quamquam in hac causa iudices, T. Anni tribunatu rebusquerebusque BHE: rebus Tδ omnibus pro salute rei publicae gestis ad huius criminis defensionem non abutemur. Nisi oculis videritis insidias Miloni a Clodio esseesse HE: om. BTδ factas, nec deprecaturi sumus ut crimen hoc nobis propter multa praeclara in rem publicam merita condonetis, nec postulaturi ut, quiaquia ΣH: si ETab1 mors P. Clodi salus vestra fuerit, idcirco eam virtuti Milonis potius quam populi Romani felicitati adsignetis. sinsin ΣHE: sed si TWδ illius insidiae clariores hac luce fuerint, tum denique obsecrabo obtestaborque vos, iudices, si cetera amisimus, hoc nobisnobis (vo- T) saltem (-im ΣH) ΣHT: saltem nobis Eδ saltem ut relinquatur, vitamvitam hoc loco hab. ΣHE, post telisque Tδ ab inimicorum audacia telisque ut impune liceat defendere.

sed ante quam ad eam orationem venio quae est propria vestrae quaestionis videntur ea mihiea mihi H: mihi ea B: ea ETδ, Schol. esse refutanda quae et inet in ΣHE, Schol.: in Tδ senatu ab inimicis saepe iactata sunt et in contione ab improbissaepe ab improbis E et paulo ante ab accusatoribus, ut omni erroreerrore ΣH: terrore ETWδ sublato rem plane quae veniat in iudicium videre possitis. negant intueri lucem esse fasesse fas ΣHE, Schol., Quintil. v. 11. 12: fas esse Tδ ei qui a se hominem occisum esseoccisum esse ET, Schol., Quintil. v. 11. 12: esse occisum ΣH: occisum δ, Quintil. iv. 2. 25 fateatur. in qua tandem urbe hoc homines stultissimi disputantdisputant obiciunt H? nempe in ea quae primum iudicium de capite vidit M. Horati, fortissimi viri, qui nondum libera civitate tamen populi Romani comitiis liberatus est, cum sua manu sororem esse interfectam fateretur.

an est quisquam qui hoc ignoret, cum de homine occiso quaeratur, aut negari solere omnino esse factum aut recte et iure factum esse defendi? Nisi vero existimatis dementem P. Africanum fuisse qui, cum a C. Carbone tribuno plebis seditiose in contionesedit. in contione ΣHE: in contione sedit. Tδ interrogaretur quid de Ti. Gracchi morte sentiret, responderitresponderet H1: respondit δ iure caesum videri. neque enim posset aut Ahala ille Servilius aut P. Nasica aut L. Opimius aut C. Mariusaut C. Marius om. Quintil. v. 11. 16: aut C. om. H: h. d. (= hic deest) Σ aut me consule senatus non nefarius haberi, si sceleratos civiscivis om. Quintil. v. 11. 6 interfici nefas esset. itaque hoc, iudices, non sine causa etiam fictis fabulis doctissimi homines memoriae prodiderunt, eum qui patris ulciscendi causa matrem necavisset variatis hominum sententiis non solum divinadivina Ha1b: divinae ETa2, Quintil. cod. A sed etiam sapientissimae deae sententia liberatum.

quod si xiixii mei, ed. R: duodecim vulg. tabulae nocturnum furem quoquo modo, diurnum autem, si se telo defenderetdefenderit ΣBH (contra Quintil v. 14. 18), interfici impune voluerunt, quis est qui, quoquo modo quis interfectus sitsit st Σ poeniendum W, Quintil. cod A, puniendum putet, cum videat aliquando gladium nobisgladium nobis ETδ, Quintil., Diomedes (K. 1. 469), Iul. Victor (p. 420), Schol.: nobis gladium ΣBH ad hominem occidendumad hom. occid. om. Quintil., Diom., Iul. Victor (tuetur Schol.) ab ipsis porrigi legibus? atqui, si tempus est ullum iure hominis necandi, quae multa sunt, certe illud est non modo iustum verum etiam necessarium, cum vi vis inlata defenditur. pudicitiam cum eriperet militi tribunus militaris in exercitu C. Mari, propinquus eius imperatoris, interfectus ab eo est cui vim adferebat; facere enim probus adulescens periculose quam perpeti turpiter maluit. atque hunc ille summus vir sceleresceleris ΣHB solutum periculo liberavit.

insidiatori vero et latroni quae potest inferri iniusta nex? quid comitatus nostri, quid gladii volunt? quos habere certe non liceret, si uti illis nullo pacto liceret. est igitur haec, iudices, non scripta, sed nata lex, quam non didicimus, accepimus, legimus, verum exverum etiam ex T natura ipsa adripuimus, hausimushausimus om. T, expressimus, ad quam non docti sed facti, non instituti sed imbuti sumus, ut, si vita nostra in aliquas insidias, si in vim et in tela aut latronum aut inimicorum incidisset, omnis honesta ratio esset expediendae salutis.