Scorpiace (1-5)

Magnum de modico malum scorpio terra suppurat. tot
uenena quot et genera, tot pernicies quot et species, tot dolores
quto et colores. Nicander scribit et pingit. et tamen
unus omnium uiolentiae gestus de cauda, non ore; quae cauda
erit, quodcumque de postumo corporis propagatur et uerberat.
*** perinde scorpii: series illa nodorum uenenata intrinsecus
uenula subtilis arcuato impetu insurgens hamatile spiculum in
summo tormenti ratione stringit. unde et bellicam machinam
retractu tela uegetantem de scorpio nominant. id spiculum
et fistula est patula tenuitate et uirus, qua figit, in uulnus
effundit. familiare periculi tempus aestas; Austro et Africo
saeuitia uelificat. in remediis naturalia plurimum; aliquid et
magia circumligat; medicina cum ferro et poculo occurrit.
nam et praebibunt quidam festinando tutelam; sed concubitus
exhaurit, et denuo sitiunt. nobis fides praesidium, si non et
ipsa percutitur diffidentia signandi statim et adiurandi et iniciendi
bestiae calcem. hoc denique modo etiam ethnicis [*]

saepe subuenimus, donati a deo ea potestate, quam apostolus
dedicauit, cum morsum uiperae spreuit. quid ergo promittit
stilus iste, si fides de suo tuta est? ut et alias de suo tuta
sit, cum suos scorpios patitur. acerba mediocritas et istis et
genus uarium et uno niodo armantur et certo tempore subornantur
nec alio quam ardoris. hoc apud Christianos persecutio
est. cum igitur fides aestuat et ecclesia exuritur de
figura rubi, tunc Gnostici erumpunt, tunc Valentiniani proserpunt,
tunc omnes martyriorum refragatores ebulliunt calentes
et ipsi offendere, figere, occidere. nam quod sciant multos
simplices ac rudes tum infirmos, plerosque uero in uentum et
si placuerit Christianos, numquam magis adeundos sapiunt,
quam cum aditus animae formido laxauit, praesertim cum
aliqua iam atrocitas fidem martyrum coronauit. itaque primo
trahentes adhuc caudam de affectibus applicant aut quasi in
uacuum flagellant: haeccine pati homines innocentes? ut putes
fratrem aut de melioribus ethnicum. siccine tractari sectam
nemini molestam? dehinc adigunt: perire homines sine causa.
perire enim, et sine causa, prima fixura. exinde iam caedunt:
sed nesciunt simplices animae, quid quomodo scriptum sit,
ubi et quando et coram quibus confitendum, nisi quod nec
simplicitas ista, sed uanitas, immo dementia pro deo mori
ut qui me saluum faciat. sic is occidet, qui saluum facere
debebit? semel Christus pro nobis obiit, semel occisus est,
ne occideremur. si uicem repetit, num et ille salutem de
mea nece expectat? an deus hominum sanguinem flagitat,
maxime si taurorum et hircorum recusat? certe peccatoris
paenitentiam mauult quam mortem. et quomodo non peccato
rum desiderat mortem? haec et si qua alia adinuenta [*] [*] [*] [*]
haereticorum uenenorum quem non uel in scrupulum figant,
si non in exitium, uel in bilem, si non in mortem? at tu, si
fides uigilat, ibidem scorpio pro solea anathema inlidito et relinquito
in suo pure morientem. ceterum, si plagam satiauerit,
intimatur uirus et properat in uiscera; statim omnes pristini
sensus retorpescunt, sanguis animi gelascit, caro spiritus
exolescit, nausea nominis inacrescit. iam et ipsa mens sibi,
quo uomat, quaerit, atque ita infirmitas, semel quae percussa
est, sauciatam fidem uel in haeresin uel in saeculum exspirat.
et nunc in praesentia rerum est medius ardor, ipsa canicula
persecutionis, ab ipso scilicet cynocephalo. alios ignis, alios
gladius, alios bestiae Christianos probauerunt, alii fustibus interim
et ungulis insuper degustato martyrio in carcere esuriunt.
nos ipsi ut lepores, destinata uenatio, de longinquo
obsidemur, et haeretici ex more grassantur. itaque tempus
admonuit aduersus nostrates bestiolas nostratem [mederi] theriacam
stilo temperare. qui legeris, biberis. nec necin
potio. si eloquia domini dulcia super mella et fauos,
inde pigmenta suut. si lacte et melle promissio dei manat,
hoc sapiunt quae illuc faciunt. uae autem qui dulce in
amarum et lumen in tenebras conuertunt! perinde
enim et qui martyriis refragantur salutem perditionem interpretantes
tam dulce in amarum quam lucem in tenebras reformant
atque ita miserrimam hanc uitam illi beatissimae [*] [*]
praeuertendo tam amarum pro dulce quam tenebras pro luce
supponunt.

Sed nondum de bono martyri, nisi de debito primum, nec.
ante de utilitate eius, quam de necessitate discendum. auctoritas
diuina praecedit, an tale quid uoluerit atque mandauerit
deus, ut qui negant bonum non suadeantur accommodum, nisi
cum subacti fuerint. ad officium haereticos

compelli non inlici
dignum est. duritia uincenda est, non suadenda. et utique
satis optimum praeiudicabitur quod probabitur a deo constitutum
atque praeceptum. sustineant euangelia paulisper, dum radicem
eorum exprimo legem, dum inde elicio dei uoluntatem
unde et ipsum recognosco: ego sum, inquit, deus deus tuus,
qui te eduxi de terra Aegypti. non erunt tibi dii alii
praeter me. non facies tibi simulacrum eorum quae
in caelo et quae in terra deorsum et quae in mari infra
terram. non adorabis ea, neque famulaberis eis.
ego enim dominus deus tuus. item in eadem Exodo: ipsi
uidistis, quod de caelo locutus ad uos sim. non facietis
uobis deos argenteos, et deos aureos non fa-
cietis uobis. secundum haec et in Deuteronomio: audi
Israel, dominus deus tuus unus est, et diliges dominum
deum tuum ex toto corde tuo et totis uiribus tuis
et ex tota anima tua. et rursus: nec obliuiscaris domini
dei tui, qui te eduxit de terra Aegypti ex domo
seruitutis. dominum deum tuum timebis et illi famulaberis
soli et illi adgutinaberis et in nomine
eius deierabis. non ibitis post deos alienos ex deis [*] [*] [*]
nationum, quae circum uos, quia aemulatur deus
deus tuus in te, et ne iratus indignetur et exterminet
te a facie terrae. sed et proponens benedictiones
et maledictiones: benedictiones, inquit, si audieritis prae-.
cepta domini dei uestri, quaecumque ego praecipio
uobis hodie, et non erraueritis de uia quam mandaui
uobis, ut abeuntes seruiatis deis aliis, quos non
scitis. de quibus omnifariam extirpandis: perditione perdetis,
inquit, omnia loca, in quibus seruierunt nationes
deis suis, quas uos possidebitis hereditate, super
montes et colles et sub arbores densas, quasque effodietis
aras eorum, euertetis et comminuetis staticula
eorum et excidetis lucos eorum, et sculptilia
ipsorum deorum concremabitis igni et disperdetis
nomen eorum de loco illo. adhuc ingerit, cum introissent
terram promissionis et exterminassent nationes eius: caue
tibi, ne sequaris eas posteaquam exterminatae fuerint
a facie tua, ne requisieris deos illarum dicens, quemadmodum
faciunt nationes deis suis, ut et ego ita
faciam. sed et, si ipse prophetes, inquit, exsurrexerit
in te aut somnium somnians et dederit tibi signum
uel ostentum et uenerit et dixerit, eamus et seruiamus
diis aliis, quos non scitis, ne audiatis sermonem
prophetae aut somniatoris illius, quia temptat uos
dominus deus uester, an ex toto corde uestro et ex
tota anima uestra timeatis deum. post dominum

4] Deut. 11, 27 sqq. 8] ibid. 12, 2 sqq. 16] ibid. 12, 30. 20] ibid.
13, 1 sqq. [*]

deum uestrum abibitis et hunc timebitis et praecepta
eius custodietis et uocem eius audietis et illi
seruietis et illi adiciemini. prophetes autem uel
somniator ille morietur; locutus enim est ad seducendum
te a domino deo tuo. sed et alio titulo: si
autem rogauerit te frater tuus ex patre uel matre ant
filius tuus aut filia tua aut mulier quae in gremio
tuo est aut amicus qui animae tuae par est clam
dicens, eamus et seruiamus diis aliis, quos non scis,
nec patres tui, ex deis nationum, quae circum te proxime
aut longe, ne uelis ire cum illo, et ne audieris
eum. non parcet oculus tuus super eum nec desidera
bis nec saluabis eum; adnuntians adnuntiabis
de eo. manus tuae erunt in eum in primis ad occidendum,
et manus populi tui in nouissimis, et lapi-
dabitis illum, et morietur, quoniam quaesiuit auertere
te a domino deo tuo. subicit etiam de ciuitatibus,
si quam ex his constitisset suasu iniquorum hominum transisse,
ad deos alios, ut interficerentur omnes incolentes eam,
et deuota menta, fierent uniuersa eius, et colligerentur omnia
spolia eius in omnes exitus eius et igni cremarentur cum
omnibus uasibus suis et cum omni populo in conspectu domini
dei, et non erit habitabilis, inquit, in aeternum,
non reaedificabitur amplius nec adhaerebit quicquam
manibus tuis ex deuotamento eius, uti auertatur dominus
ab indignatione irae suae. maledictionum quoque
ordinem ab idolorum execratione commisit: maledictus homo [*] [*]
qui fecerit sculptile aut fusile aspernamentum, opus
manuum artificis, et collocauerit illud in abscondito.
in Leuitico uero: ne sequimini, inquit, idola et deos fusiles
non facietis uobis. ego dominus deus uester.
et alibi: filii Israel famuli pueri mei. hi sunt quos
eduxi de terra Aegypti. ego dominus deus uester.
non facietis uobis manu facta nec sculptile
staticulum statuetis uobis. nec lapidem scopum ponetis in
terra uestra. ego dominus deus uester. et haec quidem
prima per Moysen dicta sunt ad omnes utique pertinentia,
quoscumque dominus deus Israelis perinde de Aegypto superstitiosissimi
saeculi et de domo humanae seruitutis eduxerit.
sed et deinceps omne os prophetarum eiusdem dei uocibus
sonat eandem legem suam eorundem praeceptorum instauratione
cumulantis nec aliud primum tam principaliter denuntiantis,
quam ab omni factura atque cultura idolorum cauere;
utperDauid: dii nationum argentum et aurum, oculos
habent nec uident, aures habent nec audiunt, nares
habent nec odorantur, os nec locuntur, manus nec
contrectant, pedes nec ingrediuntur. similes erunt
illis, qui ea faciunt et qui fidunt in illis.

Nec putem disceptandum, an digne deus prohibeat nomen
et honorem suum mendacio addici, an digne quos ab errore
superstitionis auulserit rursus in Aegyptum regredi nolit, an
digne a se non patiatur absistere quos sibi adlegit.

ita nec
illud expectabitur retractari a nobis, an obseruari uoluerit disciplinam
quam uoluit instituere et an merito ulciscatur desertam
quam uoluit obseruatam, quando frustra instituisset, si
obseruari eam noluisset, et frustra obseruari uoluisset, si [*] [*] uindicare noluisset. sequitur enim, ut has definitiones dei aduersus
superstitiones tam euictas quam etiam uindicatas probem,
quoniam ex his tota martyriorum ratio constabit. aberat
apud deum in monte Moyses, cum populus tam necessariam
absentiam eius impatiens deos sibi producere quaerit, quo se
potius ipse perdiderit. urgetur Aaron, et iubet inaures feminarum
suarum in ignem conferri. amissuri enim erant in iudicium
sibi uera ornamenta aurium, dei uoces. sapiens ignis
effigiem uituli defundit illis suggillans illic cor habentes ubi
et thesaurum, apud Aegyptum scilicet, inter cetera animalia
bouis etiam cuiusdam consecratricem. itaque tria milia hominum
a parentibus proximis caesa, quia tam proximum parente
m deum offenderant, transgressionis et primordia et merita
dedicauerunt. in Arithmis cum diuertisset Israel apud Sethim,
abeunt libidinatum ad filias Moab, inuitantur ad idola, ut et
spiritu fornicarentur, edunt denique de pollutis eorum, dehinc.
et adorant deos gentis et Beelphegor initiantur. ob hanc
quoque idololatrian moechiae sororem uiginti tria milia domesticis
obtruncata gladiis diuinae irae litauerunt. defuncto Iesu
Naue derelincunt deum patrum suorum et seruiunt idolis Baalim
et Astartis, et iratus dominus tradidit eos in manibuss
diripientium, et diripiebantur ab illis et uenumdabantur inimi
cis, nec poterant omnino subsistere a facie inimicorum
suorum. quocumque processerant, manus erat super illos
in mala, et conpressati sunt ualde. post quae instituit super
illos deus Critas, quos Censores intellegimus. sed nec istis [*] [*] obaudire perseuerauerunt. ut quis critarum obierat, illi ad
delinquendum supra quam patres eorum, abeundo post deos
aliorum et seruiendo et adorando eos. itaque dominus iratus,
quoniam quidem, ait, transgressi sunt gens ista pactum
meum, quod disposui patribus eorum, et non audierunt
uocem meam, et ego non aduertam ad auferendum
uirum a facie eorum ex nationibus, quas reliquit
decedens Iesus. atque ita per omnes paene annales critarum
et deinceps regum reseruatis gentium circumcolarum uiribus
bello et captiuitate et iugo allophylorum iram dei pensauit
Israel, quotienscumque ab illo maxime in idololatrian exorbitauerunt.

Hanc igitur si a primordio constat et prohibitam de
tot tantisque praeceptis et numquam inpune commissam de
tot tantisque documentis nec ullum tam superbum crimen
deputari apud deum, quam huiusmodi transgressionem, ultro
intellegere debemus diuinarum et denuntiationum et executionum
intentionem iam tunc martyriis patrocinatam non modo
non dubitendis, uerum etiam sustinendis, quibus scilicet locum
fecerat prohibendo idololatrian. aliter enim martyria non
euenirent. et utique auctoritatem suam praestruxerat uolens
ea euenire quibus locum fecerat. nunc enim de dei uoluntate
conpungimur, et ingeminat scorpius plagam, hanc negans,
hanc accusans uoluntatem, ut aut alium deum insinuet, cuius
haec non sit uoluntas, aut nostrum nihilominus destruat,
cuius talis sit uoluntas, aut omnino neget uoluntatem dei, si
ipsum negare

non poterit. nos autem de deo alibi dimicantes
et de reliquo corpore haereticae cuiusque doctrinae
nunc in unam speciem congressionis certas praeducimus lineas, [*]. [*]
non alterius dei quam Israelis eam defendentes uoluntatem
quae martyriis locum fecerit, tam ex praeceptis prohibitae
semper quam ex iudiciis punitae idololatriae. si enim praeceptum
obseruando uim patior, hoc erit quodammodo obseruandi
praecepti praeceptum, ut id patiar per quod potero
obseruare praeceptum, uim scilicet, quaecumque mihi imminet
cauenda ab idololatria. et utique qui inponit praeceptum,
extorquet obsequium. non potuit ergo noluisse ea
euenire per quae constabit obsequium. praescribitur mihi, ne
quem alium deum dicam, ne uel dicendo, non minus lingua
quam manu, deum fingam neque alium adorem aut quo moLdo
uenere praeter unicum illum, qui ita mandat, quem et iubeor
timere, ne ab eo deserar, et de omni substantia diligere, ut
pro eo moriar. huic sacramento militans ab hostibus prouocor.
par sum illis, nisi illis manus dedero. hoc defendendo
depugno in acie, uulneror, concidor, occidor. quis hunc
militi suo exitum uoluit, nisi qui tali sacramento eum consign
auit?

Habes igitur dei mei uoluntatem. occursum est huic
plagae. iam alium ictum consideremus de uoluntatis qualitate.
longum est, ut deum meum bonum ostendam, quod iam
a nobis didicerunt Marcionitae. deum interim sufficit dici,
ut necesse sit bonum credi. malum enim deum qui praesumpserit,
constare in utroque non poterit: aut deum negarere debebit
quem malum existimarit, ant bonum dicere quem deum
pronuntiauerit.

bona igitur erit et uoluntas eius qui nisi
bonus non erit deus. probabit hoc etiam ipsius rei bonitas
quam deus uoluit, martyrii dico, quia bonum non nisi bonus [*]
noluit. bonum contendo martyrium apud eundem deum, a quo
et prohibetur et punitur idololatria. obnititur enim et aduersatur
idololatriae martyrium. malo autem obniti et aduersari
nisi bonum non potest. non quasi negem esse aemulationem
tam malorum inter se quam et bonorum, sed alia condicio est
huius tituli. martyrium enim non de communi aliqua militia.
certat cum idololatria, sed de sua gratia; liberat enim ab idololatria.
quod a malo liberat, quis non bonum pronuntiabit?
quid aliud est aduersatio idololatriae atque martyrii quam
mortis et uitae? in tantum uita martyrio deputabitur, quantum
morti idololatria. uitam qui malum, dixerit, habet mortem,
quam bonum dicat. est et haec peruersitas hominum salutaria
excutere, exitiosa suscipere, periculosa conquirere, medicamina
deuitare, aut mori denique citius quam curari desi-
derare. nam et medicinae praesidium plures qui refugiunt:
plures enim stulti, plures timidi et male uerecundi. et est
plane quasi saeuitia medicinae de scalpello deque cauterio, de
sinapis incendio; non tamen secari et inuri et extendi morderique
idcirco malum, quia dolores utiles affert, nec quia
tantummodo contristat, recusabitur, sed quia necessario contristat,
adhibebitur. horrorem operis fructus excusat. ululans
denique ille et gemens et mugiens inter manus medici
postmodum easdem mercede cumulabit et artifices optimas
praedicabit et saeuas iam negabit. sic et martyria desaeuiunt,
sed in salutem. licebit et deo in uitam aeternam per ignes
et gladios et acerba quaeque curare. sed medicum quidem
miraberis etiam in illo, quod ferme pares adhibet qualitates
medellarum aduersus qualitates querellarum, cum quasi de [*] peruerso auxiliatur per ea subueniens per quae laboratur. nam
et calores caloribus amplius onerando compescit et ardores
siti potius macerando restinguit et fellis excessus amaris quibusque
potiunculis colligit et sanguinis fluxus defusa insuper
uenula reuocat. deum uero et quidem zeloten culpandum existimabis,
si uoluit certare cum causa et iniuriae aemulando
prodesse, mortem morte dissoluere, occisionem occisione dispargere,
tormentis tormenta discutere, supplicia suppliciis euaporare,
uitam auferendo conferre, carnem laedendo iuuare,
animam eripiendo seruare. peruersitas, quam putas ratio,
est; quod saeuitiam existimas, gratia est. ita deo de momentaneis
aeterna medicante magnifica bono tuo deum tuum;
incidisti in manus eius, sed feliciter incidisti. incidit et ille
in aegritudines tuas. homo semper prior negotium medico
facit, denique sibimet ipse periculum mortis attraxit. acceperat
a domino suo ut a medico satis utilem disciplinam secundum
legem uiuendi, ut omnia quidem ederet, ab una solummodo
arbuscula temperaret, quam ipse medicus inportunam
interim nouerat. audiit ille quem maluit et abstinentiam
rupit. edit inlicitum et transgressione saturatus in mortem
cruditauit, dignissimus bona fide in totum perire quia uoluit.
sed dominus sustentata feruura delicti, donec tempore medicina
temperaretur, paulatim remedia composuit, omnes fidei
disciplinas et ipsas aemulas uitio, uerbum mortis uerbo uitae.
rescindentes, auditum transgressionis auditu deuotionis limantes.
ita, et cum mori praecipit medicus ille, ueternum mortis excludit.
quid grauatur nunc pati homo ex remedio quod non
est tunc grauatus pati ex uitio? displicet occidi in salutem [*]
cui non displicuit occidi in perditionem? nausiabit ad antidotum
qui hiauit ad uenenum?