De Carnis Resurrectione (26-30)

Unum adhuc respondebo ad propositionem priorem
allegoricarum scripturarum, licere et nobis corporalem resurrectionem
de patrocinio figurati proinde eloquii prophetici
uindicare. ecce enim diuina (in) primordio sententia terram
hominem pronuntiando: terra es et in terram ibis, secundum
substantiam scilicet carnis, quae de terra erat sumpta
et quae prior homo fuerat appellata, sicut ostendimus, dat
mihi disciplinam in carnem quoque interpretandi. si quid irae
uel gratiae in terram deus statuit, quia nec proprie terra
iudicio eius obnoxia est, quae nihil boni seu mali admisit.
maledicta quidem, quod hauserit sanguinem. sed et hoc ipsum
in figuram carnis homicidae. iam [et] si iuuari seu laedi
habet terra quoque propter hominem, uti ille iuuetur siue
laedatur per consistorii sui exitus: quo magis ipse pensabit
quae propter illum etiam terra patietur? itaque et cum comminatur
terrae deus. carni potius comminari eum dicam, et cum
quid terrae pollicetur, carni potius polliceri eum intellegam.
ut apud Dauid: dominus regnauit, exultabit terra, id
est caro sanctorum, ad quam pertinet regni diuini fructus:
[dehinc subiungit] uidit et concussa est terra; montes
sicut cera liquefacti sunt a facie domini, caro scilicet
profanorum. [et] uidebunt enim in eum. quem confixerunt.
alioquin, si simpliciter de terrae elemento utrumque
existimabitur pronuntiatum. quomodo congruet et concuti
et liquefieri eam a facie domini. quo supra regnante exultauit?
sic et apud Esaiam: bona terrae edetis bona carnis intellegentur,
quae illam manent in regno dei reformatam et [*] [*]

angelificatam et consecuturam quae nec oculus uidit nec auris
audiuit nec in cor hominis ascenderunt. alioquin
satis uanum, ut ad obsequium deus fructibus agri et cibariis
uitae huius inuitet, quae etiam inreligiosis et blasphemis
semel homini addicta conditione communicat, pluens super
bonos et malos et solem suum mittens super iustos et iniustos.
felix nimirum fides, si ea consecutura est, quibus hostes
dei et Christi non modo utuntur uerum etiam abutuntur,
ipsam conditionem colentes aduersus conditorem. bulbos et
tubera in terrae bonis deputabis, domino pronuntiante ne in
pane quidem uicturum hominem? sic Iudaei terrena solummodo
sperando caelestia amittunt, ignorantes et panem de
caelesti repromissum et oleum diuinae unctionis et aquam
spiritus et uinum animae uigorantis ei uite Christi. sicut et
ipsam terram sanctam Iudaicum proprie solum reputant, carnem
potius domini interpretandam, quae exinde et in omnibus
Christum indutis sancta sit terra, uere sancta per incolatum
spiritus sancti, uere lacte et melle manans per suauitatem
spei ipsius, uere Iudaea per dei familiaritatem, - non enim
qui in manifesto Iudaeus, sed qui in occulto — ut
et templum dei eadem sit et Hierusalem, audiens ab Esaia:
exurge, exurge Hierusalem. indue fortitudinem
brachii tui, exurge, sicut in primordii die, scilicet
in illa integritate, qua fuerat ante delictum transgressionis.
qui enim in eam Hierusalem uoces eiusmodi competent exhortationis
et aduocationis, quae occidit prophetas et lapidauit [*] [*]
missos ad se et ipsum postremo dominum suum confecit?
sed nec ulli omnino terrae salus repromittitur, quam oportet
cum totius mundi habitu praeterire. etiam si quis audebit
terram sanctam paradisum potius argumentari, quam et patrum
dici capiat, Adae scilicet et Euae, proinde et in paradisum
restitutio carni uidebitur repromissa, quae eum incolare et
custodire sortita est, ut talis illuc homo reuocetur, qualis
inde depulsus est.

Habemus etiam uestimentorum in scripturis mentionem
ad spem carnis allegorizare, quia et apocalypsis Iohannis:
hi sunt, ait, qui uestimenta sua non coinquinauerunt
cum mulieribus, uirgines es scilicet significans et qui
semetipsos castrauerunt propter regna caelorum. itaque in
albis erunt uestibus, id est in claritate innubae carnis. et in
euangelio indumentum nuptiale sanctitas carnis agnosci potest.
itaque Esaias docens, quale ieiunium elegerit dominus, cum
subicit de mercede bonitatis: tunc, inquit, lumen tuum
temporaneum erumpet et uestimenta tua citius
orientur, non subsericam utique nec pallium sed carnem
uolens accipi, ortum carnis resurrecturae de mortis occasu
praedicauit. adeo nobis quoque suppetit allegorice defensio
corporalis resurrectionis. nam et cum legimus: populus
meus, introite in cellas promas quantulum, do
nec ira mea praetereat, sepulcra erunt cellae promae,
in quibus paulisper requiescere habebunt qui in finibus saeculi
sub ultima ira per antichristi uim excesserint. aut cur cellarum
promarum potius uocabulo usus est, et non alicuius loci [*] [*]

receptorii, nisi quia in cellis promis caro salita et usui reposita
seruatur, depromenda illinc suo tempore? proinde enim
et corpora medicata condimentis sepulturae mausoleis et
monumentis sequestrantur, processura inde cum iusserit dominus.
quod cum ita intellegi congruat, — ecquae enim ab ira
dei cellariorum nos refugia seruabunt? — hoc ipso quod ait:
donec ira praetereat, quae extinguet antichristum, post
iram ostendit processuram carnem de sepulcro, in quo ante iram
fuerit inlata. nam et de cellariis non aliud effertur, quam quod
infertur. et post antichristi eradicationem agitabitur resurrectio.

Scimus autem sicut et uocibus ita et rebus prophetatum;
tam dictis quam et factis praedicatur resurrectio. cum
Moyses manum in sinum condit et emortuam profert et rursus
insinuat et uiuidam explicat, nonne hoc de toto homine
portendit? siquidem trina uirtus dei per illa trina signa
denotabatur cum suo ordine, primo diabolum serpentem quamquam
formidabilem subactura homini, dehinc carnem de sinu
mortis retractura, atque ita omnem sanguinem executura iudicio.
de quo apud eundem propheten: quoniam et uestrum,
inquit deus, sanguinem exquiram de omnibus bestiis.
et de manu hominis et de manu fratris exquiram
eum. porro nihil exquiritur nisi quod reposcitur, nihil
reposcitur nisi quod et reddetur, et utique reddetur quod
ultionis nomine reposcetur et exquiretur. neque enim uindicari
poterit quod omnino non fuerit. erit autem, dum restituitur,
uti uindicetur. in carnem itaque dirigitur quicquid in sanguinem
praedicatur, sine qua non erit sanguis. caro suscitabitur, ut
sanguis uindicetur. sunt et quaedam ita pronuntiata, ut allegoriae
quidem nubilo careant, nihilominus tamen ipsius [*] [*] [*] [*]

simplicitatis suae sitiant interpretationem, quale est apud Esaiam:
ego occidam et uiuificabo. certe postea quam occiderit
uiuificabit. ergo per mortem occidens per resurrectionem uiuificabit.
caro est autem, quae occiditur per mortem, caro itaque
et uiuificabitur per resurrectionem. certe si occidere carni
animam eripere est, uiuificare, contrarium eius, carni animam
referre est, caro resurgat necesse est, cui anima per occisionem
erepta referenda est per uiuificationem.\'

Igitur si et allegoricae scripturae et argumenta rerum
et simplices uoces resurrectionem carnis, quamquam sine nominatione
ipsius substantiae, subradiant, quanto magis quae hanc
spem in ipsas substantias corporales speciali mentione determinant
non erunt deducendae in quaestionem? accipe Ezechielem:
et facta est, inquit, super me manus domini et
extulit me in spiritu dominus et posuit me in medio
campi; is erat ossibus refertus. et circumduxit
me super ea per circuitum et ecce multa super
faciem campi et ecce arida satis. et ait ad me: fili
hominis, si uiuent ossa ista? et dixi: Adonai
domine, tu scis. et ait ad me: propheta in ossa haec
et dices: ossa arida, audite sermonem domini:
haec dicit dominus Adonai ossibus istis: ecce ego
adfero in uos spiritum, et uiuetis, et dabo in uos
neruos et reducam in uos carnes et circumdabo in
uobis cutem et dabo in uobis spiritum, et uiuetis et
cognoscetis, quod ego dominus. et prophetaui secundum
praeceptum, et ecce uox, dum propheto, et ecce
motus: et accedebant ossa ad ossa, et uidi et ecce [*] [*]

super ossa nerui et caro ascendit et circumpositae
sunt eis carnes et spiritus in eis non erat. et ait ad
me: propheta ad spiritum, fili hominis, propheta et
dices ad spiritum: haec dicit dominus Adonai: a quatuor
uentis ueni, spiritus, et spira in istis interemptis,
et uiuant. et prophetaui ad spiritum, sicut praecepit
mihi, et introiit in ea spiritus et uixerunt et constiterunt
super pedes suos ualentia magna satis. et ait ad
me: fili hominis, ossa ista omnis domus Israhel est.
ipsi dicunt: exaruerunt ossa nostra et periit spes
nostra, auulsi sumus in eis. propterea propheta ad
eos: ecce ego patefacio sepulcra uestra et eueham
uos de sepulcris uestris, populus meus, et inducam
uos in terram Israhel et cognoscetis, quod ego dominus
aperuerim sepulcra uestra et eduxerim uos de
sepulcris uestris, populus meus, et dabo uobis spiritum
et uiuetis et requiescetis in terra uestra et
cognoscetis, quod ego dominus locutus sim et fecerim,
dicit dominus.

Hanc quoque praedicationem scio, qualiter concutiant
in allegoriae argumentationem, quia dicendo ossa ista omnis
domus est Israhel imaginem ea fecerit Israhelis et a propria
condicione transtulerit; atque ita figuratam esse, non
ueram resurrectionis praedicationem. statum enim Iudaeorum
deformari quodammodo emortuum et exaridum et dispersum
in campo orbis. itaque et imaginem resurrectionis in illum
allegorizari, quia recolligi habeat et recompingi os ad os, id
est tribus ad tribum et populus ad populum, et recorporari
carnibus facultatum et neruis regni atque ita de sepulcris,
id est de habitaculis captiuitatis tristissimis atque teterrimis, [*] [*] [*]

educi et refrigerii nomine respirari et uiuere exinde in terra
sua Iudaea. et quid post haec? morientur sine dubio. et quid
post mortem? nulla, opinor, resuscitatio, si non haec erit
ipsa, quae Ezechieli reuelatur. sed enim et alias praedicatur
resurrectio. ergo et haec erit, et temere M statum eam Iudaicarum
rerum conuertunt. aut si alia est illa quam defendimus, nihil
mea interest, dum sit et corporum resurrectio, sicut et rerum
Iudaicarum. denique hoc ipso, quod recidiuatus Iudaici status de
recorporatione et redanimatione ossuum figuratur, id quoque
euenturum ossibus probatur. non enim posset de ossibus figura
componi, si non id ipsum et ossibus euenturum esset. nam
etsi figmentum ueritatis in imagine est, imago ipsa in ueritate
est sui. necesse est esse prius sibi, quo alii configuretur. de
uacuo similitudo non competit, de nullo parabola non conuenit.
ita oportebit ossuum quoque credi reuiscerationem et respirationem,
qualis dicitur, de qua possit exprimi Iudaicarum
rerum reformatio, qualis adfingitur. sed magis religiosum est
ueritatem de suae t ueritate simplicitatis defendi, quam sensus
diuinae propositionis expostulat. si enim ad res Iudaicas
spectaret haec uisio, statim reuelato situ ossuum subiecisset:
ossa ista omnis domus Israhelis est, et cetera deinceps.
at cum ostensis ossibus de propria spe eorum quid obloquitur.
nondum nominato Israhele, et fidem temptat prophetae: fili
hominis, si uiuent ossa haec? ut et ille responderet:
domine, tu scis. non utique deus prophetae fidem de ea re
temptasset, quae futura non esset, quam numquam Israhel audisset,
quam credi non oporteret. sed quoniam praedicabatur
quidem resurrectio mortuorum, Israhel uero pro sua [*] [*]
incredulitate diffidens scandalizabatur et aspiciens habitum senescentis
sepulturae desperabat resurrectionem uel non in eam potius
animum dirigebat sed in circumstantias suas, idcirco deus
et prophetam, qua et ipsum dubium, praestruxit ad constantiam
praedicationis reuelato ordine resurrectionis et populo
id credendum mandauit, quod prophetae reuelauit. ipsos dicens
esse ossa quae erant resurrectura, qui non credebant resurrectura.
denique in clausula: et cognoscetis, inquit, quod ego
dominus locutus sim et fecerim, id utique facturus, quod
fuerat locutus; ceterum non id facturus, quod locutus, si
aliter facturus quam locutus.