Homiliae In Lucam (21-25)

Quando ad Judaeos tantum sermo propheticusmittebatur, Ju- daici reges ponebantur in titulo. Verbi gratia,

vVisio, quam vidit Isaias filius Amos adversus
Judaeam et adversus Hierusalem, in regno Oziae et Joatham et Achaz et Ezechiae ; nec ahum quemquam, exceptis Judaeae regibus, Isaiae video tempore designatum.
In quibusdam prophetis et Israhel reges legimus, sicut ibi: et in diebus Hieroboam fihi Joas regis Israhek. Quando vero sacramentum evangelii
praedicandum erat et in toto orbe evangehum disseminan-

Ἐπὶ μὲν τῷ παρὰ Ἰουδαίοις μόνοις κηρυσσομένῳ λόγῳ προφητικῷ ἀναγράφεται βασιλεία μόνον Ἰουδαίων. Ὅρασις γὰρ φησιν, ἣν εἶδεν Ἡσαΐας κατὰ τῆς Ἰουδαίας καὶ κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἐν βασιλείᾳ Ὀζίου καὶ Ἰωαθὰμ καὶ Ἀχὰζ καὶ Ἐζεκίου καὶ οὐδένα αλλον οἶδα βασιλέα ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ χρόνῳ τῆς προφητείας, ἢ τὸν τῆς Ἰουδαίας, ἐπί τινων δὲ προφητειῶν καὶ τὸν βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ. Ὅτε δὲ ἤμελλε τό μυστήριον τοῦ εὐαγγελίου ὁ Ἰωάννης κηρύσσειν, ἀναγέγραπται οὐχὶ Ἰουδαίων μόνος βασιλεὺς Ἡρώδης οὐδὲ Ῥωμαίων μόνος Τιβέριος· ἐπειδὴ δὲ μυστήριον

[*][*][*][*]

dum, cujus princeps Joannes in eremo fuit, et orbem terrarum Tiberii regebat imperium, tunc in quintodecimo ejus ejus anno verbum
Domini ad Joamiem factum esse describitur. Et si tantum his, qui de nationibus credituri erat, annuntianda salus fuisset et penitus excludendus Israhel, suffecerat
dicere : In quintodecimo anno Tiberii Caesaris, praeside Judaeae Pontio Pilato . Quia vero et de Judaea et de Galilaea multi credituri erant, idcirco et
haec regna ponuntur in titulo diciturque : tetracha Galilaeae Herode, et PhiUppo fratre ejus tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionis, et Lysania tetrarcha Abilenae, sub principibus sacerdotum
Anna et Caipha, factum est verbum Domini ad Joannem, fihum Zachariae, in deserto . Olim verbum Dei fiebat ad Hieremiam, fihum Chelciae, qui erat de saccerdotibus tempore illius vel

τοῦ εὐαγγελίου ἔδει κηρύσσεσθαι ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ καὶ ὅλου τοῦ κόσμου ἐδόκει Τιβέριος εἶναι βασιλεύς, διὰ τοῦτο· ἐν ἔτει πεντεκαιδεκάτω τῆς ἡγεμονίας Τιβερίου x καὶ τὰ ἑξῆς ἀναγέγραπται. Καὶ εἰ μέν οἱ ἀΠὸ τῶν ἐθνῶν μόνοι ἤμελλον σώζεσθαι, πάντῃ δὲ ἀπεκέκελειστο ἡ σωτηρία τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ἤρκει τό· ἐν ἔτει πεντεκαιδεκάτῳ τῆς ἡγεμονίας Τιβερίου Καίσαρος . Ἐπειδὴ δὲ ἔδει καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος καὶ Ἀβιληνῆς πιστεύειν, διὰ τοῦτο ἀναγράφονται καὶ αὗται αἱ βασιλεὶαι ἤγουν τετραρχίαι.

[*][*][*]

illius regis Judae; nunc sermo Dei fit ad Joannem, filium εἰ chariae ,quinunquam

factus est ad prophetas in deserto ded θεωρίαν. Ἐπειδὴ δὲ πολλὰ
quia plures filii credituri erant desertae quam ejus, quae habet virum , idcirco factum est verbum Dei ad Joannem, fiUum Zachariae, x . Simulque considera,
quod magis rationem habeat, si mystice intellegatur desertum et non secundum simplicem litteram. Quienim x praedicat, superflue facit ibi vociferari,
ubi se loquentem nuUus exaudiat. Praecursor ergo Christi et vox clamantis in deserto praedicat in deserto animae, quae non habet pacem. Non solum
autem tunc, sed etiam in praesenti primum lucerna ardens et lucens

Οὐδέποτε γέγονε ῥῆμα θεοῦ μὴ νῦν μόνον διά τινα μυστικὴν ἐπί τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον εἶναι, τοῦτ’ ἔστι τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας, ἤπερ τῆς ἐχούσης( ὡς ἄνδρα τὸν νόμον, τῆς Ἰουδαίων φημὶ συναγωγῆς, διὰ τοῦτο ἐγένετο ῥῆμα θεοῦ πρὸς Ἰωάννην ἐν τῇ x .

Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, ἐκ περισσοῦ ἐποίει κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ

Ἀλλ ἦν πρόδρομος Χριστοῦ ἡ φο)νὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ ψυχῇ τῇ μὴ] ἐχούσῃ πόλεμον· καὶ οὐ τότε δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶνῦν πρῶτος ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καὶ φαίνων ἔρχεται κη-

[*][*]

enit et praedicat baptisma paenitentiae in remissionem peccatorum catorum ; ; deinde lux vera subsequitur, quando lucerna ipsa loquitur:
illum oportet crescere, me autem minui . Fit verbum Dei in deserto et venit ad omnem circaregionem Jordanis . Quae alia loca debuit circuire Baptista,
nisi vicina Jordani, ut quicunque voluisset agere paenitentiam, praesto esset ad lavacrum

aquae ? Porro Jordanis descendebs interpretatur. Descendens autem
et largo impetu currens fluvius Dei Salvator noster Dominus est, in quem baptizamur aqua vera, aqua salutari. In remissionem quoque peccatorum baptisma
praedicatur : Venite catechumeni, agite paenitentiam, ut in remissionem sionem peccatorum baptisma consequamini. In remissionem peccatorum ille accipit baptisma, qui

ρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν , εἶτα μετὰ ἔρχεται τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν περὶ οὗ φησιν ὁ λύχνος· ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμέ δέ ἐλαττοῦσθαι

#x003E; Καὶ ἦλθεν εἰς πᾶσαν τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου . Ποῦ γὰρ ἔδει τὸν βαπτιστὴν περιέρχεσθαι ἢ εἰς τὴν περίχωρον τοῦ Ἰοράνου ἵν ἐόν τις βούληται μετανοεῖν, εὐθέως εὐπορήσῃ τοῦ ποταμοῦ; Ἑρμηνεύεται δὲ Ἰορδάνης καταβαίων Καταβαίνων γάρ ἐστιν ἀληθῶς ὁ ποταμὸς τοῦ θεοῦ, τὸ ὕδωρ τὸ ἀληδινόν, τὸ ὕδωρ τὸ σωτήριον.

Καὶ κηρύσσει εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν x .

[*][*][*]

peccare desistit. Si quis eiiim peccans ad lavacrum venit, ei non fit remissio peccatorum. Propter- ea obsecro vos, ne absque cau-
tela et diligenti circumspectione veniatis ad baptismum, sed ostendatis primum x fructus dignos paenitentiaec ! Facite aliquid temporis in conversatione bona, mundos vos a cunctis sordibus vitiisque servate, et tunc vobis remission peccatorum fiet, quando coeperitis et ipsi propria peccata
contemnere. Dimittite delicta vestra, et dimittentur vobis. Hoc autem ipsum, quod nunc de veteri instrumento ponitur, in Isaia propheta scriptum legimus. Ibi enim dicitur: Vox clamantis in deserto: parate viam Domini,
rectas facite semitas ejus Vult Dominus in vobis reperire vias, qui, ut possit in vestris animabus ingredi et iter suum facere, praeparate ei semitam, de qua dicitur:
rectas facite semitas ejus . Vox clamantis in deserto . Vox clamat Praeparate praeparate viam ; primo

Εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν τίνι ἢ τῷ μηκέτι ἀμαρτάνοντι ; τῷ γὰρ ἔτι ὑμαρτάνοντι ἄφεσις ἁμαρτιῶν οὐ δίδοται.

Εἶτα τὸν Ἡσαΐαν παρίστησι τοῦτο αὐτὸ φωνοῦντα. Τί γὰρ φησίν; φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ Βούλεται δὲ τὴν ὁδὸν κυρίου εὑρεῖν ἐν ὑμῖν, ἴνα συνοδεύσῃ ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Ἰωάννης πρόδρομος ἦν τοῦ λόγου, εἰκότως φωνὴ ὠνόμασται, οὐ λόγος· προλαμβάνει γὰρ ἡ φωνὴ τὸν λόγον· πρώτη γὰρ ἡ φωνὴ φθάνει ἐπὶ τὰς ἀκοάς, εἶτα

[*][*][*][*]

enim vox ad aures pervenit, dinde post vocem, immo cum voce, auditum sermo penetrat. Juxta hunc sensum a Joanne annuntiatus
est Christus. Videamus ergo, quid x de verbo amiuntiet. Praeparate inquit, x viam Domino . Quam viam Domino praeparemus? ? Numquid corpoream ?
Aut potest

sermo Dei tali itinere pergere ? Anintrinsecus via praeparanda est Domino, et in corde nostro rectae et aquales semitae componendae ? Haec est via, per quam ingressus est sermo Dei, qui in humani cordis capacitate
consistit. Magnum est cor hominis et spatiosum et capax, si tamen mundum fuerit. Vis ejus magnitudinem latitudinemque cognoscere ? Vide, quantam divinorum sensuum magnitudinem capiat. Ipse ait: dedit dedit mihi eorum, quae veram: scire rationem mundi et opera elementorum, principium
et finem et medietatem saeculorum, temporum varietates et translationes mensium, annorum circulos et siderum sedes, natu- ras animaUum et furores bestiarum, spirituum violentias et cogitationes hominum, diversitates arborum et vim radicum . Vides non parvum esse cor hominis, quod tanta capiat. Neque
in corporis quantitate, sed in fortitudine sensus magnitudinem ejus intellege, quae tantam scientiam capiat veritatis. Ut autem et simphces quosque de cotidianis exemphs ad credendum adducam, quod grande sit cor hominis, videamus sequentia. Quascunque urbes transivimus, habemus iUas in animo, et quaUtates et situs
platearum murorumque et aedificiorum in corde nostro versan-

ὁ ἀκουόμενος ὑπὸ τῆς φωνῆς λόγος. Ἑν Ἐν τῇ ἐρήμῳ δὲ εἰκότως, ὅτι ἡ ἤμελλεν ὑπακούειν, ἡ δὲ πόλις ἀπειθεῖν· ἔρημον δὲ τὴν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαν φησίν.

Οὐ γὰρ αἰσθητὴν λέγει ὁδόν, ἀλλὰ τὴν ἔνδον ἐν καρδίά, ἧν ὁδεύει ἐμπεριπατῶν καρδίαις ἁγίων.

[*][*]

tur. Viam, quam ingressi sumus, in memoriae pictura ac descriptione retinemus; mare, quod navigavimus, tacita cogitatione amplectimur. plectimur. Non est parvum, ut dixi, cor hominis, quod potest tanta capere. Si autem non est parvum tanta capiens, consequenter
in illo via Domini praeparatur et recta fit semita, ut ambulet in illa sermo Dei atque sapientia. Praepara viam Domino per conversationem bonam, et egregiis

operibus tere semitam, ut absque offensa ulla deambulet in te verbum Dei et donet tibi mysteriorum suorum adventusque notitiam: cui est gloria et
imperium in saecula saeculorum. Amen.

Videamus, quae in Christi praedicentur adventu, inter quae primum de Joanne scribitur : Vox clamantis in deserto : parate viam Domini, rectas facite semitas ejus . Et quod sequitur, proprie de Domino Salvatore est. Neque enim a Joanne omnis vallis impleta est, sed a Domino Salvatore. Se ipsum unusquisque consideret,
quis erat, antequam crederet, et tunc animadvertet vallem humilem, vallem se fuisse praecipitem et in ima demersam. Quando vero venit Dominus Jesus et misit Spiritum sanctum ἐστὶν καὶ κοιλὴ vicarium suum, x vallis omnis ex- πᾶς ἄπιστος, ὃς πιστεύσας εἰς Χρι-

[*][*][*]

pleta est. est. Expleta est autem operibus bonis et fructibus Spiritus sancti. Caritas non sinit permanere in te vallem, quod, si pacem
habueris et patientiam et bonitatem, non solum vallis esse desistes, sed etiam mons esse incipies Dei. Tara de gentibus cotidie fieri videmus atque compleri:
omnis vallis implebitur , quam de populo Israhel, qui de excelso depositus est: omnis mons et colhs humiliabitur . Mons erat quondam

ille populus et
collis , qui depositus est atque destructus. Illorum delicto salus gentibus data est, ad aemulandum eos . . Quod si et contrarias fortitudines, quae adversus mortales
erigebantur, dixeris montes et colles esse depositos, non peccabis. Ut enim impleantur hujus-

στὸν πληροῦται τῶν τοῦ πνεύματος καρπων, τουτ εστι των αρετων· ὄρος( δὲ καὶ βουνὸς( ταπεινωθείς ἐστιν ὁ τῶν Ἰουδαίων ὑψηλόφρων λαός· ταπεινοῦται τῶν Ἰουδαίων τὸ ὕφος διὰ τὴν ἄγνοιαν τὴν περὶ Χριστόν, ἡ δέ τῶν Μνῶν ταπείνωσις ὐψοῦται διὰ τὴν ἐπίγνωσιν, καὶ x τὰ σκολιὰ εἰς γίνεται καὶ αἱ τραχεῖαι εἰς ὁδοὺς λείας διὰ τὴν πρότερον ἐν τοῖς ἔθνεσι σκολιότητα καὶ τραχύτητα.

Ἢ τοίνυν οὕτω νοήσεις, ὅτι ὄρη μὲν καὶ βουνοὶ αἱ αἴ διὰ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐταπεινώθησαν, αἱ δὲ φάραγγες οἱ ἄνθρωποι, οἳ πεπλήρωνται ἐπ ἔργοις

[*][*][*][*]

cemodi valles, contrariae fortitudines, montes et colles, humiliandae sunt, Sed et hoc, quod in adventu Christi prophetatum est,
utrum expletum sit, contemplemur. Sequitur enim: et omnia prava erunt in directa . Unusquisque nostrum pravus erat, si tamen erat et non usque hodie
perseverat, et per adventum Christi, qui factus est ad animam nostram, prava quaeque sunt. Quid enim tibi prodest, si Christus quondam venit in carne, nisi ad tuam quoque animam venerit ? Oremus, ut iUius cotidie nobis adventus fiat et possimus
dicere: Vivo autem, jam non ego, vivit autem in me Christus . Si enim Christus vivit in Paulo et non vivit in me, quid mihi proderit? Cum autem et ad me venerit et fruitus illo fuero, sicut fruitus est Pauhis, tunc et ego Paulo simiHter loquar: Vivo, jam non ego, vivit autem in me Christus . Consideremus ergo
et cetera, quae in Christi praedicentur adventu. Nihil te asperius erat: vide pristinos motus tuos, vide iram et cetera vitia, si tamen cessaverunt esse, quae fuerant, et intelleges nihil te asperius et, ut significantius loquar, nihil fuisse inaequahus. Conversatio
tua inaequalis erat et sermo,

ὰγαθοῖς. Γεγένηται δὲ καὶ πάντα τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν.

Ἕκαστος γὰρ ἡμῶν σκολὼς ἦν ἐν μὲν τοίνυν τῇ Χριστοῦ ἐπιδημίᾳ τῇ γενομένῃ εῖς τὴν φυχὴν γίνεται τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν.

Καὶ πάλιν τραχὺς ἦν ἡμῶν ὁ βίος καὶ ἀνώμαλος ὁ λόγος· ἐλθὼν δὲ ὁ

[*][*][*]

et opera inaequalia. Veiiit ergo Dominus meus Jesus et exaequavit asperitates tuas et incomposita quaeque vertit in vias planas
ut fieret in te iter sine offensione et leve

atque purissimum, gradereturque in te Deus Pater, et Christus Dominus mansionem apud te faceret diceretque: ego
et pater meus veniemus et mansionem apud eum faciemus Sequitur: quitur: et videbit omnis caro salutare Dei . Tu quondam caro eras, et qui quondam caro eras
immo, ut mirabilius loquar, cum adhuc in carne sis, vides salutare Dei . . Quid sibi autem veht, quod dicitur: omnis caro eo quod nulla excipiatur, quae non videat
salutare Dei relinquo intellegtendum his, qui sciunt scripturarum mysteria venasque rimari. Sed et hoc, quod populis egredientibus ad baptismum Joannes loquitur,
attendendum. Si quis vult baptizari, egrediatur; manens enim in pristino statu et mores suos et consuetudinem non reUnquens nequaquam rite ad baptismum
venit. Ut autem intellegas, quid

κυριος ημων λεια παντα πεποικκεν· τὰ γὰρ ἄνισα ἴσα γέγονεν· ἐπ ἴδης γὰρ μία Πίστις καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης κηρύσσεται. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἐθνῶν ταῦτα γεγένηται, ἐπὶ δὲ τοῦ λαοῦ καθαιρεθέντος τό· πᾶν ὄρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσεται · ὄρος γὰρ ἦν ποτε καὶ βουνός καθῃρέθησαν δέ καὶ τεταπείνωνται.

Οἵ ποτε σάρκες τῷ φρονήματι, νῦν πνεύματι βλέπομεν τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ · ἢ ἔτι σαμκοφοροῦντες παραδόξως βλέπομεν τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ . Περὶ δέ τοῦ πᾶσα καὶ πᾶν ζητήσεις, καὶπότε συντελεσθήσεται ταῦτα ἀρξάμενα καὶ καθολικῶς καὶ καθ’ ἕκαστον. Μόνος δέ οὗτος παρὰ τοὺς τρεῖς προσέθηκεν τῇ προφητείᾳ τὰ ἀπὸ τοῦ· καὶ ἔσται πάντα τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν , τὸ μέν πάντα παραλιπών, πληθυντικῶς δὲ εὐθείας εἰπών· εἰπών· καὶ ἀνττοῦ· τοῦ· ἡ τραχεῖα εἰς πεδία , ἡ τραὶ χεῖα εἰς ὁδοὺς λείας · δὲ καὶ τό· ὀφθήσεται ἡ δόφξα κυρίου εἶπεν· καὶ ὅψεται πᾶσα σάρξ , οἶς χρηστέον πρὸς δεῖξιν τοῦ

[*][*]

sit egredi acl baptismiim, accipe testimonium et ausculta verba, quibus Deus loquitur ad Abraham : egredere de terra tua et reliqua.

Egredientibus itaque ad lavacrum turbis, non egressis, sed tantum egredi nitentibus Joannes loquitur, quae sequuntur. Si enim jam egressi fuissent, nunquam ad
eos diceret: generatio viperarum . Quaecunque igitur ad illos loquitur, et ad vos, Ο catechumeni et catechumenae, loquitur, qui disponitis venire ad baptismum.
Considerate, ne forsitan et vobis possitdici : generatop viperarum si enim et vos habueritis aUquam simihtudinem sensuahum viperarum et invisibihum serpentium, et vobis dicetur: generation viperarum . Sed et iUud, quod sequitur, nisi pravitatem venenaque
serpentium de corde vestro expuleritis, dicetur ad vos: quis ostendit vobis fugere ab ira ventura ? Magna huic saeculo im- pendet ira, omnis iram Dei passurus

est mundus. Tantam vastitatem caeh et latitudinem terrae et steUarum choros, splendorem sohs et lunae nocturna solatia Dei ira subvertet; haec

ἐπιτέμνεσθαι τὰ προφητικὰ τοὺς εὐαγγελιστάς.

φασὶ δὲ τὴν ἔχιδναν ἐν ω; συλλαμβάνειν ἀναιρεῖν τὸν ἐξ οὗ συλλαμβάνει ἄῤῥενα, οὗ ἡ σπορὰ αὐξάνουσα τὴν συλλαβοῦσαν ἀναιρεῖ, καὶ οὕτως εἰς φῶς ἐξέρχεται, διαῤῥήξασα τῆς μητρὸς τὴν γαστέρα, ποινὴν ὥσπερ τοῦ διαφθαρέντος πατρός· πατρολῶον οὖν καὶ μητρολῶον τῆς ἐχίδνης τὸ γέννημα· τοιοῦτοι καὶ οἱ Ἰουδαῖοι τοὺς πνευματικοὺς αὐτῶν πατέρας καὶ διδασκάλους διαφθείροντες χερσίν.

[*][*][*]

enim omnia propter hominum peccata transibmit. Et olim qui- dem super unam tantum terram venit ira Dei, quia omnis caro reliquerat viam suam super terram ; nunc autem et super caelum et super terram ventura est ira Dei: caeli pertransibunt, tu
autem permanebis ad Deum dicitur, et omnes sicut vestimentum veterascent . Videte, qualis et quanta ira sit, quae mundum omnem consumptura
est et puniet eos, qui poena digni sunt, invenietque materiam, in qua se exerceat. Unusquisque nostrum ex eo, quod gessit, irae materiam praeparavit: secundum duritiam enim tuam et impaenitens cor thesaurizas tibi
iram in die irae et revelationis justi judicii Dei , dicitur ad Romanos. Deinde sequitur: Quis ostendit vobis fugere ab ira ventura? Facite ergo fructus dignos paenitentiae . Et vobis, qui venitis ad baptismum, dicitur : x facite
fructus dignos paenitentiae . Vultis scire, qui sint fructus digni paenitentiae ? Caritas f ructus est spiritus, gaudium fructus est Spiritus, pax, patientia, benignitas,
bonitas, fides, mansuetudo, continentia et et reUqua hujuscemodi. Si haec omnia habuerimus, feci-

Ὅρα, πηλίκη ἐστὶν ἠ μέλλουσα ὀργή ; Καταστρέφει τὸν κόσμον, κολάζει τοὺς δεηθέντας παιδεύσεως· καὶ ὕλην αὐτῇ ἕκαστος ποιεῖ, ἐξ ὧν ἔπραξεν.

Ποιήσατε οὖν καρπουὺς ἀξίους τῆς μετανοίας . Τινες δὲ οἱ καρποί; Εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πραότης, ἐγκράτια καὶ τὰ σύμφωνα τούτων, οἵ καὶ καρποὶ λέγονται. Οἱ μέντοι κατ ἀναλογίαν τοῦ πλήθους καὶ τοῦ μεγέθους τῶν προημαρτημένων ἐρ-

[*][*]

mus fructus dignos paenitentiae . Rursum dicitur ad eos, qui ad Joaimis baptismum veniebant : et ne incipiatis dicere intra vos-
metipsos: patrem habemus Abra- ham; dico enim vobis, quia pot- est Deus de lapidibus istis suscitare filios AbrahanK. Prophetat Joannes

novissimus prophetarum
expulsionem prioris populi et vocationem gentium. Illisenim, ’ qui de Abraham gloriabantur, dicit: et ne incipiatis dicere in vobismetipsis : patrem habemus
Abraham Et de gentibus rur- sum loquitur: x dico enim rohis, quia potest Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham . De quibus lapidibus ? Non utique
lapides irrationabiles corporeosque monstrabat, sed homines insensibiles et quondam duros, qui quia lapides aut hgna adorabant. γαζόμενοι τὸ ἀγαθὸν ποιοῦσι καρ- ποὺς τοῦ πνεύματος ἀξίουσ τῆς μεταμπόας , δἰ οὓς οἱ πρότερον γε- νόμενοι γεννήματα ἐχιδνῶν( μεταβα- λόντες γίνονται υἱοὶ τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρός .

Προφητεύει τοίνυν τὴν καθαίρεσιν ἐκείνου τοῦ λαοῦ καὶ τὴν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν· ἐκείνοις τὴν αὐχοῦσι τὸν Ἀβραὰμ φησίν· μὴ ἄρξησθε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· πατέρα ἔχομεν Ἀβραάμ , εἶτα περὶ τῶν ἐθνῶν λέγει· λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι δύ- ναται ὁ θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ x . φησὶ γὰρ πρὸς τὸν Ἀβραάμ· πατέρα πολ- λῶν Μῶν τέθεικά σε(, τῶν διὰ πίστεως δηλονότι τῆς ἐν Χριστῷ. Ποίων λίθων; Οὐ λίθους ἐδείκνυεν ἀψύχους, ἀλλ ἀνρώπους ἀναισθήτους ὄντας λίθους, ἐπειδήπερ λίθοις καὶ ξύλοις προσεκύνουν, καὶ ἐγένετο [*]

impletum est illud, quod in psalmo de talibus cantabatur: similes illis fiant, qui faciunt ea,
Vere qui faciunt idola et confidunt in eis, similes diis suis sunt: absque sensu, sine ulla ratione in lapides lignaque conversi sunt. Cum enim tantum videant creaturarum, ordinem, decorem, officium, tantam mundi pulchritu- dinem, nolunt de creaturis intellegere creatorem, neque considerant
tantae dispensationis aliquam providentiam, aliquem esse rectorem; sed ’ caeci his tantum ocuUs mundum videntes, quibus irrationabilia jumenta et bestiae vident. Non enim animadvertunt in his, quae vident ratione regi, aUquam inesse rationem. Haec propterea, quia Joannes dixerat: potest Deus de
lapidibus istis suscitare filios Abraham . Et nos igitur obsecremus Deum, ut etiam, si quando fuimus lapides, vertamur in filios Abrahae pro his fiUis, qui ejecti sunt et repromissionem adoptionemque suo vitio perdiderunt. Unum testimonium adhuc de
lapidibus ponam, si quidem in cantico Exodi scribitur: vertantur in lapides, donec pertranseat populus tuus, Domine, donec pertranseat populus tuus iste, quem
possedisti . Rogatur itaqueDeus, ut pauUsper gentes convertantur in lapides — hoc enim graecus

ἐπ αυτοις τὸ γεγραμμεννον· ομοιοι αὐτῶν γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ αὐτοῖς et omnes, qui confidimt in eis

Ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν λίθων γέγραπται ἐν τῇ ᾠδῇ τῇ ἐν τῇ Ἐξόδῳ· τὰ ἔθνη, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ λαὸς οὗτος, ἃν ἐκτήσω , ὡς δηλονότι μετὰ τὸ παρελθεῖν τὸν λαὸν μηκέτι ἀπολιθωθείησαν, ἀλλ ἀπολαβέτωσαν καὶ ψυχὴν λογικὴν ἀνθρωπίνην.

[*]

sermo significantius sonat ἀπολιθοόντωσαν — donec populusc Judaeorum. Haud dubium, quin postquam illi transierint, gentes lapideae esse cessabunt et pro duro corde recipient humanam in Christo rationabilemque naturam: cui est gloria et imperium
in saecula saeculorum. Amen.

Joannes illo jam tempore loquebatur: ecce. securis ad radicem arborum posita est . Et si quidem jam ingrueret

consummatio et temporum finis instaret, nuUa mihi quaestio nasceretur. Dicerem enim hoc, quod ait: ecce, securis ad radicem arborum posita est et illud: omnis ergo arbor, quae non facit fructum bonum,
praecidetur et in ignem mittetur propterea prophetatum, quia iUo tempore complebatur. Cum autem tanta post saecula fluxerint et tam innumerabiles aimi ab illo tempore usque ad praesentem diem transierint, quomodo Spiritus sanctus in propheta dicat: ecce, securis ad radicem arborum posita est debemus
inquirere. Ego puto Israhehtico populo prophetari, quod praecisio ejus vicina sit. His enim, qui egrediebantur ad eum, ut baptizarentur , inter cetera loquebatur: facite fructus dignos paenitentiae , et quasi Judaeis dicebat: ne incipiatis dicere in vobismetipsis: patrem habemus Abraham. Dico enim vobis, quia [*] potest Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham Hoc ergo, quod ait: ecce, securis ad radicem arborum posita est ,
Judaeis loquitur.

Cui sensui et Apostolicum illud congruit fractos esse ab hac securi infidehtatis ramos atque succisos, ut amputaret ex arbore non radicem, sed ea, quae de radice pullulaverant, ut in radicem pristinae arboris rami possint oleastri inseri. Omnis
ergo arbor, quae non facit fructum bonum, praecidetur et in ignem mittetur . Hunc enim finem habet, ut incenclio concre- metur.

Deinde tres ordines inducuntur sciscitantium Joannem quem
super salute sua : unus scriptura appellavit populos exeuntes ad baptisma , ahus, quem publicanos nominat, tertius, qui militum appelatiione censetur.
Interrogabant eum turbae dicentes : Quid faciemus ? Qui respondens ait

eis : Qui habet duas Ἀξίνην ἐν τούτοις ὀνομάζρι τὴν τομωτάτην ὀργήν, ἣν τοῖς Ἰουδαίοις ἐπήνεγκεν ὁ θεὸς καὶ πατὴρ τῆς εἰς Χριστὸν δυσσεβείας ἕνεκα· τοῦτο καὶ ὁ προφήτης Ζαχαρίας εἴρηκεν· ἔσται ὁ κοπετὸς τῆς Ἱερουσαλὴμ ὡς κοπετὸς ῥοῶνος ἐν πεδίῳ ἐκκοπτομένου

Τρία τάγματα εἰσήγαγε πυνθανομένων τοῦ Ἰωάννου· ἔν μὲν ὠνόμασεν μασεν ὄχλους ἐκπορευομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα , ἄλλο δὲ ὠνόμασε τελώνας x τρίτον δέ ὠνόμασε στρατιώτας

Τι οὖν φησιν πρὸς αὐτοὺς ὁ Ἰωάννης; νης; Ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω [*]

tuiiicas, det ei, qui non habet, et qui habet cibos, similiter faciat , quod quidem nescio, si turbae conveniat praecipi. Magis enim
apostoUs quam vulgo congruit, ut qui duas tunicas habet, unam tribuat non habenti. Et ut scias magis hoc apostolis convenire quam popuhs, audi, quid a Salvatore
dicatur ad eos : neque duas tunicas tollatis in via . Duplex itaque vestimentum, quo unusquisque vestitur, et praecipitur, ut alterum tribuat non
habenti , aham intellegentiam sonat. Vult enim nos Salvator, quomodo non debemus duobus dominis servire , sic nec duas habere tunicas nec duphci veste
circumdari, ne sit unum indumentum veteris hominis et alterum novi. E contrario autem

cupit, ut exspolimus nos veterem hominem et induamus novum . Hucusque faciHs expositio est. Porro quaeritur, quomodo juxta
hanc interpretationem jubeatur nobis non habenti tribuere vesti- τῷ μὴ ἔχοντι . Γενόμενος ἐγὼ κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἐζήτουν, εἰ αὕτη ἡ ἐντολή, ὅσον ἐπὶ τῷ ῥητῷ, τῷ ὄχλῳ ἁρμόζει· ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι · ὅτι γὰρ τοῖς ἀποστόλοις ἁρμόζει, δῆλον ἐκ τῶν ἀναγραφέντων ὡς ὑπὸ τοῦ σωτῆρος πρὸς αὐτοὺς εἰρημένων, ἐν οἷς ἔλεγεν αὐτοῖς μηδὲ δύο χιτῶνας εἰς ὁδὸν x , ἀλλ ὅρα, εἰ τὰ εἰρημένα περὶ ἐνδύματος ἐν τῷ λόγῳ τῷ Περὶ τῆς γυμνότητος δύνασαι παραλαβεῖν εἰς τό· ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι Ἐρχόμενος δὲ καὶ ἐπὶ βαθύτερον λέγω· θέλει γὰρ ἡμᾶς μὴ δύο χιτῶνας ἔχειν καὶ ἐνδεδύσθαι, πῆ μέν τὸν παλαιόν, πῆ δὲ τὸν νέον, ἀλλ ἐκδύσασθαι μὲν τὸν ἕτερον, τὸν δὲ ἕτερον ἔχειν.

[*]

mentum. Quisnam est ille, qui ne unum quidem super carnem suam indumentum habet, qui nudus est, qui omnino nuUa veste
coopertus ? Neque vero hoc dico, quo non praecipiatur hberahtas et in pauperes misericordia et hyperbolica clementia, ut etiam

nudos altera tunica protegamus.
Sed oc aio, quod et profundiorem locus iste recipiat intellectum et oporteat nos dare ei tunicam, qui omnino non habeat. Quis est ergo iste, qui tunicam non habet ? Nempe ille, qui
penitus Deum non habet. Debemus igitur exuere nos et ei dare, qui nudus est. Ahus habet Deum, aliuss omnino non habet, contraria videhcet fortitudo. Et quomodo scriptum est, ut in profundo
maris praecipitemus delicta nostra , sic projici oportet a nobis vitia atque peccata et jacere super eum, qui eorum nobis

Ἅμα δὲ ἐζήτουν τό· μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι . Τις δέ ἐστιν ὁ μη δὲ ἓν ἔνδυμα ἔχων περὶ τὸν χρῶτα καὶ μὴ ἐσκεπασμένος μένος ὥστε αὐτῷ μεταδιδόναι; — οὐ τοῦτο λέγω, ὅτι οὐ δύναται καὶ καθ’ υπερβολὴν τοῦτο προτρεπτικὸν εἶναι πρὸς τὸ δεῖν ἐνδύειν τοὺς πένητας καὶ μὴ ἀμελεῖν τῆς ἐντολῆς, ἀλλ ὅτι δύναται καὶ οὕτως εἰρῆσθαι μυστικώτερον·

[ἀλλ] ἢ ὁ διάβολος ὁ μηδὲν ἔχων ἀγαθόν, ὁ τὸν θεὸν μὴ ἔχων. Καὶ ὥσπερ γέγραπται, ὅτι δεῖ ἡμᾶς ἀποδυσαμένους ὥσπερ εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης καταποντίσαι τὰς ἁμαρτίας , οὕτως δεῖ ἐπιῤῥίπτειν τὰς ἁμαρτίας αὐτῷ ὡς αἰτίῳ [*]

causa exstitit. Et qui habet inquit, cibum, similiter faciat . Qui habet cibos, tribuat non habenti, ut non solum ei vestimentum,
sed etiam id, quod possit comedere, largiatur. Venerunt autem et publicani baptizari ab eo Hoc et juxta simphcem intellegentiam doceat pubhcanos
nihil amplius quaerere, quam in lege praeceptum est; qui enim plus exegerint, non fToannis mandatum praevaricantur, sed Spiritus sancti, qui locutus est
in Joanne. Nescio autem, utrum et secundum ἀναγωγὴν aliud quiddam excellentius sermo significet, et an debeamus in tah auditorio res tam mysticas prodere, maxime
inter eos, qui scripturarum medullas non introspiciunt, sed tantum superficie delectantur. Periculosum quidem est, sed tamen strictim breviterque tangendum.
Cum exierimus e saeculo et haec vita nostra fuerit commutata, erunt quidam in finibus mundi γενομένῳ ἡμῖν τοῦ ἁμαρτάνειν. Τό αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν βρωμάτων· κατὰ μὲν τὸ πρόχειρον μεταδοτέον τῷ μὴ ἔχοντι τροφήν, κατὰ δὲ τὸ κρυπτόμενον τὰ φαῦλα τοῖς δαίμοσιν απορριπτεον

Ἦλθον δὲ καὶ τελῶναι βαπτισθῆναι . Τοῦτο τοὺς τελώνας πεισάτω πλέον τῆς διατάξεως τῆς κατὰ τοὺς τελώνας μὴ λαμβάνειν ἀπὸ τῶν τελωνουμένων· ὁ γὰρ τοῦτο παραβαίνων καὶ πλέον ὑπὲρ τὸ x ἀπαιτῶν παραβαίνει ἐντολήν, οὐκ Ἰωάννου, ἀλλὰ τοῦ ἐν αὐτῷ ἁγίου πνευματος.

Οἶδα καὶ ἄλλους τελώνας, οἴ μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἡμῶν ἀπαλλαγὴν ἐπὶ τοῖς τέρμασι τοῦ κόσμου καθεζό- [*]

sedentes, velut publicanorum offi- cio diligentissime perscrutantes, ne quid sui in nobis reperiant. Videtur mihi princeps saeculi
hujus quasi publicanus esse, unde scriptum est de eo: venit princeps mundi istius, et in me habet nihik, Ilhid quoque, quod in Apostolo legimus: reddite omnibus
debita ; cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui honorem, honorem; nemini quid debeatis, nisi ut invicem diligtis , sacrate intehegendum est. Quamobrem consideremus, quantis pericuhs subjaceamus, ne forte, cum non habuerimus, quod
pro vectigah queamus reddere, ipsi trahamur ob debitum, ut solet apud saecuh quoque fieri vectigales, quando quis pro debito ipse rei pubhcae serviturus
includitur. Quamplures e nobis ab istiusmodi publicanis tenendi sunt, quos Jacob iUe vir sanctus non magnopere formidabat nec verebatur, ut de pubhcanorum
vectigahbus in eo ahquid reperiretur. Unde audacter ad pu- bhcanum ihum loquebatur Laban : μενοι οἱονεὶ τελωνοῦσι ἡμᾶς καὶ κατεχουσι, μη τι αυτων εν ημιν εστιν.

Διὸ γέγραπται· ἔρχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρήσει οὐδέν .

Ποῖα οὖν μέλλομεν πράγματα ἔχειν ὐπ ἐκείνων των τελωνων των ἐρευνώντων τὰ πάντα, ὅταν τις αὐτὸς ὅλος λαμβάνηται ἀντὶ τέλους;

Ἀλλ οὐ τοιοῦτος ἦν Ἰακώβ· θαρρῶν γὰρ λέγει τῷ οἱονεὶ τελώνῃ Λα- [*]

cognosce, si quid tuarum rerum est apud me . SujDer quod agit testimonium scriptura dicens: et non cognovit Laban apud Jacob
quidquanK. Docet igitur Salvator noster et Spiritus sanctus, qui locutus est in prophetis, non solum homines, sed etiam angelos et virtutes invisibiles. Quid loquar de Salvatore ? Prophetae quoque ipsi et apostoh omne, quod resonant, non solum hominibus,
sed et angelis praedicant. Quod ut scias verum, x , inquit, caelum, et loquar et: in conspectu angelorum psallam tibi et: laudate Dominum, caeh caelorum, et aquae, quae super caelos sunt, laudent nomen Dimini et: laudent eum angeli , et: in omni loco potestatis ejus benedic, anima mea, Domino
Invenies pluribus in locis, et maxime in Psalmis, et ad angelos sermonem fieri, data homini potestate, ei tamen, qui Spiritum sanctum habet, ut et angelos alloquatur. E quibus unum exemplum ponam, ut sciamus angelos quoque humanis vocibus erudiri, Scriptum est in Apocalypsi Joannis: Angelo Ephesiorum ecclesiae
scribe: habeo ahquid contra te . Etrursum: Angelo ecclesiae Pergami scribe: habeo quidpiam contra te . homo est, qui scribit angehs et ahquid praecipit. Ego non ambigo et in coetu nostro adesse angelos, non solum generaliter omni ecclesiae, sed etiam singillatim, de quibus Salvator ait: angeli eorum semper
vident faciem Patris mei, qui in caelis est . Duplex hic adest ecclesia, una hominum, altera angelorum. Si quid juxta rationem et juxta scripturarum dicimus voluntatem, laetantur angeli et orant nobiscum. Et quia praesentes angeh sunt in ecclesia, in illa dumtaxat, quae meretur et Christi est, propterea orantibus βάν· Ἐπίγνωθι, εἴ τι τῶν σῶν ἐστι παρ ἐμοί( . Καὶ μαρτυρεῖ γε ἡ γραφὴ περὶ τοῦ Ἱακὼρ λέγουσα· καὶ οὐκ ἐπέγων Λαβὰν παρὰ τῷ Ἰακὼβ οὐδέν

[*]

feminis praecipitur, ut habeant

x super caput velamen propter angelos Quosnam angelos ? Utique illos, qui assistunt sanctis et laetantur in ecclesia, quos quidem nos, quia peccatorum sordibus oculi nostri obliti sunt, non videmus, sed vident apostoli Jesu,
ad quos loquitur: Amen, amen dico vobis, videbitis caelum apertum et angelos Dei adscendentes et descendentes super filium hominis Quod si haberem hanc gratiam, ut quomodo apostoU sic viderem et, sicut Paulus adspexit, intuerer, cernerem nunc multitudinem angelorum, quos videbat Helisaeus, et Giezi, qui
cum eo steterat, non videbat. In metu erat Giezi, ne ab hostibus caperetur, solum Hehsaeum videns. Sed Hehsaeus ut propheta Domini deprecatur et dicit: ο Domine, aperi oculos pueri istius, et videat, quoniam multo plures nobiscum sunt quam cum illis Et statim ad preces sancti viri angelos, quos Giezi privis non videbat,
intuitus est. Haec idcirco diximus, ut ostenderemus publicanos doceri a Joanne, non solum eos, qui rei publicae vectigalibus serviunt, sed etiam illos, qui veniebant ad paenitentiam et alii erant a corporahbus pubhcani, sicut et alii milites, qui egrediebantur ad baptismum paenitentiae. Venit enim non Joannes
et prophetae tantum, sed etiam ipse Salvator et hominibus et angehs et virtutibus ceteris salutarem paenitentiam praedicare, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, caelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Partris cui est gloria et imperium
in saecula saeculorum. Amen.

[*]

Joannem, qui minor erat Christo, suscepit populus, reputans et cogitans, ne forte ipse esset Christus ; eum vero, qui major illo venerat, non suscepit. Vis causam scire ? Cognosce : Joannis baptisma videbatur, Christi baptLsmus invLsibihs erat. Ego enim , inquit, baptizo vos in aqua; qui autem post me venit, major me
est, ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et . Quando baptizat Jesus Spiritu sancto et rursum, quando igni baptizat ? Numquid uno atque eodem tempore et Spiritu et igni baptizat, an vario atque diverso ? Vos autem ait, baptizabimini Spiritu sancto non post multos hos dies . Baptizati sunt apostoh post adscensionem
ejus ad caelos Spiritu sancto quod autem igni fuerint baptizati, scriptura non memorat. Sed quomodo Joannes juxta Jordanem fhivium venientes ad baptismum praestolabatur, et ahos abigebat dicens generatio viperarum et rehqua, porro eos, qui confitebantur vitia sua atque peccata, suscipiebat, sic stabit in
igneo fhimine Dominus Jesus Christus juxta flammeam romphaeam ut quicunque post exitum vitae hujus ad paradisum transire desiderat et purgatione indiget, hoc eum amne baptizet et ad cupita transmittat, eum vero, qui non habet signum pri- orum baptismatum, lavacro igneo non baptizet. Oportet enim prius
ahquem baptizari aqua et Spiritu ut, cum ad igneum fluvium venerit, ostendat se et aquae et Spiritus

lavacra servasse et tunc mereatur etiam ignis accipere baptismum in Christo Jesu: cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

[*]

Οὐκ ἄκαιρον παραθέσθαι καὶ τὰς τῶν λοιπῶν εὐαγγελιστῶν περὶ τούτου λέξεις καὶ συγκρῖναι τῇ προκειμένῃ. Ματθαῖος μὲν οὖν· οὖν· οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα , φησίν, ὁ δέ Μᾶρκος· οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς κύψας λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ ὁ δὲ δὲ Ἰωάννης·
οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἔνα λύσω αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος . Ἴδωμεν οὖν ἑκάστης τῶν λέξεων τὸν νοῦν καὶ τὰς διαφορὰς αὐτῶν καὶ πρῶτον τῆς παρὰ Ματθαίῳ, ὃς καὶ πρῶτος τῶν λοιπῶν παραδέδοται τὸ εὐαγγέλιον ἐκδεδωκέναι τοῖς ἐκ περιτομῆς πιστεύσασι· τοσοῦτον, φησίν, ἐστὶν ἐμοῦ ἰσχυρότερος ὁ μετ ἐμὲ ἐρχόμενος, ὡς μηδὲ τὰ τῆς περιβολῆς
τῶν περὶ αὐτῷ δυνάμεων ἐσχάτων, οὐχὶ γυμνῶν ἐκκειμένων, ὥστε καὶ τοὺς τυχόντας νοεῖν αὐτὰ δύνασθαι, ἱκανόν με τυγχάνειν βαστάσαι, μηδὲ ταῦτα ὑπομένοντα φέρειν· εἰ δὲ ἐγὼ ὁ ὑπὸ τοῦ κυρίου μαρτυρηθείς, ὡς ἄρα μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν οὐδεὶς ἐμοῦ τυγχάνει, οὐδὲ τὰ ὑποδήματα βαστάσαι ἱκανός εἰμι, τί λεκτέον περὶ τῶν
ἐνδυμάτων αὐτοῦ; Τίς τοιοῦτος, ἃς ὁλόκληρον αὐτοῦ τὸ ἱμάτιον τηρῆσαι δυνήσεται; τίς, ὂς νοήσει τὸν ἐκ τῦν ἄνωθεν χιτῶνα ἄραφον δὰ τὸ δι ὅλου ὑφαντὸν( τυγχάνειν καταλαβεῖν, ὃν ἔχει λόγον; Ἔτερον μέν οὖν τό· βαστάζειν τὰ δήματα , δηλονότι ἤδη λελυμένα απὸ τῶν τοῦ ὑποδεδεμένου ποδῶν, τὸ παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ἕτερον δέ τό· κύψαντα λῦσαι τὸν
ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων τὸ παρὰ Μάρκῳ· καὶ ἀκόλουθον, μηδενὸς συαλλομένου τῶν εὐαγγελιστῶν μηδὲ ψευδομένου, ἀμφότερα κατὰ διαφόρους καιροὺς εἰρηκέναι τὸν βαπτιστὴν καθ’ ἕτερον καὶ ἕτερον κινούμενον νοῦν. Μέγα μὲν οὖν τὸ βαστάσαι τὰ Ἰησοῦ ὑποδήματα, μέγα δέ καὶ τὸ ἐπὶ τὰ σωματικὰ αὐτοῦ κάτω που γινόμενα κύψαντα, ὑπέρ τοῦ τὴν
εἰκόνα τῶν ἄνω κάτω θεάσασθαι, λῦσαι ἕκαστον τῶν περὶ τοῦ μυστηρίου τῆς ἐνδωματώσεως ἀσφῶν, οἰονεὶ τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων τυγχάνοντα — εἷς γὰρ ὁ τῆς ἀσαφείας δεσμός, ὥσπερ καὶ μία ἡ τῆς γνώσε- ως καλείς — ἅτινα οὐδ’ ὁ μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν καθ’ αὑτὸν ἱκανὸς λῦσαι ἢ ἀνοῖξαι, τοῦ δήσαντος καὶ κλείσαντος μόνου δωρουμένου,
οἶς βούλεται, τὸ λῦσαι καὶ ἀνοῖξαι τὸν οἷον ὁμάντα τῶν ὑποδημάτων καὶ τὰ κεκλεισμένα. Μηδὲ τὸν περὶ τῶν ὑποδημάτων μυστικὸν λόγον παρέλθωμεν. Οἶμαι τοίνυν τὴν μὲν ἐνανθρώπησιν, ὅτε σάρκα καὶ ὀστέα ἀναλαμβάνει ὁ τοῦ θεοῦ υἱός, τὸ ἕτερον εἶναι τῶν ὑποδημάτων, τὴν δὲ εἰς ᾅδου κατάβασιν, ὅστις ποτέ ἐστιν ὁ ᾅδης, καὶ τὴν εἰς τὴν φυλακὴν
μετὰ πνεύματος πορείαν τὸ λοιπόν, περὶ ἧς εἰς ᾅδου καταβάσε- [*]

ως εἴρηται τό. οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην . . Ὁ τοίνυν κατ' ἀξίαν ἀμφοτέρων τῶν ἐπιδημιῶν τοὺς λόγους παραστῆσαι δυνάμενος τὸν ἱμάντα λύειν τῶν Ἰησοῦ ἱκανός ἐστιν ὑποδημάτων, καὶ αὐτὸς τῷ νῷ κύπτων καὶ συγκαταβαίνων τῷ καταβεβηκότι εἰς
ᾅδην, καὶ ἀπὸ οὐρανοῦ καὶ τῶν περὶ τῆς θεότητος Χριστοῦ μυστηρίων καταβαίνων ἐπὶ τὴν ἀναγκαίως γεγενημένην παρ' ἡμῖν αὐτοῦ ἐπιδημίαν, ὅτε τόν ἄνθρωπον ὑπεδήσατο· ὁ δὲ τὸν ἄνθρωπον ὑποδησάμενος καὶ τὸν νεκρὸν ὑπεδήσατο· εἰς τοῦτο γὰρ Ἰησοῦς ἀπέθανε καὶ ἀνέστη, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ . . Τίς οὖν ἄρα ἱκανὸς κύψας λῦσαι τὸν
x τῶν τοιούτων ὑποδημάτων καὶ λύσας μὴ ἐᾶσαι, ἀλλὰ κατὰ δευτέραν ἱκανότητα ἀναλαβεῖν αὐτὰ καὶ βαστάσαι διὰ τοῦ ἐν τῇ μνήμη περιφέρειν τὰ νενοημένα; Μὴ ἀνεξέτστον δὲ ἐάσθω τὸ χωρὶς τοῦ x ὁμοίως παρὰ τῷ Λουκᾷ καὶ Ἰωάννῃ εἰρημένον· καὶ τάχα ἐνδέχεται μὲν κύψαντα λύσαι, δυνατὸν δὲ καὶ τὸ ἀνάστημα τοῦ ἀπὸ τοῦ λόγου
ἐπάρματος φυλάττοντα εὑρεῖν τὴν λύσιν τῶν ἐν τῷ ζητεῖσθαι δεδεμένων ὑποδημάτων, ἵνα ταῦτά τις λύσας τὸν χωρὶς τῶν ὑποδημάτων ἴδη λόγον γυμνὸν τῶν ὑποδεεστέρων καθ' ἑαυτόν, υἱὸν τοῦ θεοῦ.

Habet periculum et dilectio, si modum transeat. Debet enim, qui aliquem diligit, naturam et causas considerare diligendi et non eum plus diligere, quam meretur. Nam si mensuram caritatis modumque transcenderit, et qui diligit et qui diligitur in peccato erunt. Quod
ut manifestius fiat, ponamus exemplum. Joannem populus mirabatur et diligebat eum, et revera erat dignum miraculum, ut plus ei quam ceteris hominibus deferretur, qui aUter quam cuncti mortales vixerat. Xos omnes non sumus simphci contenti cibo, sed varietate delectamur escarum, imum nobis ad potandum vmum non sufficit,
varii gustus vina mercamur ; Joannes vero semper locustis semper vescebatur melle silvestri et contentus erat simphci et tenui cibo, ne corpus iUius crassioribus pulmentis puiguesceret et exquisitis da- [*]

pibus gravaretur. Hujuscemodi quippe naturae corpora nostra sunt, ut escis superfluis aggraventur et, cum corpus fuerit aggravatum, anima quoqu oneretur, quae per totum diffusa corpus passionibus illius subjacet. Quamobrem recte praecipitur eis, qui observare possunt:
sunt: Bonum est non manducare carnem neque bibere vinum, neque in quo frater tuus scandalizatur . Erat igitur Joannis vita mirabilis et multum ab aliorum hominum conversatione diversa. Non habebat sacculum, non famulum, non saltem vile tugurium. Morabatur in deserto, non solum usque da diem ostensionis suae ad
Israhek, verum et eo tempore, quo paenitentiam populo praedicabat, erat in solitudine Judaeae et aqua simpUci irrigabatur, ut et in potu esset diversus a ceteris. Nos qui versamur in urbibus, qui in medio populorum sumus, vestes quaerimus lautiores et cibos et habita- cula; ille vero, qui in eremo morabatur, videte quah vestimento
indutus fuerit : de pihs camelorum sibi tunicam fecerat et zona pellicea cingebatur. Omnia ergo in iUo nova erant, et propter dissi- mUitudinem vitae universi, qui videbant, admirabantur eum et mirantes studiosissime colebant super omnia, quod paenitentes in remissionem peccatorum baptizabat. Quas ob causas dUigebant
quidem eum justissime, sed non servabant in caritate modum: cogitabant enim, nr ne forte ipse esset Christus Quam inordinatam et caritatem cavens apostolus Paulus de semetipso loquebatur: Timeo autem, ne quis de me cogitet supra id, quod videt aut audit ex me; et ne magnitudo revelationum extoUat me et
cetera. Quod metuens, ne etiam ipse incurrat, nolebat omnia de se indicare, quae noverat, ne quis de eo plus arbitraretur esse, quam [*] cerneret, et mensuram honoris excedens diceret, quod dictum fuerat de Joanne, quia ipse esset Christus Quod quidem nonnuUi etiam de Dositheo Samaritanorum haeresiarchadixerunt, alii vero etiam de Juda Gahlaeo. Denique in tantam quidam dilectionis audaciam proruperunt,
ut nova quaedam et inaudita super Paulo monstra confingerent. Ahi enim aiunt hoc, quodscriptum est sedere a dextris Salvatoris et sinistris , de Paulo et de Marcione dici, quod Paulus sedeat sedeat a dextris , Marcion sedeat a sinistris Porro alii, legentes : mittam vobis advocatum, Spiritum veritatis , nolunt intellegere tertiam personam
a Patre et Fiho diversam et divinam subhmemque naturam, sed apostolum Paulum. Nonne tibi hi omnes videntur plus amasse, quam expedit, et dum virtutem uniuscujusque mirantur, dilectionis perdidisse mensuram ? Quod quidem et nos in ecclesia patimur ; plerique enim, dum plus nos dihgunt, quam meremur, haec jactitant et loquuntur
sermones nostros doctrinamque laudantes, quae conscientia nostra non recipit. Ahi vero tractatus nostros calumniantes ea sentire nos criminantur, quae nunquam sensisse nos novimus. Sed neque hi, qui plus dihgunt, neque illi, qui oderunt, veritatis regulam tenent, et alii per dilectionem, alii per odium mentiuntur.
Unde oportet caritati quoque frena imponere et tantum ei va- gandi permittere hbertatem, quantum in praerupta non corruat. Scriptum est in Ecclesiaste: ne sis justus multum neque amphora te cogites, ne forte obstupescas . Quod exemplum sequens possum simile quid dicere, ne dihgas hominem ex toto corde tuo et ex
tota anima tua et ex tota virtute tua , ne ames angelum ex toto corde, [*] ex tota anima, ex tota virtute sed praeceptum hoc juxta eloquium Salvatoris soli serva Deo. Diliges enim, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota virtute tua . Respondeat mihi ahquis et dicat: Salvator praecepit: Diliges
Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota virtute tua, et proximum tuum tanquam te ipsum . Volo diligere et Christum: doce ergo me, quomodo eum chhgam. Si enim dilexero eum ex toto corde meo et ex tota anima mea et ex tota virtute mea contra praeceptum facio, ut alterum absque uno Deo
dihgam. Sin autem minus eum dilexero quam omnipotentem Patrem, timeo, ne in primogenitum universae creaturae impius et profanus inveniar. Doce me et ostende rationem, quomodo inter utrumque medius incedens dihgere debeam Christum. Vis scire, qua caritate Christus dihgendus sit ? Breviter ausculta ! Dihge Dominum Deum
tuum in Christo nec te putes diversam habere posse in Patre et Fiho caritatem. Simul dihge Deum et Christum; dihge Patrem in Fiho, Fihum in Patre ex toto corde et ex tota anima et ex tota virtute . Quod si ahquis sciscitatur et dicit: hoc, quod asseris, de scripturis proba, audiat apostolum Paulum, qui habebat rationabilem
caritatem, loquentem: Certus enim sum, quia neque mors, neque vita, neque angeh, neque potestates, nec praesentia, nec futura, nec fortitudo, nec altitudo, nec profundum, neque aha creatura poterit nos separare a caritate Dei, quae est in Christo Jesu Domino et Salvatore nostro : cui est gloria et imperium in saecula saeculorum.
Amen.

[*]