De Spectaculis (21-25)

Omnia autem penes ueritatem dei fixa sunt. ethnici,
quos penes nulla est ueritatis plenitudo, quia nec doctor [*]

ueritatis deus, malum et bonum pro arbitrio et libidine interpretantur:
alibi bonum quod alibi malum, et alibi malum quod
alibi bonum. sic ergo euenit, ut qui in publico uix necessitate
uesicae tunicam leuet, idem in circo aliter non t exuet,
nisi totum pudorem in faciem omnium intendit, ut et qui
filiae uirginis ab omni spurco uerbo aures tuetur, ipse eam in
theatrum ad illas uoces gesticulationesque deducat, et qui in
plateis litem manu agentem aut compescit aut detestatur, idem
in stadio grauioribus pugnis suffragium ferat, et qui ad cadauer
hominis communi lege defuncti exhorret, idem in amphitheatro
derosa et dissipata et in suo sanguine squalentia corpora pa-
tientissmis oculis desuper incumbat, immo qui propter homicidae-
cidae poenam probandam ad spectaculum ueniat, idem gladia
torem ad homicidium flagellis et uirgis compellat inuitum,
et qui insigniori cuique homicidae leonem poscit, idem gladiatori
atroci petat rudem et pilleum praemium conferat, illum
uero confectum etiam oris spectaculo repetat, libentius recognoscens
de proximo quem uoluit occidere de lonquinquo, tanto
durior, si non ualuit.

Quid mirum? inaequata ista hominum miscentium et
commutantium statum boni et mali per inconstantiam sensus
et iudicii uarietatem. etenim ipsi auctores et administratores
spectaculorum quadrigarios scaenicos xysticos arenarios illos
amantissimos, quibus uiri animas, feminae autem illis etiam
corpora sua substernunt, propter quos se in ea committunt quae [*]

reprehendunt, ex eadem arte, qua magnifaciunt, deponunt et
deminuunt, immo manifeste damnant ignominia et capitis minu
tione, arcentes curia rostris senatu equite ceterisque honoribus
omnibus simul et ornamentis quibusdam. quanta peruersitas!
amant quos multant, depretiant quos probant, artem
magnificant, artificem notant. quale iudicium est, ut ob ea
quis offuscetur, per quae promeretur ? immo quanta confessio
est malae rei! quarum actores, cum acceptissimi sint, sine nota
non sunt.

Cum igitur humana recordatio etiam obstrepente gratia
uoluptatis damnandos eos censeat ademtis bonis dignitatum in
quendam scopulum famositatis, quanto magis diuina iustitia
in eiusmodi artifices animaduertit? an deo placebit auriga ille
tot animarum inquietator, tot furiarum minister, tot *** status,
ut sacerdos coronatus uel coloratus ut leno, quem curru rapiendum
diabolus aduersus Elian exornauit? placebit et ille, qui
uoltus suos nouacula mutat, infidelis erga faciem suam, quam
non contentus Saturno et Isidi et Libero proximam facere insuper
contumeliis alaparum sic obicit, tamquam de praecepto
domini ludat? docet scilicet et diabolus uerberandam maxillam
patienter offerre. sic et tragoedos cothurnis extulit, quia nemo
potest adicere cubitum unum ad staturam suam: mendacem
facere uult Christum. iam uero ipsum opus personarum
quaero an deo placeat, qui omnem similitudinem uetat fieri,
quanto

magis imaginis suae? non amat falsum auctor ueritatis;
adulterium est apud illum omne quod fingitur. proinde
uocem sexus aetates mentientem, amores iras gemitus lacrimas
asseuerantem non probabit: omnem enim hypocrisin damnat. [*] [*]
ceterum cum in lege praescribit maledictum esse qui muliebribus
uestietur, quid de pantomimo iudicabit, qui etiam muliebribus
curuatur? sane et ille artifex pugnorum impunitus
ibit. tales enim cicatrices caestuum et callos pugnorum et
aurium fungos a deo cum plasmaretur accepit; ideo illi oculos
deus commodauit, ut uapulando deficiant. taceo de illo, qui
hominem leoni prae se opponit, ne parum. sit homicida quam
qui eundem postmodum iugulat.

Quot adhuc modis probauimus, nihil ex his quae spectaculis
deputantur placitum deo esse! at congruens seruo dei
quod deo placitum non sit? si omnia propter diabolum institu
ta et ex diaboli rebus instructa monstrauimus (nihil enim
non diaboli est quicquid dei non est uel deo displicet), hoc
erit pompa diaboli, aduersus quem in signaculo fidei eieramus.
quod autem eieramus, neque facto neque dicto neque uisu neque
conspectu participare debemus. ceterum sic nos eieramus et
rescindimus signaculum rescindendo testationem eius. numquid
ergo superest, ut ab ipsis ethnicis responsum flagitemus? illi
nobis iam renuntient, an liceat Christianis spectaculo uti. atquin
hinc uel maxime intelligunt

factum Christianum, de repudio
spectaculorum. itaque negat manifeste qu per quod agnoscitur
tollit. quid autem spei superest in eiusmodi homine? nemo
in castra hostium transit nisi proiectis armis suis, nisi destitutis
signis et sacramentis principis sui, nisi pactus simul perire. [*] [*]

An ille recogitabit eo tempore de deo positus illic ubi
nihil est de deo? pacem, opinor, habebit in animo contendens
pro auriga, pudicitiam ediscet attonitus in mimos. immo in
omni spectaculo nullum magis scandalum occurret quam ille
ipse mulierum et uirorum accuratior cultus. ipsa consensio,
ipsa in fauoribus aut conspiratio aut dissensio inter se de commercio
scintillas libidinum conflabellant. nemo denique in
spectaculo ineundo prius cogitat nisi uideri et uidere. sed
tragoedo uociferante exclamationes ille alicuius prophetae retractabit
et inter effeminati tibicines modos psalmum secum
comminiscetur, et cum athletae agent, ille dicturus est repercutiendum
non esse. poterit ergo et de misericordia moneri
defixus in morsus ursorum et spongias retiariorum. auertat
deus a suis tantam uoluptatis exitiosae cupiditatem! quale est
enim de ecclesia dei in diaboli ecclesiam tendere, de caelo,
quod aiunt, in caenum? illas manus quas ad deum extuleris
postmodum laudando histrionem fatigare? ex ore, quo Amen
in Sanctum protuleris, gladiatori testimonium reddere,
εἰς αἰῶνας
ἀπ\' αἰῶνος alii omnino dicere nisi deo et Christo?