Pro M. Tullio (41-45)

etenim, recuperatores, non damno commoventur magistratus ut in haec verba iudicium dent. namsi[*] id esset, nec recuperatores potius darent quam iudicem nec in universam familiam, sed in eum quicum[*] nominatim ageretur, nec in quadruplum, sed in duplum, et ad[*] '

damnvm

inivria.

in hoc iudicio videtis agi de vi, videtis agi de hominibus armatis, videtis aedificiorum expugnationes, agri vastationes, hominum trucidationes, incendia, rapinas, sanguinem in iudicium venire, et miramini satis habuisse eos qui hoc iudicium dederunt id quaeri, utrum haec tam acerba, tam indigna, tam atrocia facta essent necne, non[*] utrum iure facta an iniuria? non ergo praetores a lege Aquilia recesserunt, quae de damno est[*], sed de vi et armis[*] severum iudicium constituerunt, nec ius et iniuriam quaeri nusquam putarunt oportere, sed eos qui armis quam iure agere maluissent de iure et iniuria disputare noluerunt.

neque ideo de iniuria non addiderunt quod in aliis rebus non adderent, sed ne ipsi iudicarent posse homines servos iure arma capere et manum cogere, neque quod putarent, si additum esset, posse hoc talibus viris persuaderi[*] non iniuria factum, sed ne quod tamen[*] scutum dare in iudicio viderentur eis quos propter haec arma in iudicium vocavissent.

fuit illud interdictum apud maiores nostros de vi quod hodie quoque est:

Vnde tv avt familia avt procvrator tvvs illvm avt familiam avt procvratorem illivs in hoc anno vi deiecisti.

cvm ille possideret

qvod nec vi nec clam nec precario possideret.

multa dantur ei qui vi alterum detrusisse dicitur; quorum si unum quodlibet[*] probare iudici potuerit, etiam si confessus erit se vi deiecisse, vincat necesse est vel non possedisse eum qui deiectus sit, vel vi ab se possedisse, vel clam, vel precario[*]. ei qui de vi confessus esset tot defensiones tamen ad causam obtinendam maiores reliquerunt.