Liber Legum Novellarum Divi Marciani A. (4.5-5.2)

Inl(ustris) igitur et magnifica auctoritas tua hanc serenitatis nostrae

legem perpetuo in aevum omne valituram edictis ex more propositis ad omnium notitiam faciat pervenire. DAT. PRID. NON. APRIL. CONSTANTINOPOLI AETIO ET STVDIO V̅V̅. C̅C̅. CONSS.

INTERPRETATIO. Hac lege permissum est, ut exceptis vilibus infamibusque personis, quas lex ista commemorat, pauperes et sine ulla dignitate natalium, dummodo honestas et honestis parentibus procreatas, senatores, si voluerint, uxores eligendi et ducendi habeant potestatem. Quod et omnibus exemplo legis huius sine dubitatione permittitur.

IMP. MARCIANVS A. PALLADIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Saepe materiam scribendis ferendisque legibus negotia inopinato exorta suppeditant et aut novas constitui sanctiones aut durius et asperius latas faciunt abrogari. Aequalis enim in utroque aequitas est vel

promulgare, quae iusta sunt, vel antiquare, quae gravia sunt. Nuper cum de testamento cl(arissimae) m(emoriae) fem(inae) Hypatiae, quae inter alios virum religiosum Anatolium presbyterum in portione manifesta bonorum suorum scripsit heredem, amplissimo senatu praesente tractaret pietas mea et dubium videretur, an valere deberent eae voluntates viduarum, quae testamento suo aliquid his clericis relinquunt, qui sub praetextu religionis huiusmodi feminarum domos adeunt, cum lex divae memoriae Valentiniani et Valentis et Gratiani ecclesiasticos vel eos, qui continentium se volunt nomine nuncupari, nihil quacumque liberalitate viduarum vel extremo iudicio permittat adipisci, contra haec autem divae memoriae Valentiniani Theodosii et Arcadii constitutio legeretur: . . . . . inspicientibus et aestimantibus nobis latoris animum visum est iusta ac rationabili paenitentia priorum constitutionum vigorem antiquare voluisse. Nam cum in prima lege viduarum tantummodo mentio facta sit, in secunda autem tantummodo diaconissarum, intellegitur eam constitutionem, quae viduarum et diaconissarum meminit, de lege utraque dixisse.

Quod cum de voluntate latoris et de sanctione legis nobis videretur, universum testamentum iussimus relegi atque replicari; et cum repertum fuisset alias quoque partes eiusdem voluntatis ita iuste ac prudenter institutas, ut nullum bene de se meritum neglexerit, multa sacrosanctis ecclesiis, multa pauperibus, multa monachis religionis intuitu, multa captivorum redemptioni commota miserabili eorum sorte contulerit, multa libertis suis delatorum sibi obsequiorum contemplatione

praestiterit, alteram quoque partem institutionis, in qua Anatolium presbyterum reliquit heredem, advertimus ordine fuisse dispositam. Ea enim mobilia, quae plurimis iuste ac pie reliquit, per hunc voluit universa conpleri, ut non solum heredis, sed paene etiam dispensatoris fungatur officio. Ideoque huiusmodi praedictae clarissimae memoriae Hypatiae voluntatem etiam in ea parte, qua Anatolium presbyterum instituit heredem, mea auctoritate firmavi.

Sed ne in posterum vel ex prioribus constitutionibus, quarum superius fecimus mentionem et quas nunc praecipio penitus abrogari, vel ex praesentis negotii dubitatione aliquid forte relinquatur ambiguum, securitati vel fiduciae morientium providentes generali perpetuoque victura hac lege sancimus, ut sive vidua sive diaconissa seu virgo deo dicata vel sanctimonialis mulier, sive quocumque alio nomine religiosi honoris vel dignitatis femina nuncupatur, testamento vel codicillo suo, quod tamen alia omni iuris ratione munitum sit, ecclesiae vel martyrio vel clerico vel monacho vel pauperibus aliquid vel ex integro vel ex parte in quacumque re vel specie crediderit relinquendum, id modis omnibus ratum firmumque consistat, sive hoc institutione sive substitutione, seu legato aut fideicommisso per universitatem seu specialibus, sive scripta sive non scripta voluntate fuerit derelictum: omni in posterum de huiusmodi negotio ambiguitate submota.