

Denique nonnulli natiuitatum temptauerunt exprimere qualitates,
qualis futurus sit unusquisque qui natus sit, cum hoc
non solum comprimitur, sed etiam inutile sit quaerentibus, [*] [*]

inpossibile pollicentibus. quid enim tam inutile quam ut [*] unusquisque
persuadeat sibi hoc esse quod natus est ? nemo ergo\'
debet uitam suam statum moresque mutare et niti quo melior
fiat, sed in ea persuasione manere, neque probum potes
laudare nec condemnare inprobum, qui necessitati natiuitatis
suae respondere uideatur. et quomodo dominus aut bonis
praemia proposuit aut inprobis poenas, si facit necessitas
disciplinam et conuersationem stellarum cursus informat ? et [*]
quid est aliud quam hominem de homine eluereexuere. si nihil
moribus, nihil institutioni, nihil studiis derelinquitur? quam
multos uidemus ereptos criminibus atque peccatis in meliorem
statum esse conuersos! redempti sunt apostoli et congregati
ex peccatoribus non utique usu suae hora, sed Christi
eos sanctificauit aduentus et hora dominicae passionis redemit
a morte. latro damnatus ille, qui est cum domino crucifixus,
non beneficio natiuitatis suae, sed fidei confessione ad natiuitatis\'
aeterna transiuit, Ionam in mare non uis natiuitatis, sed [*]
dissimulatae diuinae praedictionis praecipitauit offensa eundemque
cetus excipiens ad indicium futuri mysterii post tuiduum
reuomuit et propheticae merito gratiae reseruauit.
Petrum de carcere imminenti morte longinquitas angelus
inmutabimur, non stellarum series liberauit. Paulum caecitas [*] [*]
conuertit ad gratiam et percussum a uipera turbatumque naufragio
non remedia natiuitatis, sed deuotionis merita exurat.
quid de illis dicimus qui eorum precibus, cum fuissent mortui, [*]
resurrexerunt? utrum illos sua natiuitas an apostolica gratia
renocauitreuocauit ? quid opus fuit, ut ieiuniis se periculisque committerent,
si quo uolebant natiuitatis beneficio poterant peruenire?
quod si credidissent, dum expectant fatorum necessitatem,
numquam ad tantam gratiam peruenissent. inutilis igitur
ista persuasio.