Pro L. Murena (31-35)

verum haec Cato nimium nos[*] nostris verbis magna facere demonstrat et oblitos esse bellum illud omne Mithridaticum cum mulierculis esse gestum. quod ego longe secus existimo, iudices; deque eo pauca disseram; neque enim causa in hoc continetur. nam si omnia bella quae cum Graecis gessimus contemnenda sunt, derideatur de rege Pyrrho triumphus M'.(Manlii) Curi, de Philippo T.(Titi) Flaminini[*], de Aetolis M.(Marci) Fulvi, de rege Perse L.(Lucii) Pauli, de Pseudophilippo Q.(Quinti) Metelli, de Corinthiis L.(Lucii) Mummi. sin[*] haec bella gravissima victoriaeque eorum bellorum gratissimae[*] fuerunt, cur Asiaticae nationes atque ille a te hostis contemnitur? atqui ex veterum rerum monumentis vel maximum bellum populum Romanum cum Antiocho[*] gessisse video; cuius belli victor L.(Lucio) Scipio aequa parta[*] cum P. fratre gloria, quam laudem ille Africa oppressa cognomine ipso prae se ferebat, eandem hic sibi ex Asiae nomine adsumpsit.

quo quidem in bello virtus enituit egregia M.(Marci) Catonis, proavi tui; quo ille, cum esset, ut ego mihi[*] statuo[*], talis qualem te esse video, numquam cum Scipione[*] esset profectus, si cum mulierculis bellandum arbitraretur. neque vero cum P.(Publio) Africano senatus egisset ut legatus fratri proficisceretur, cum ipse paulo ante Hannibale ex Italia expulso, ex Africa eiecto, Carthagine oppressa maximis periculis rem publicam liberasset, nisi illud grave bellum et vehemens putaretur.

ad quod bellum duobus consulibus ita missis ut alter Mithridatem[*] persequeretur, alter Bithyniam tueretur, alterius res et terra et mari calamitosae vehementer et opes regis et nomen auxerunt; L.(Lucii) Luculli vero res tantae exstiterunt ut neque maius bellum commemorari possit neque maiore consilio et virtute gestum. nam cum totius impetus belli ad Cyzicenorum moenia constitisset[*] eamque urbem sibi Mithridates Asiae ianuam fore putasset qua effracta et revolsa tota pateret provincia, perfecta a Lucullo haec sunt omnia ut[*] urbs fidelissimorum sociorum defenderetur et[*] omnes copiae regis diuturnitate obsessionis consumerentur. quid? illam pugnam navalem ad Tenedum[*], cum contento cursu acerrimis ducibus hostium classis Italiam spe atque animis inflata peteret, mediocri certamine et parva dimicatione commissam arbitraris? Mitto proelia, praetereo oppugnationes oppidorum; expulsus regno tandem aliquando tantum tamen consilio atque auctoritate valuit ut se rege Armeniorum adiuncto novis opibus copiisque renovarit[*].

si bellum hoc, si hic hostis, si ille rex contemnendus fuisset, neque tanta cura senatus et populus Romanus suscipiendum putasset neque tot annos gessisset[*] neque tanta gloria L. Lucullus[*], neque vero eius belli conficiendum exitum[*] tanto studio populus Romanus ad Cn.(Gnaeum) Pompeium detulisset. cuius ex omnibus pugnis, quae sunt innumerabiles, vel[*] acerrima mihi videtur illa quae cum rege commissa est et summa contentione pugnata. qua ex pugna cum se ille eripuisset et Bosphorum confugisset quo exercitus adire non posset, etiam in extrema fortuna et fuga nomen tamen retinuit regium. itaque ipse[*] Pompeius regno possesso ex omnibus oris ac notis sedibus hoste pulso tamen tantum in unius anima posuit ut, cum ipse[*] omnia quae tenuerat, adierat, sperarat, victoria possideret, tamen non ante quam illum vita expulit[*] bellum confectum iudicarit. hunc tu hostem, Cato, contemnis quocum per tot annos tot proeliis tot imperatores bella gesserunt, cuius expulsi et eiecti vita tanti aestimata[*] est ut morte eius nuntiata denique bellum confectum arbitrarentur[*]? hoc igitur in bello L.(Lucium) Murenam legatum fortissimi animi, summi consili, maximi laboris cognitum esse defendimus, et hanc eius operam non minus ad consulatum adipiscendum quam hanc nostram forensem industriam dignitatis habuisse.

at enim in praeturae petitione prior renuntiatus est Servius. pergitisne vos tamquam ex syngrapha agere cum populo ut, quem locum semel honoris cuipiam dederit, eundem in reliquis[*] honoribus debeat? quod enim fretum, quem[*] Euripum tot motus, tantas, tam varias habere putatis[*] agitationes commutationesque fluctuum[*], quantas perturbationes et quantos aestus habet ratio comitiorum? dies intermissus aut[*] nox interposita saepe perturbat omnia, et totam opinionem parva non numquam commutat aura rumoris[*]. saepe etiam sine ulla aperta causa fit[*] aliud atque existimaris, ut non numquam ita factum esse etiam populus admiretur, quasi vero non ipse fecerit[*].