Pro P. Sulla (36-40)

ab[*] Allobrogibus nominatum Sullam esse dicis. quis negat? sed lege[*] indicium[*] et vide quem ad modum nominatus sit. L. Cassium dixerunt commemorasse cum ceteris Autronium secum facere. quaero num Sullam dixerit Cassius. nusquam. sese aiunt quaesisse de Cassio quid Sulla sentiret. videte diligentiam Gallorum; qui vitam hominum naturamque non nossent ac tantum audissent[*] eos pari calamitate esse, quaesiverunt essentne eadem[*] voluntate. quid tum Cassius? si respondisset idem sentire et secum facere Sullam, tamen mihi non videretur in hunc id criminosum esse debere. quid ita? quia, qui barbaros homines ad bellum impelleret, non debebat minuere illorum suspicionem et purgare eos de quibus illi aliquid suspicari viderentur[*].

non respondit tamen una facere Sullam. etenim esset absurdum, cum ceteros sua sponte nominasset, mentionem facere Sullae[*] nullam nisi admonitum et interrogatum; nisi forte veri simile est P. Sullae nomen in memoria Cassio non fuisse. si nobilitas hominis, si adflicta[*] fortuna, si reliquiae pristinae dignitatis non tam inlustres fuissent, tamen Autroni commemoratio memoriam Sullae rettulisset; etiam, ut arbitror, cum auctoritates principum coniurationis ad incitandos animos Allobrogum conligeret Cassius, et cum sciret exteras nationes maxime nobilitate moveri, non prius Autronium quam Sullam nominavisset[*].

iam vero illud minime probari[*] potest, Gallos Autronio nominato putasse propter calamitatis similitudinem sibi aliquid de Sulla esse quaerendum, Cassio, si hic esset in eodem scelere, ne cum appellasset quidem Autronium, huius in mentem venire potuisse. sed tamen quid[*] respondit[*] de Sulla Cassius? se nescire certum. 'non purgat,' inquit. dixi antea: ne si argueret quidem tum denique, cum esset interrogatus, id mihi[*] criminosum videretur.

sed ego in iudiciis et in[*] quaestionibus[*] non hoc quaerendum arbitror, num purgetur aliquis[*], sed[*] num arguatur. etenim cum se negat[*] scire Cassius, utrum sublevat Sullam an satis probat se nescire? 'sublevat apud Gallos.' quid ita? 'ne indicent.' quid [*]? si periculum esse putasset ne illi umquam indicarent, de se[*] ipse[*] confessus esset? 'nesciit [*] videlicet.' credo celatum esse Cassium de Sulla uno; nam de ceteris certe sciebat; etenim[*] domi eius pleraque conflata esse constabat. qui [*] negare noluit esse in eo numero Sullam quo plus spei Gallis daret, dicere autem falsum non ausus est, se[*] nescire dixit. atque [*] hoc perspicuum est, cum is qui de omnibus scierit de Sulla se scire negarit, eandem vim esse[*] negationis huius quam si[*] extra coniurationem hunc esse se scire dixisset. nam cuius scientiam de omnibus constat fuisse, eius ignoratio de aliquo purgatio debet videri. sed iam non quaero purgetne Cassius Sullam; illud mihi tantum satis est contra Sullam nihil esse in indicio[*].

exclusus hac criminatione Torquatus rursus in me inruit, me accusat; ait me aliter ac dictum sit[*] in tabulas publicas rettulisse. O di immortales!—vobis enim tribuo[*] quae vestra sunt, nec vero possum meo tantum[*] ingenio dare ut tot res tantas, tam varias, tam repentinas in illa turbulentissima tempestate rei publicae mea sponte dispexerim[*]—vos profecto animum meum tum conservandae patriae cupiditate incendistis, vos me ab omnibus ceteris cogitationibus ad unam salutem rei publicae convertistis[*], vos denique in tantis tenebris erroris et inscientiae clarissimum lumen menti meae praetulistis[*].