De idololatria (21-24)

Timiditatis est autem, cum te alius per deos suos obligat
iuratione uel aliqua testificatione et tu, ne intellegaris, quiescis.
nam aeque quiescendo confirmas maiestatem eorum, cuius causa
uideberis obligatus. quid refert, deos nationum dicendo deos
an audiendo confirmes? iures per idola, an ab alio adiuratus
acquiescas? cur non agnoscamus uersutias satanae, qui, quod
ore nostro perficere non potest, id agit, ut suorum ore per-
Sciat per aures inferens nobis idololatriam? certe quisquis ille [*] [*]

est, aut amica aut inimica congressione adstringit. si inimica,
iam ad pugnam uocaris et scis tibi dimicandum esse: si amica,
quanto securius in dominum transferes sponsionem tuam, ut
dissoluas obligationem eius, per quem te malus honori idolorum
id est idololatriae quaerebat annectere. omnis patientia
eiusmodi idololatria. honoras eos, quibus impositis obsequium
praestitisti. scio quendam, cui dominus ignoscat, cum illi in
publico per litem dictum esset: Iupiter tibi sit iratus, respondisse:
immo tibi. quid aliter fecisset ethnicus, qui Iouem
deum credidit? etiamsi non per eundem retorsisset maledictum
nec per ullum Iouis similem, confirmauerat Iouem deum,
per quem se maledictum indigne tulisse demonstrauerat remaledicens.
ad quid enim indigneris per eum, quem scis nihil
esse? nam si insanis, iam esse confirmas, et erit idololatria
professio timoris tui: quanto magis, cum per ipsum remaledicis,
eodem Iouis honorem facis, quo et ille, qui te prouocauit?
fidelis autem in eiusmodi ridere debet, non insanire,
immo, secundum praeceptum, ne per deum quidem remaledicere,
sed plane benedicere per deum, ut et idola destruas et
deum praedices et adimpleas disciplinam.

Aeque benedici per deos nationum Christo initiatus non
sustinebit, ut non semper reiciat immundam benedictionem et
eam sibi in deum conuertens emundet. benedici per deos
nationum maledici est per deum. si cui dedero eleemosynam
uel aliquid praestitero beneficii, et ille mihi deos suos uel
coloniae genium propitios imprecetur, iam oblatio mea uel
operatio idolorum honor erit, per quae benedictionis gratiam
compensat. cur autem non sciat me dei causa fecisse, ut et
deus potius glorificetur et daemonia non honorentur in eo quod
propter deum feci ? si deus uidet, quoniam propter ipsum feci, [*]

pariter uidet, quoniam propter ipsum fecisse me nolui ostendere,
et praeceptum eius idolothytum quodammodo feci. multi
dicunt, nemo se debet promulgare; puto autem nec negare.
negat enim, quicumque dissimulat in quacumque causa pro
ethnico habitus, et utique omnis negatio idololatria est, sicut
omnis idololatria negatio siue in factis siue in uerbis.

Sed est quaedam eiusmodi species in facto et in uerbo
bis acuta et infesta utrimque, licet tibi blandiatur, quasi uacet
in utroque, dum factum non uidetur, quia dictum non tenetur.
pecuniam de ethnicis mutuantes sub pignoribus fiduciati iurati
cauent et se negant; se scire uolunt scilicet tempus persecutionis
et locus tribunalis et persona praesidis. praescribit
Christus non esse iurandum. scripsi, inquit, sed nihil dixi:
lingua, non littera occidit. hic ego naturam et conscientiam
aduoco: naturam, quia nihil potest manus scribere, etiamsi
lingua in dictando cessat immobilis et quieta, quod non anima
dictauerit; quamquam et ipsi linguae anima dictauerit aut a
se conceptum aut ab alio traditum. iam, ne dicatur, alius
dictauit; hic conscientiam appello, an quod alius dictauit
anima suscipiat et siue comitante siue residente lingua ad
manum transmittat. et bene, quod in animo et conscientia
delinqui dominus dixit. si, inquit, concupiscentia uel malitia
in cor hominis ascenderit, pro facto teneris. cauisti igitur,
quod in cor tuum plane ascendit, quod neque ignorasse te
contendere potes neque noluisse. nam cum caueres, scisti,
cum scires, utique uoluisti; et est tam facto quam cogitatu.
nec potes leuiore crimine maius excludere, ut dicas falsum [*] [*]

plane effici cauendo quod non facis. tamen non negaui, quia
non iuraui. quin immo, etsi nihil tale fecisses, sic tamen
dicereris deierare, fecisse si consenseris. non ualet tacita uox
in stilo et mutus in litteris sonus. at enim Zacharias temporali
uocis orbatione multatus cum animo conlocutus linguam
inritam transit, cum manibus suis a corde dictat et nomen
filii sine ore pronuntiat: loquitur in stilo, auditur in cera manus
omni sono clarior, littera omni ore uocalior. quaere, an dixerit
qui dixisse compertus est. dominum oremus, ne qua nos eiusmodi
contractus necessitas circumsistat et, si ita euenerit, det
fratribus operandi copiam uel nobis abrumpendae omnis necessitatis
constantiam, ne illae litterae negatrices uicariae oris
nostri in die iudicii aduersus nos proferantur signatae signis
non iam aduocatorum, sed angelorum.

Inter hos scopulos et sinus, inter haec uada et freta
idololatriae uelificata spiritu dei fides nauigat, tuta si cauta,
secura si attonita. ceterum inenatabile excussis profundum
est, inextricabile inpactis naufragium est, inrespirabile deuoratis
hypobrychium in idololatria. quicumque fluctus eius offocant,
omnis uertex eius ad inferos desorbet. nemo dicat: quis tam
tuto praecauebit? exeundum de saeculo erit. quasi non tanti
sit exire, quam idololatren in saeculo stare. nihil esse facilius
potest, quam cautio idololatriae, si timor eius in capite sit.
quaecumque necessitas minor est periculo tanto comparata.
propterea spiritus sanctus consultantibus tunc apostolis uinculum
et iugum nobis relaxauit, ut idololatriae deuitandae
uacaremus.. haec erit lex nostra, quo expedita hoc plenius
administranda, propria Christianorum, per quam ab ethnicis [*] [*]

agnoscimur et examinamur, haec accedentibus ad fidem proponenda
et ingredientibus in fidem inculcanda est, ut accedentes
deliberent, obseruantes perseuerent, non obseruantes renuntient
sibi. uiderimus enim si secundum arcae typum et coruus et
miluus et lupus et canis et serpens in ecclesia erit. certe
idololatres in arcae typo non habetur. nullum animal in
idololatren figuratum est. quod in arca non fuit, in ecclesia
non sit. [*]