Pro T. Annio Milone (6-10)

quamquam in hac causa iudices, T. Anni tribunatu rebusque[*] omnibus pro salute rei publicae gestis ad huius criminis defensionem non abutemur. Nisi oculis videritis insidias Miloni a Clodio esse[*] factas, nec deprecaturi sumus ut crimen hoc nobis propter multa praeclara in rem publicam merita condonetis, nec postulaturi ut, quia[*] mors P. Clodi salus vestra fuerit, idcirco eam virtuti Milonis potius quam populi Romani felicitati adsignetis. sin[*] illius insidiae clariores hac luce fuerint, tum denique obsecrabo obtestaborque vos, iudices, si cetera amisimus, hoc nobis[*] saltem ut relinquatur, vitam[*] ab inimicorum audacia telisque ut impune liceat defendere.

sed ante quam ad eam orationem venio quae est propria vestrae quaestionis videntur ea mihi[*] esse refutanda quae et in[*] senatu ab inimicis saepe iactata sunt et in contione ab improbis[*] et paulo ante ab accusatoribus, ut omni errore[*] sublato rem plane quae veniat in iudicium videre possitis. negant intueri lucem esse fas[*] ei qui a se hominem occisum esse[*] fateatur. in qua tandem urbe hoc homines stultissimi disputant[*]? nempe in ea quae primum iudicium de capite vidit M. Horati, fortissimi viri, qui nondum libera civitate tamen populi Romani comitiis liberatus est, cum sua manu sororem esse interfectam fateretur.

an est quisquam qui hoc ignoret, cum de homine occiso quaeratur, aut negari solere omnino esse factum aut recte et iure factum esse defendi? Nisi vero existimatis dementem P. Africanum fuisse qui, cum a C. Carbone tribuno plebis seditiose in contione[*] interrogaretur quid de Ti. Gracchi morte sentiret, responderit[*] iure caesum videri. neque enim posset aut Ahala ille Servilius aut P. Nasica aut L. Opimius aut C. Marius[*] aut me consule senatus non nefarius haberi, si sceleratos civis[*] interfici nefas esset. itaque hoc, iudices, non sine causa etiam fictis fabulis doctissimi homines memoriae prodiderunt, eum qui patris ulciscendi causa matrem necavisset variatis hominum sententiis non solum divina[*] sed etiam sapientissimae deae sententia liberatum.

quod si xii[*] tabulae nocturnum furem quoquo modo, diurnum autem, si se telo defenderet[*], interfici impune voluerunt, quis est qui, quoquo modo quis interfectus sit[*], puniendum putet, cum videat aliquando gladium nobis[*] ad hominem occidendum[*] ab ipsis porrigi legibus?

insidiatori vero et latroni quae potest inferri iniusta nex? quid comitatus nostri, quid gladii volunt? quos habere certe non liceret, si uti illis nullo pacto liceret. est igitur haec, iudices, non scripta, sed nata lex, quam non didicimus, accepimus, legimus, verum ex[*] natura ipsa adripuimus, hausimus[*], expressimus, ad quam non docti sed facti, non instituti sed imbuti sumus, ut, si vita nostra in aliquas insidias, si in vim et in tela aut latronum aut inimicorum incidisset, omnis honesta ratio esset expediendae salutis.