Scorpiace (6-10)

Sed si certaminis nomine deus nobis matyria proposuisset,
per quae cum aduersario experiremur, ut, a quo libenter homo
elisus est, eum iam constanter elidat, hic quoque liberalitas
magis quam acerbitas dei praeest. euulsum enim hominem
de diaboli gula per fidem iam et per uirtutem inculcatorem
eius uoluit efficere, ne solummodo euasisset, uerum etiam euicisset
inimicum. amauit, qui uocauerat in salutem, inuitare
et ad gloriam, ut, qui gaudeamus liberati, exultemus etiam
coronati. agonas istos, contentiosa sollemnia et superstitiosa
certamina Graecorum et religionum et uoluptatum, quanta
gratia saeculum celebret iam et Africae licuit. adhuc Carthaginem
singulae ciuitates gratulando inquietant donatam Pythico
agone post stadii senectutem. ita ab ae dignissimum creditum
est studiorum experimentum committere, artes corporum
et uocum de praestantia expendere, praemio indice, spectaculo
iudice, sententia uoluptate. qua nuda sunt proelia, non nulla
sunt uulnera; pugni quassant, calces arietant, caestus dilaniant,
flagella dilacerant. nemo tamen agonis praesidem suggillans
erit, quod homines uiolentiae obiectat. iniuriarum actiones
extra stadium. sed, quantum liuores illi et cruores et uibices
negotiantur, intende: coronas scilicet et gloriam et dotem,
priuilegia

publica, stipendia ciuica, imagines, statuas et, qualem
potest praestare saeculum, de fama aeternitatem, de [*] memoria resurrectionem. pyctes ipse non queritur dolere se, nam
uult; corona premit uulnera, palma sanguinem obscurat; plus
uictoria tumet quam iniuria. hunc tu laesum existimabis,
quem uides laetum? sed nec uictus ipse de agonotheta casum
suum exprobrabit. deum dedecebit artes et disciplinas suas
educere in medium, in hoc saeculi spatium, in spectaculum
hominibus Let angelis et uniuersis potestatibus? carnem atque
animam probare de constantia atque tolerantia? dare huic
palmam, huic honorem, illi ciuitatem, illi stipendia? etiam
quosdam reprobare et castigatos cum ignominia submouere?
nimirum praescribis deo, quibus temporibus aut modis aut
locis de familia sua iudicet, quasi non et praeiudicare iudici
congruat. quid nunc, si non certaminis nomine in martyria
fidem exposuisset, sed et proprii profectus, nonne oportebat
illam habere aliquem spei cumulum, cui studium suum cogeret
uotumque suspenderet, quo eniteretur ascendere, Lcum
terrena, quoque officia in gradus aestuent? aut quomodo
multae mansiones apud patrem, si non pro uarietate meritorum?
quomodo et stella ab stella distabit in gloria, nisi
pro diuersitate radiorum? porro et si fidei propterea congruebat
sublimitati et claritatis aliqua prolatio, tale quid esse
oportuerat illud emolumenti, quod magno constaret: labore,
cruciatu, tormento, morte. sed respice conpensationem, cum
caro et anima dependitur — quibus in homine carius nihil [*]. [*]
est, alterum nianus dei, alterum flatus, — ipsa dependi in
profectum quorum est profectus, ipsa erogari quae lucri fiant,
eadem pretia quae et merces. prospexerat et alias deus inbecillitates
condicionis humanae, aduersarii insidias, rerum fallacias,
saeculi retia, etiam post lauacrum periclitaturam fidem,
perituros plerosque rursum post salutem, qui uestitum obsoletassent
nuptialem, qui faculis oleum non praeparassent, qui
requirendi per montes et saltus et umeris essent reportandi.
posuit igitur secunda solacia et extrema praesidia, dimicationem
martyrii et lauacrum sanguinis exinde secuturum. de cuius
felicitate Dauid: beati quorum dimissae sunt iniquitates
et quorum tecta sunt peccata. beatus cui non inputauerit
deus delictum. proprie enim martyribus nihil iam
reputari potest, quibus in lauacro ipsa uita deponitur. sic dilectio
operit multitudinem peccatorum, quae deum scilicet diligens
ex totis uiribus suis, quibus in martyrio decertat, ex
tota anima sua, quam pro deo ponit, hominem martyrem excudit.
haec tu remedia, consilia, iudicia, spectacula etiam
dei atrocitatem uocabis? sanguinem hominis deus concupiscit?
et tamen ausim dicere, si et homo regnum dei, si et homo
certam salutem, si et homo secundam regenerationem. nulla
conpensatio inuidiosa est in qua aut gratiae aut iniuriae communis
est ratio.

Incutiat adhuc scorpius homicidam deum uentilans, horre
bo plane spurcum blasphemiae flatum de haeretico ore foetentem,
sed et talem deum de fiducia rationis amplectar, qua
ratione etiam ipse se plus quam homicidam pronuntiauit ex
sophiae suae persona, uoce Solomonis. sophia, inquit, [*] [*]

iugu-lauit filios suos. sophia sapientia est. sapienter utique
ingulauit, dum in uitam, et rationaliter, dum in gloriam. o
parricidLii ingenium) o sceleris artificium! o argumentum
crudelitatis, quae idcirco occidit, ne moriatur quem occiderit!
et ideo quid sequitur? sophia in exitibus cantatur hymnis; cantatur
enim et exitus martyrum. sophia in plateis de constantia
agit; bene enim filios suos iugulat. super summos autem muros
confisa dicit, cum quidem secundum Eseiam hic exclamat: ego
deisum; et hic uociferatur: in nomineIacob; et alius inscribit:
in nomine Israelis.s o bonam matrem! opto et ipse in
filios eius redigi, ut ab ea occidar; opto occidi, ut filius fiam.
solum autem iugulat filios suos, an et torquet? audio enim
et alibi dicentem deum: uram illos sicut uritur aurum,
et probabo illos sicuti probatur argentum. utique per
tormenta ignium et suppliciorum, per martyria fidei examinatoria.
scit et apostolus qualem deum adscripserit, cum scribit:
si deus filio suo non pepercit, sed pro nobis tradidit
illum, quomodo non et cum illo omnia condonauit
nobis? uides, quomodo etiam proprium suum filium primogenitum
et unigenitum sophia diuina iugulauerit, utique uicturum,
immo et ceteros in uitam redacturum. possum dicere
cum sophia dei: Christus est qui se tradidit pro
delictis nostris. iam et semetipsam sophia trucidauit.
uerba non sono solo sapiuntut, sed et sensu, nec auribus tantummodo
audienda sunt, sed et mentibus. crudelem deum,
qui non intellegit, credit. quamquam et non intellegenti posita
sententia est, quae temeritatem cohibeat aliter intellegendi.
quis enim, inquit, cognouit sensum domini? [*] [*]
aut quis illi consiliarius fuit, qui eum instruat, aut
uiam intellegentiae quis demonstrauit illi? sed enim
Scytharum Dianam aut Gallorum Mercurium aut Afrorum Saturnum
hominum uictima placari apud saeculum licuit, et
Latio ad hodiernum Ioui media in urbe humanus sanguis ingustatur,
nec quisquam retractat aut non rationem praesumit
aliquam aut inaestimabilem dei sui uoluntatem. si noster
quoque deus propriae hostiae nomine martyria sibi depostulasset,
quis illi exprobrasset funestam religionem et lugubres
ritus et aram rogum et pollinctorem sacerdotem, et non beatum
amplius reputasset quem deus comedisset?

Unum igitur gradum insistimus et in hoc solum prouocamus,
an praecepta sint a deo martyria, ut credas ratione
praecepta, si praecepta cognoueris, quia nihil deus non ratione
praeceperit. siquidem honorata est apud illum mors religiosorum
ipsius, ut canit Dauid, non, opinor, ista communis et
omnium debitum — atquin ista etiam ignominiosa est ex
elogio transgressionis et merito damnationis — sed illa quae
in ipso aditur ex testimonio religionis et proelio confessionis
pro iustitia et sacramento. sicut Eseias, uidete inquit, quomodo
perit iustus, et nemo excipit corde, et uiri
iusti auferuntur, et nemo animaduertit; a facie enim
iniustitiae perit iustus et erit honor sepulturae eius.
habes hic quoque et praedicationem et remunerationem martyriorum.
a primordio enim iustitia uim patitur. statim ut
coli deus coepit, inuidiam religio sortita est. qui deo placuerat,
occiditur, et quidem a fratrere. quo procliuius impietas
alienum sanguinem insectaretur, a suo auinsectata insectata

est [*] [*]
denique non modo iustorum, uerum etiam et prophetarum. Dauid
exagitatur, Helias fugatur, Hieremias lapidatur, Eseias secatur,
Zacharias inter altare et aedem trucidatur perennes cruoris
sui maculas silicibus assignans. ipse clausula legis et prophetarum
nec prophetes, sed angelus dictus contumeliosa caede
truncatur in puellae salticae lucar. et utique qui spiritu dei
agebantur, ab ipso in martyria dirigebantur etiam patiendo
quae et praedicassent. proinde et trina fraternitas, cum dedicatio
imaginis regiae turbam urgeret officii, non ignorauerunt,
quid fides, quae sola in illis captiua non fuerat, exi
geret, moriendum scilicet aduersus idololatrian. meminerant
enim et Hieremiae scribentis ad eos, quibus illa captiuitas
imminebat: et nunc uidebitis deos Babyloniorum
aureos et argenteos et ligneos portari super umeros
ostentantes nationibus timorem. cauete igitur, ne
et uos consimiles sitis allophylis et timore capiar
mini, dum aspicitis turbas adorantes retro eos et
ante, sed dicite in animo uestro: te domine adorare
debemus. itaque dixerunt a deo concepta fiducia, quanto
uigore animi condicionales illas minas regis excutiunt: non
habemus necessitatem respondendi huic tuo imperio.
est enim deus noster, quem colimus, potens eruere
nos de fornace ignis et ex manibus tuis, et tunc manifestum
fiet tibi, quod neque idolo tuo famulabimur
nec imaginem tuam auream, quam statuisti, adorabimus.
o martyrium et sine passione perfectum! satis passi,
satis exusti sunt, quos propterea deus texit, ne potestatem
eius mentiti uiderentur. nam et Danielum, nullius praeter
dei supplicem et idcirco a Chaldaeis delatum ac depostulatum, [*] [*] [*]. [*]
statim utique conclusa et usitata feritas leonum deuorasset, si
Darii digna praesumptio de deo falli debuisset. ceterum pati
oportebat omnem dei praedicatorem atque cultorem, qui ad
idololatrian prouocatus negasset obsequium, secundum illius
quoque rationis statum, qua et praesentibus tunc et posteris
deinceps commendari ueritatem oportebat, pro qua fidem diceret
passio ipsorum defensorum eius, quia nemo noluisset
frustra occidi, nisi compos ueritatis. talia a primordio et praecepta
et exempla debitricem martyrii fidem ostendunt.

Superest, ne antiquitas suum forte habuerit sacrament
um, nouitatem Christianam recensere, quasi et de deo aliam
ac proinde de disciplina quoque aemulam, cuius sophia filios
suos iugulare non norit. plane, alia in Christo et diuinitas
et uoluntas et schola, qui martyria aut nulla in totum aut
aliter intellegenda mandarit, qui neminem ad huiusmodi discrimen
hortetur, qui pro eo passis nihil repromittat, quia pati
eos nolit, et ideo praeceptorum principia deducens, beati,
inquit, qui persecutionem patiuntur ob iustitiam, quoniam
ipsorum est regnum caelorum? hoc quidem absolute
ad omnes; dehinc proprie ad apostolos ipsos: beati
eritis, cum uos dedecorauerint et persecuti fuerint
et dixerint aduersus uos omnia mala propter mei
gaudete e.t exultate, quoniam merces uestra plurima
in caelo: sic enim

faciebant et prophetis patres illorum:
ut etiam prophetaret, quod et ipsi occidi haberent ad
exemplum prophetarum. quamquam etsi omnem hanc persecutionem
condicionalem in solos tunc apostolos destinasset,
utique per illos cum toto sacramento, cum propagine nominis,
cum traduce spiritus sancti in nos quoque spectasset etiam [*] [*] persecutionis obeundae disciplina ut in hereditarios discipulos
et apostolici seminis frutices. nam et si rursus ad apostolos
dirigit: ecce ego mittam uos tamquam oues in medio
luporum, et: cauete ab hominibus; tradent enim uos
in consessus et in synagogis suis flagellabunt uos et
ad praesides et ad reges perducemini mei causa in
testimonium illis et nationibus et cetera, tum autem
subicit: tradet autem frater fratrem et pater filium in
mortem et insurgent filii in parentes et mortificabunt
eos, manifeste iniquitatem istam in ceteros pronuntiauit, quam
in apostolis non inuenimus. nemo enim eorum aut fratrem
aut patrem passus est traditorem, quod plerique iam nostri.
dehinc ad apostolos reuocat: et eritis odio omnibus propter
nomen meum. quanto magis nos, quos a parentibus quoque
tradi oportet? ita ipsa hac permixtione nunc ad apostolos,
nunc ad omnes disponendo eundem in uniuersos nominis exitum
effundit, in quibus consederit nomen cum odii sui lege.
qui autem sustinuerit usque in finem, iste saluus fiet.
quid sustinendo, nisi persecutionem, nisi traditionem, Lnisi oc
cisionem? nec enim aliud est sustinere in finem quam pati
finem. et ideo: non est discipulus super magistrum,
statim sequitur, nec seruus super dominum suum, quia
cum magister et dominus ipse perpessus sit persecutionem et
traditionem et occisionem, multo magis serui et discipuli eadem
expendere debebunt, ne quasi superiores exempti de iniquitate
uideantur, quando hoc ipsum sufficere eis ad gloriam debeat,
aequari passionibus domini et magistri; ad quarum tolerantiam
aedificans monet non eos timendos, qui solum corpus occidant,
animam autem interficere non ualeant, sed [*] [*] [*]
illi potius metum consecrandum, qui et corpus et animam
occidere et perdere possit in gehennam. quinam
hi solius corporis interemptores, nisi praesides et reges supra
dicti, homines opinor? quis etiam animae dominator, nisi deus
solus? quis iste ignium comminator, nisi is, sine cuius uoluntate
nec passerum alter in terram cadit, id est nec altera
ex duabus substantiis hominis, caro aut anima? quia et capillorum
apud eum regestus est numerus. nolite ergo metuere,
cum insuper dicit, multis passeribus antistatis, non frustra,
id . est non sine emolumento casuros in terram repromittit,
si magis ab hominibus quam a deo occidi deligamus. omnis
igitur, qui in me confessus fuerit coram hominibus, et
ego confitebor in illo coram patre meo, qui in caelis
est. et omnis, qui me negauerit coram hominibus, et
ego negabo illum coram patre meo, qui in ca est.
manifesta, ut opinor, definitio et ratio est tam confessionis quam
negationis, etsi dispositio diuersa est. qui se Christianum confietu
r, Christi se esse testatur, qui Christi est, in Christo sit
necesse est. si in Christo est, in Christo utique confitetur; cum
se Christianum confitetur. hoc enim non potest esse nisi sit
in Christo. porro in Christo confitendo Christum quoque con-
fitetur, qui sit in ipso, dum et ipse in illo est, utpote Christianus.
nam et si diem dixeris, lucis rem ostendisti, quae
diem praestat, licet non dixeris lucem. ita etsi non directo
pronuntiauit qui me confessus fuerit, non est diuersus
actus quotidianae confessionis a sensu dominicae pronuntiationis.
quod enim est qui se confitetur, id est Christianum, [*] [*]
etiam id, per quod est, confitetur, id est Christum. proinde
qui se negauit Christianum, in Christo negauit, negando se
esse in Christo, dum negat se Christianum; et Christum autem
in se negando, dum se in Christo negat,. Christum quoque negabit.
ita et qui in Christo negauerit, Christum negabit et
qui in Christo confessus fuerit, Christum confitebitur.
suffecisset igitur, etsi de confitendo tantummodo dominus pronuntiasset.
ex forma enim confessionis contrario quoque
eius praeiudicaretur, id est negationi, perinde negationem
negatione rependi a domino, quemadmodum confessione confessionem.
et ideo cum in forma confessionis etiam negationis
condicio intellegatur, apparet non ad alium modum negationis
pertinere, quod de ea aliter dominus pronuntiauit, quam de
confessione dicendo, qui me negauerit, non, qui in me.
prospexerat enim et hanc uim plerumque in expugnatione nominis
subsecuturam, ut qui se Christianum negasset, ipsum
quoque Christum compelleretur blasphemando negare. sicut
non olim t pro auspice cum tota fide quorundam colluctatum
hoc modo horruimus. itaque frustra erit dicere: etsi me negauero
Christianum, non negabor a Christo, non enim ipsum
negaui. ex illa enim negatione tantundem tenebitur, quia se
Christianum negando Christum in se negans etiam ipsum negauit.
plus est autem quod et confusioni confusionem comminatur:
qui me confusus fuerit coram hominibus, et
ego confundar eum coram patre meo, qui est in caelis.
sciebat enim a confusione uel maxime formari negationem,
mentis statum in fronte consistere, priorem esse pudoris quam
corporis plagam.

Qui uero non hic, id est non intra hunc ambitum terrae
nec per hunc commeatum uitae nec apud homines huius [*]

communis naturae confessionem putant constitutam, quanta
praesumptio est aduersus omnem ordinem rerum in terris istis
et in uita ista et sub humanis potestatibus experiundarum?
nimirum cum animae de corporibus excesserint et per singula
tabulata caelorum de receptu dispici coeperint et interrogari
arcana illa haereticorum sacramenta, tunc confitendum apud
ueras potestates et ueros homines, Teletos scilicet et Acinetos
et Abascantos Valentini. nostrates enim, inquiunt, nec ipse
Demiurgus constanter homines probabat, quos stillicidium situlae
et puluerem areae et sputamen et locustas deputauit,
etiam inrationalibus iumentis adaequauit. palne, ita scriptum.
non tamen idcirco aliud hominis genus intellegendum praeter
nos, quos, quia constat esse, comparatione potuit induere
salua et proprietate generis et singularitate. neque enim si
uita uitiata est, ut despectui iudicata despectis compararetur,
statim natura sublata est, ut alia in nomine eius deputaretur.
atquin seruatur natura, etsi suffunditur uita, nec alios nouit
Christus homines quam de quibus dicit: quem me aiunt
esse homines? et: quomodo uultis ut faciant uobis
homines, ita et uos facite illis. uide an seruauerit genus,
a quibus et testimonium sui expectet et in quos iustitiae
uicem mandat. illos autem caelestes homines si expostulem
mihi ostendi, facilius Aratus Persea et Cephea et Erigonam et
Ariadnam inter sidera deliniabit. quis autem prohibuit dominum
illic etiam confessionem hominum faciendam manifeste [*] [*] determinare, ubi suam futuram aperte pronuntiauit, ut ita
esset positum: qui in me confessus fuerit coram hominibus
in caelis, et ego in illo confitebor coram patre
meo, qui in caelis est? eripere me debuit ex isto terrenae
confessionis errore, quam suscipi noluisset, si caelestem
praecepisset, quia nullos alios homines noueram praeter incolas
terrae, ne ipso quidem adhuc tunc in caelis homine conspecto.
quae porro fides rerum, ut post excessum ad superna
subleuatus illic probarer, quo non nisi iam probatus inponerer,
illic de receptu examinarer, quo nisi admittendus peruenire
non possem? Christiano caelum ante patet quam Uia; quia
nulla uia in caelum, nisi cui patet caelum; quod qui attigerit,
intrabit. quas mihi potestates ianitrices adfirmas iuxta Romanam
superstitionem, t Barnum quendam et Forculum et Limentinum?
quas a cancellis ordinas potestates? si umquam
legisti apud Dauid: auferte portas, principes, uestri,
et subleuentur portae aeternae, et intrabit rex gloriae,
si item audisti apud Amos: qui ascensum suum aedificat
in caelos, et profusionem suam fundat in terras, scito
et ascensum illum exinde conplanatum uestigiis domini et introitum
exinde reseratum uiribus Christi, nec ullam moram
aut quaestionem in limine Christianis occursuram, qui non dinosci
habeant illic, sed agnosci, nec interrogari, sed admitti.
nam etsi adhuc clausum putas caelum, memento claues eius
hic dominum Petro et per eum ecclesiae reliquisse, quas hic
unusquisque interrogatus atque confessus feret secum. sed
asseuerat diabolus illic confitendum ut, suadeat hic negandum.
pulchra uidelicet documenta praemittam, bonas mecum claues [*] [*]
feram, timorem eorum, qui solum corpus occidunt, animae
autem nihil faciunt: commendatus ero huius praecepti desertione,
honeste in caelestibus stabo, qui in terrenis stare non
potui, sustinebo maiores potestates, qui minoribus cessi, merebor
utique admitti iam exclusus. suppetit adhuc dicere: si
in caelestibus confitendum, et hic negandum est. nam ubi alterum,
ibi utrumque. aemula enim quaeque concurrunt. etiam
persecutionem in caelis agitari oportebit, quae confessionis negationisue
materia est. quid itaque cessas, audacissime haeretice,
totum ordinem Christianae concussionis in superna
transferre et inprimis ipsum nominis odium illic collocare, ubi
ad patris dexteram praesidet Christus? illic constitues et synagogas
Iudaeorum, fontes persecutionum, apud quas apostoli
flagella perpessi sunt, et populos nationum cum suo quidem
circo, ubi facile conclamant: usque quo genus tertium? sed
et fratres nostros et patres et filios et socrus et nurus et domesticos
nostros ibidem exhibere debetis, per quos traditio
disposita est; item reges et praesides et armatas potestates,
apud quas causa pugnanda est. erit certe etiam carcer in
caelo carens sole aut ingratis luminosus et uinculala fortasse
de zonis et eculeus axis ipse qui torquet. tum si lapidandus
Christianus, grandines aderunt, si urendus, fulmina prae manu
sunt, si trucidandus, Orionis armati manus operabitur, si bestiis
finiendus, ursas septentrio emittet, zodiacus tauros et
leones. haec qui sustinuerit in finem, iste erit saluus. ergone
et finis in caelis et passio et occisio et prima confessio?
et ubi caro omnibus istis necessaria? ubi corpus, quod solum
ab hominibus habet occidi? haec nobis etiam ludicrum in
modum certa ratio mandauit nec ullus obicem praescriptionis [*] [*]
istius extrudet, ut non omnem ordinem persecutionis, omnem
eius causam formam paraturam illuc transferre cogatur, ubi
confessioni forum dederit. siquidem confessio a persecutione
deducitur et persecutio in confessione finitur nec possunt non
una sequi quae et aditum et exitum, id est initium finemque
disponunt. poro et odium nominis hic erit et persecutio hic
erumpit et traditio hic producit et interrogatio hic compellit
et carnificina hic desaeuit; at totum hunc ordinem in terris confessio
uel negatio expungit. igitur si cetera hic, nec confessio
alibi; si confessio alibi, nec cetera hic. enimuero non alibi
cetera, itaque nec confessio in caelo. aut si aliam uolunt esse
rationem interrogationis et confessionis caelestis, utique et ordinem
suum illi struere debebunt alium longe et ab ista dispositione
diuersum, quae scripturis notatur. et possumus
dicere: uiderint, dum hic ordo terrenae interrogationis et confessionis
ex materia decurrens persecutionis et discordiae publicae
omnino saluus sit, sua e fide ut ita credendum sit,
sicut et scribitur, ita intellegendum sit, sicuti auditur. hic
omnem ordinem sustinemus ipso domino non aliam regionem
mundi destinante. quid enim post confessionis et negationis
terminum subiungit? ne putaueritis uenisse me, uti
pacem mittam in terram, sed machaeram, certe in
terram. ueni enim diuidere hominem aduersus patrem
suum et filiam aduersus matrem suam et socrum aduersus
nurum suam, et inimici hominis domestici sui.
sic enim efficitur, ut tradat frater fratrem in mortem et
pater filium et insurgant filii in parentes et mori [*] [*]
eos faciant. et qui sustinuerit in finem, iste sit saluus.
adeo totus hic ordo dominicae machaerae non in caelum
missae, sed in terram, illic constituit etiam confessionem, quae
in finem sustinendo passura est mortem.