De Carnis Resurrectione (31-35)

Plane, si et populus allegorice mussitaret ossa sua
arefacta et spem suam perditam, dispersionis exitum querulus-
Ius, merito uideretur et deus figuratam desperationem figurata
promissione consolatus. sed cum dispersionis quidem iniuria
nondum populo accidisset, resurrectionis uero spes apud illum
saepissime cecinisset, manifestus est de corporum interitu
labefactans fiduciam resurrectionis. ita et deus eam restruebat
fidem, quam populus destruebat. quamquam et si aliqua praesentium
rerum tunc conflictatione haerebat Israhel, non idcirco
in parabola accipienda esset reuelationis intentio sed in testationem
resurrectionis, ut in illam spem erigeret illos, aeternae
scilicet salutis et necessarioris restitutionis, et auerteret a
respectu praesentium rerum. ad hoc enim et alii prophetae:
exibitis — de sepulcris- uelut uituli de uinculis soluti et
conculcabitis inimicos, et rursus: gaudebit cor uestrum,
et ossa uestra uelut herba orientur, quia et herba de [*] [*]

dissolutione et corruptela seminis reformatur. in summa: si
proprie in Israhelis statum resurgentium ossuum imago contenditur,
cur etiam non Israheli tantummodo uerum et omnibus
gentibus eadem spes adnuntiatur et recorporandarum et redanimandarum
reliquiarum et de sepulcris exsuscitandorum mortuorum?
de omnibus enim dictum est: uiuent mortui, exurgent
de sepulcris: ros enim, qui a te, medela ossibus
eorum. item alibi: ueniet adorare omnis caro in conspectu
meo, dicit dominus. quando? cum praeterire coeperit
habitus mundi huius. supra enim: quemadmodum caelum
nouum et terra noua, quae ego facio, in conspectu
meo, dicit dominus, ita stabit semen uestrum. tunc
ergo et quod subicit implebitur: et exibunt, utique de sepulcris,
et uidebunt artus eorum, qui impie egerunt,
quoniam uermis illorum non decidet et ignis illorum
non extinguetur, et erit satis conspectui omni carni,
scilicet quae resuscitata et egressa de sepulcris dominum pro
hac gratia adorabit.

Sed ne solummodo eorum corporum resurrectio uidea-I
tur praedicari, quae sepulcris demandantur, habes scriptum:
et mandabo piscibus maris et eructabunt ossa, quae
sunt comesta, et faciam compaginem ad compaginem
et os ad o s. ergo, inquis, et pisces resuscitabuntur et cete-I
rae bestiae et alites carniuorae, ut uomant quos comederunt,
quia et apud Moysen legis exquiri sanguinem de omnibus
bestiis? non utique. sed idcirco nominantur bestiae et pisces,
in redibitionem carnis et sanguinis, quo magis exprimatur [*] [*]

resurrectio etiam deuoratorum corporum, cum de ipsis deuoratoribus
exactio edicitur. puto autem huius quoque diuinae potestatis
documentum idoneum Ionam, cum incorruptus utramque
substantiam, carnem atque animam, de aluo piscis euoluitur,
— et utique triduo concoquendae carni (tam) uiscera ceti suffecissent
quam capulum, quam sepulcrum, quam senium requietae
atque conditae alicuius sepulturae, — saluo eo, quod et bestia
feros in Christianum uel maxime nomen homines uel ipsos
etiam iniquitatis angelos figurauit, de quibus sanguis exigetur
per ultionem pensandam. quis ergo discendi magis adfinis
quam praesumendi et credendi diligentior quam contendendi
et diuinae potius sapientiae religiosus quam suae libidinosus,
audiens aliquid a deo destinatum in carnes et cutes et neruos
et ossa, aliud quid haec comm.entabitur, quasi non in hominem
destinetur quod in istas substantias praedicatur? aut
enim nihil in hominem destinatur, non liberalitas regni, non
seueritas iudicii, non quodcumque est resurrectio, aut si in
hominem destinatur, necesse est in eas substantias destinetur,
ex quibus homo structus est, in quem destinatur. illud etiam
de argutissimis istis demutatoribus ossuum et carnium et
neruorum et sepulcrorum requiro, cur, si quando in animam
quid pronuntiatur, nihil aliud animam interpretantur nec transfingunt
eam in alterius rei argumentum, cum uero in aliquam
speciem corporalem quid edicitur, omnia potius adseuerant
quam quod nominatur? si corporalia parabolae, ergo et animalia,
si non et animalia, ergo nec corporalia. tam enim corpus
homo quam et anima; ut non possit altera species admittere
aenigmata, altera excludere. [*] [*]

Satis haec de prophetico instrumento. ad euangelia
nunc prouoco, hic quoque occursurus prius eidem astutiae
eorum, qui proinde et dominum omnia in parabolis pronuntiasse
contendunt, quia scriptum sit: haec omnia locutus
est Iesus in parabolis et sine parabola non loquebatur
ad illos, scilicet ad Iudaeos. nam et discipuli: quare, aiunt,
in parabolis loqueris? et dominus: propterea in parabolis
loquor ad eos, ut uidentes non uideant et audien
tes non audiant, secundum Esaiam. quodsi ad Iudaeos in
parabolis, iam non ad omnes; si (non) ad omnes in parabolis,
iam non semper nec omnia parabolae, sed quaedam, cum ad
quosdam, ad quosdam autem, dum ad ludaeos; nonnumquam
plane et ad discipulos. sed quomodo referat scriptura considera:
dicebat autem et parabolam ad eos. ergo et non
parabolam dicebat, quia non notaretur, cum parabolam loquebatur,
si ita semper loquebatur. et tamen nullam parabolam
non aut ab ipso inuenias edissertatam, ut de seminatore in
uerbi administrationem, aut a commentatore euangelii praeluminatam,
ut iudicis superbi et uiduae instantis ad perseuerantiam
orationis, aut ultro coniectandam, ut arboris fici
dilatae in spem ad instar Iudaicae infructuositatis. quodsi
nec parabolae obumbrant euangelii lucem, tanto abest, ut
sententiae et definitiones, quarum aperta natura est, aliter
quam sonant sapiant. definitionibus autem et sententiis dominus
edicit siue iudicium siue regnum dei sine resurrectionem.
tolerabilius erit, inquit, Tyro et Sidoni in die
iudicii, et: dicite illis, quod adpropinquauerit regnum
dei, et: retribuetur tibi in resurrectione iustorum. si [*] [*]

nomina absolute sunt rerum, id est iudicii et regni dei et
resurrectionis, ut nihil eorum in parabolam comprimi possit,
nec ea in parabolas compellantur, quae ad dispositionem et
transactionem regni et passionem iudicii et resurrectionis
praedicantur; atque ita corporalia defendentur ut corporalibus
destinata, id est non spiritalia, quia non figurata. nam et
ideo praestruximus tam corpus animae quam et carnis obnoxium
esse mercedibus pro communi operatione pensandis, ne
corporalitas animae occasionem subministrans figurarum corporalitatem
carnis excludat, cum utramque participem et regni
et iudicii et resurrectionis oporteat credi. et nunc eo pergimus,
uti corporalitatem carnalem proprie demonstremus a domino
significari in omni resurrectionis mentione, salua animali, quam
et ipsam pauci receperunt.

In primis cum ad hoc uenisse se dicit, uti quod periit
saluum faciat, quid dicis perisse? hominem sine dubio. totumne
an ex parte? utique totum, siquidem transgressio, quae perditionis
humanae causa est, tam animae instinctu ex concupiscentia
quam et carnis actu ex degustatione commissa totum
hominem elogio transgressionis inscripsit atque exinde merito
perditionis impleuit. totus itaque saluus fiet qui perit totus
delinquendo. nisi si et ouis illa sine corpore amittitur et sine
corpore reuocatur. nam si caro quoque eius cum anima, quod
pecus totum est, humeris boni pastoris aduehitur, ex utraque
utique substantia restituendi hominis exemplum est. aut quam
indignum deo, dimidium hominem redigere in salutem, paene [*] [*]

minus facere **, cum etiam saecularium principum plena semper
indulgentia uindicetur. diabolus ualidior in hominis iniuriam
intellegetur, totum eum elidens? deus infirmior renuntiabitur,
non totum eum releuans? atquin et apostolus suggerit,
ubi delictum abundauerit, illic gratiam superabundasse. quomodo
denique saluus habebitur qui poterit et perditus dici?
carne scilicet perditus; [anima uero saluus] nisi quod iam
et anima in perdito constituatur necesse est, ut salua effici
possit; id enim saluum effici oportebit, quod perditum fuerit.
porro autem recipimus animae inmortalitatem, ut perdita non
in interitum credatur sed in supplicium. id est in gehennam.
et si ita est, iam non animam spectabit salus, saluam scilicet
sua natura per inmortalitatem, sed carnem potius, quam interibilem
constat apud omnes. aut si et anima interibilis, id est
non inmortalis, quod et caro, iam et carni forma illa ex aequo
proficere debebit proinde mortali et interibili, qua id quod
perit saluum facturus est dominus. nolo nunc contentioso
fune deducere, hac an illac hominem perditio depostulet. dum
utrimque eum salus destinet in ambas substantias peraequata.
ecce enim ex quacumque substantia hominem perisse praesumpseris,
ex altera non perit. saluus ergo erit iam ex qua non
perit et saluus nihilominus fiet ex qua perit, habes totius
hominis restitutionem, dum et quodcumque eius perit saluum
facturus est dominus et quodcumque non perit utique non
erit perditurus. quia ultra de utriusque substantiae securitate
dubitabit, cum altera salutem consecutura sit, altera amissura [*] [*]
eam non sit? et tamen adhuc sensu rem exprimit dominus
ego dicens ueni. non ut meam, sed ut patris, qui me
misit, faciam uoluntatem. quam? oro te. ut omne, quod
dedit mihi, non perdam ex eo quicquam sed resuscitem
illud nouissima die. quid a patre christus acceperat.
nisi quod et induerat? hominem sine dubio, carnis animaeque
texturam. neutrum ergo eorum, quae accepit, perire patietur,
immo nec quicquam utriusque, immo nec modicum. quodsi
modicum caro, ergo nec carnem, quia nec modicum. [nec
quicquam, quia nec quicquam] atquin si non et carnem resuscitabit
nouissima die, iam non modicum patietur perire de
homine, sed pro tanta dixerim parte prope totum. ingerens
amplius: hoc est patris uoluntas, ut omnis, qui aspicit
filium et credit in eum, habeat uitam aeternam et
suscitem illum nouissimo die plenitudinem extruit resurrectionis.
distribuit enim utrique substantiae per officia propria
mercedem salutis, et carni, per quam filius aspiciebatur,
et animae, per quam credebatur. ergo, dices, illis erit promissa
res, a quibus Christus uidebatur. sit plane ita, ut et ad nos
eadem spes inde manauerit. nam si uidentibus et idcirco
credentibus fructuosa tunc fuerunt opera carnis atque animae,
multo magis nobis. feliciores enim qui non uident et
credent; quando, et si illis negaretur carnis resurrectio.
certe felicioribus competisset. quomodo autem felices, si ex
parte perituri? [*] [*]

Sed et praecipit eum potius timendum, qui et corpus
et animam occidat in gehennam, id est dominum solum, non
qui corpus occidant, animae autem nihil nocere possint, id
est humanas potestates. adeo hic et anima inmortalis natura
recognoscitur, quae non possit occidi ab hominibus, et carnis
esse mortalitatem, cuius sit occisio, atque ita resurrectionem
quoque mortuorum carnis esse, quae in gehennam nisi resuscitata
non poterit occidi. sed quoniam et hic de interpretatione
corporis [questio cauillatur, ego corpus hominis non aliud
intellego quam omnem istam struem carnis. quoquo genere
materiarum concinnatur atque uariatur, quod uidetur, quod
tenetur, quod denique ab hominibus occiditur. sic et parietis
corpus non aliud admittam quam caementa, quam saxa, quam
lateres. si quis arcanum aliquod corpus inducit, ostendat
reuelet probet ipsum etiam esse, quod occidatur ab homine.
et de illo erit dictum. item si animae corpus opponitur. uacabit
astutia. cum enim utrumque proponitur, corpus atque animam,
occidi in gehennam, distinguitur corpus ab anima, et relinquitur
corpus intellegi id, quod in promptu sit, caro scilicet,
quae sicut occidetur in gehennam. si non magis a deo timuerit
occidi, ita et uiuificabitur in uitam aeternam, si maluerit ab
hominibus potius interfici. proinde si quis occisionem carnis
atque animae in gehennam ad interitum et finem utriusque
substantiae adripiet, non ad supplicium, quasi consumendarum,
non quasi puniendarum, recordetur ignem gehennae aeternum
praedicari in poenam aeternam, et inde aeternitatem occisionis
agnoscat, propterea humanae ut temporali praetimendam. tunc
et aeternas substantias credet, quarum aeterna sit occisio in
poenam. certe cum post resurrectionem corpus cum anima [*] [*]

occidi habeat in gehennam, satis de utroque constabit, et de
carnali resurrectione et de aeterna occisione. absurdissimum
alioquin, si idcirco resuscitata caro occidetur in gehennam,
uti finiatur, quod et non resuscitata pateretur. in hoc scilicet
reficietur, ne sit cui non esse iam euenit. eidem nos spei
fulciens passerum quoque subiungit exemplum, quod ex duobus
non cadat alter in terram sine dei uoluntate, ut et carnem,
quae ceciderit in terram, proinde credas et resurgere posse
per eiusdem dei uoluntatem. nam et si passeribus hoc non
licet, sed nos multis passeribus antestamus eo, quod cadentes
resurgamus, quorum denique capillos capitis omnes numeratos
adfirmans saluos utique repromittit. perituros enim quae ratio
in numerum redegisset? nisi quia hoc est: ut omne, quod
pater mihi dedit, non perdam ex eo quicquam, id est
nec capillum, sicut nec oculum nec dentem. ceterum unde
erit fletus et dentium frendor, nisi ex oculis et ex dentibus?
occiso scilicet etiam corpore in gehennam et detruso in tenebras
exteriores, quae oculorum proprie tormenta sunt. si quis
in nuptiis minus dignis operibus fuerit indutus, constringendus
statim manibus et pedibus, utpote qui cum corpore
(re)surrexerit sic ergo et recumbere ipsum in dei regno et sedere
in thronis Christi et adsistere ad dexteram tunc uel sinistram et
edere de ligno uitae corporalis dispositionis fidelissima indicia sunt.