Pro L. Murena (21-25)

summa in utroque est honestas, summa dignitas; quam ego, si mihi per Servium liceat, pari[*] atque eadem in[*] laude ponam. sed non licet; agitat rem militarem, insectatur totam hanc legationem, adsiduitatis et operarum harum cotidianarum putat esse consulatum. 'apud exercitum mihi fueris' inquit; 'tot annos forum[*] non attigeris; afueris tam diu et[*], cum longo[*] intervallo veneris, cum his qui in foro habitarint[*] de dignitate contendas?' primum ista nostra adsiduitas, Servi, nescis quantum interdum adferat hominibus fastidi, quantum satietatis. mihi quidem vehementer expediit[*] positam in oculis esse gratiam; sed tamen ego mei satietatem magno meo labore superavi et tu item[*] fortasse; verum tamen utrique nostrum desiderium nihil obfuisset.

sed ut hoc omisso ad studiorum atque artium contentionem revertamur, qui potest dubitari[*] quin ad consulatum adipiscendum multo plus adferat dignitatis rei militaris quam iuris civilis gloria? vigilas tu de nocte ut tuis consultoribus respondeas, ille ut eo quo[*] intendit mature cum exercitu perveniat; te gallorum, illum bucinarum cantus exsuscitat; tu actionem instituis, ille aciem instruit; tu caves ne tui consultores[*], ille ne urbes aut castra capiantur; ille tenet et scit ut hostium copiae, tu ut aquae pluviae arceantur; ille exercitatus est in[*] propagandis finibus, tuque in[*] regendis.

et quoniam mihi videris istam scientiam iuris tamquam filiolam osculari tuam, non patiar te in tanto errore versari ut istud nescio quid quod tanto opere didicisti[*] praeclarum aliquid esse arbitrere. Aliis ego te virtutibus, continentiae, gravitatis, iustitiae, fidei, ceteris omnibus, consulatu et omni honore semper dignissimum iudicavi; quod quidem ius civile didicisti, non dicam operam perdidisti, sed illud dicam, nullam esse in ista[*] disciplina munitam ad consulatum viam. omnes enim artes, quae nobis populi Romani studia concilient[*], et admirabilem dignitatem et pergratam utilitatem debent habere.

summa dignitas est in eis[*] qui militari laude antecellunt; omnia enim quae sunt in imperio et in statu civitatis ab his defendi et firmari putantur; summa etiam utilitas, si quidem eorum consilio et periculo cum re publica tum etiam nostris rebus perfrui possumus. gravis etiam illa est et plena dignitatis dicendi facultas quae saepe valuit in consule deligendo, posse consilio atque oratione et senatus et populi et eorum qui res iudicant mentis permovere. quaeritur consul qui dicendo non numquam comprimat tribunicios furores, qui concitatum populum flectat, qui largitioni[*] resistat. non mirum, si ob hanc facultatem homines saepe etiam non nobiles consulatum consecuti sunt, praesertim cum haec eadem res plurimas gratias, firmissimas amicitias, maxima studia pariat. quorum in isto vestro artificio, Sulpici, nihil est.

primum dignitas in tam tenui scientia non potest esse; res enim sunt parvae, prope in singulis litteris atque interpunctionibus verborum occupatae. deinde, etiam si quid apud maiores nostros fuit in isto studio[*] admirationis[*], id enuntiatis vestris mysteriis totum est contemptum et abiectum. posset agi lege necne pauci quondam sciebant; fastos enim volgo non habebant. erant in magna potentia qui consulebantur; a quibus etiam dies tamquam a Chaldaeis petebatur[*]. inventus est scriba quidam, Cn.(Gnaeus) Flavius, qui cornicum oculos confixerit et singulis diebus ediscendis[*] fastos populo proposuerit et ab ipsis his[*] cautis[*] iuris consultis eorum sapientiam compilarit. itaque irati illi, quod sunt veriti ne dierum ratione pervolgata[*] et cognita sine sua opera lege agi[*] posset[*], verba quaedam[*] composuerunt ut omnibus in rebus ipsi interessent.