Pro P. Sulla (86-90)

quam ob rem vos, di patrii ac penates, qui huic urbi atque huic rei publicae[*] praesidetis, qui hoc imperium, qui hanc libertatem, qui populum Romanum[*], qui haec tecta atque templa me consule vestro numine auxilioque servastis, testor integro me animo ac libero P. Sullae causam defendere, nullum a me sciente facinus occultari, nullum scelus susceptum contra salutem omnium defendi ac tegi. nihil de hoc consul comperi, nihil suspicatus sum, nihil audivi.

itaque idem ego ille qui vehemens in alios[*],qui inexorabilis in ceteros esse visus sum, persolvi patriae quod debui; reliqua iam a me meae perpetuae consuetudini naturaeque debentur; tam sum misericors, iudices, quam vos, tam mitis quam qui lenissimus; in quo vehemens fui vobiscum nihil feci nisi coactus, rei publicae praecipitanti subveni, patriam demersam extuli; misericordia civium adducti tum[*] fuimus tam vehementes quam necesse fuit. salus esset amissa omnium[*] una nocte, nisi esset severitas illa suscepta. sed ut ad sceleratorum poenam amore rei publicae sum adductus, sic ad salutem innocentium voluntate deducor[*].

nihil video esse in hoc P. Sulla, iudices, odio dignum, misericordia digna multa. neque enim nunc propulsandae calamitatis suae causa supplex ad vos, iudices, confugit, sed ne qua generi ac nomini suo nota nefariae turpitudinis inuratur. nam ipse quidem, si erit vestro iudicio liberatus, quae habet ornamenta, quae solacia reliquae vitae[*] quibus laetari ac[*] perfrui possit? domus erit, credo, exornata, aperientur maiorum imagines, ipse ornatum ac vestitum pristinum[*] recuperabit. omnia, iudices, haec amissa sunt, omnia generis, nominis, honoris insignia atque ornamenta unius iudici calamitate occiderunt[*]. sed ne exstinctor patriae, ne proditor, ne hostis appelletur, ne hanc labem tanti sceleris[*] in familia relinquat, id laborat, id metuit, ne denique hic miser coniurati et conscelerati et proditoris filius nominetur; huic puero qui est ei vita sua multo carior metuit[*], cui honoris integros fructus non sit traditurus, ne aeternam memoriam dedecoris relinquat.

hic[*] vos orat, iudices, parvus, ut se aliquando si non integra fortuna, at ut[*] adflicta patri suo gratulari sinatis. huic misero notiora sunt itinera iudiciorum[*] et fori quam campi et[*] disciplinarum. non iam de vita P. Sullae, iudices, sed de sepultura contenditur; vita erepta est superiore iudicio, nunc ne corpus eiciatur laboramus. quid enim est huic reliqui quod eum in hac vita[*] teneat, aut quid est quam ob rem haec cuiquam vita videatur?

te ipsum iam, Torquate, expletum huius[*] miseriis esse[*] par erat[*] et, si[*] nihil aliud Sullae nisi consulatum abstulissetis, tamen eo vos contentos[*] esse oportebat; honoris enim contentio vos ad causam, non inimicitiae deduxerunt. sed cum huic omnia cum honore detracta sint, cum in hac fortuna miserrima[*] ac luctuosissima destitutus sit[*], quid est quod expetas[*] amplius? Lucisne hanc usuram eripere vis[*] plenam lacrimarum atque maeroris, in qua cum maximo cruciatu ac[*] dolore retinetur? libenter reddiderit adempta ignominia foedissimi criminis. an vero inimicum ut expellas? cuius ex miseriis, si esses crudelissimus, videndo fructum caperes maiorem[*] quam audiendo.