Pro M. Caelio (36-40)

sin autem urbanius me agere mavis, sic agam tecum. removebo illum[*] senem durum ac paene agrestem; ex his igitur[*] sumam aliquem ac potissimum minimum fratrem qui est in isto genere urbanissimus; qui te amat plurimum, qui propter nescio quam, credo, timiditatem et nocturnos quosdam inanis metus tecum semper pusio cum maiore sorore cubitabat[*]. Eum putato tecum loqui: 'quid tumultuaris, soror? quid insanis?

quid clamorem[*] exorsa verbis parvam rem magnam facis? vicinum adulescentulum aspexisti; candor huius te et proceritas voltus oculique pepulerunt[*]; saepius videre voluisti; fuisti non numquam in isdem hortis; vis[*] nobilis mulier illum filium familias patre parco ac tenaci habere tuis copiis devinctum. non potes[*]; calcitrat, respuit, repellit[*], non putat tua dona esse[*] tanti. confer te alio. habes hortos ad Tiberim ac diligenter eo loco paratos[*] quo omnis iuventus natandi causa venit; hinc licet condiciones cotidie legas; cur huic qui te spernit molesta es?'

redeo nunc ad te, Caeli, vicissim ac mihi auctoritatem patriam severitatemque suscipio. sed dubito quem patrem potissimum sumam, Caecilianumne aliquem vehementem atque durum:

nunc enim demum mi[*] animus ardet, nunc meum cor

cumulatur ira[*] aut illum:

O infelix, o sceleste! ferrei sunt isti patres:

egone quid dicam, quid velim[*]? quae tu omnia

tuis foedis factis facis ut nequiquam velim, vix ferendi. diceret talis pater: 'cur te in istam vicinitatem meretriciam contulisti? cur inlecebris cognitis non refugisti?'

cur alienam[*] ullam mulierem nosti? Dide ac dissice;

per me tibi [*] licet. si egebis, tibi dolebit, non mihi [*].

mihi sat est qui aetatis quod relicuom est oblectem meae.

huic tristi ac derecto seni responderet Caelius se nulla[*] cupiditate inductum de via decessisse. quid signi? nulli sumptus, nulla iactura, nulla versura. at fuit fama. quotus quisque[*] istam effugere potest, praesertim[*] in tam maledica civitate? vicinum eius mulieris miraris male audisse cuius frater germanus sermones iniquorum effugere non potuit? leni vero et clementi patre[*] cuius modi ille est:

fores ecfregit[*], restituentur; discidit

vestem, resarcietur,

dicet aliquis: 'haec igitur est[*] tua disciplina? sic tu instituis adulescentis? ob hanc causam tibi hunc puerum parens[*] commendavit et tradidit, ut in amore[*] atque in voluptatibus adulescentiam suam conlocaret, et ut[*] hanc tu vitam atque haec studia defenderes?' ego, si quis[*], iudices, hoc robore animi atque hac indole virtutis ac[*] continentiae fuit ut respueret omnis voluptates omnemque vitae suae[*] cursum in labore corporis atque in[*] animi contentione conficeret, quem non quies, non remissio, non aequalium studia, non ludi, non convivium[*] delectaret[*], nihil[*] in vita expetendum putaret nisi quod esset cum laude et cum dignitate coniunctum, hunc mea sententia divinis quibusdam bonis instructum atque ornatum puto. ex hoc genere illos fuisse arbitror Camillos, Fabricios[*], Curios[*], omnisque eos qui haec ex minimis tanta fecerunt.

verum haec genera virtutum non solum in moribus nostris sed vix iam in libris reperiuntur. chartae quoque quae illam pristinam severitatem continebant obsoleverunt; neque solum apud nos qui hanc sectam rationemque vitae re magis quam verbis secuti sumus sed etiam apud Graecos, doctissimos homines, quibus, cum facere non possent, loqui tamen et scribere honeste et magnifice licebat, alia[*] quaedam mutatis Graeciae temporibus praecepta exstiterunt.