De Anima (36-40)

In has quaestiones inde opinor excessimus, quo nunc
reuertendum est. constitueramus animam in ipso et ex ipso
seri homine et unum esse a primordio

semen, sicut et carnis
in totum generis examen: propter aemulas scilicet opiniones
philosophorum et haereticorum et illum sermonem Platonis
ueternosum. nunc ordinem sequentium exinde tractatuum teximus.
anima in utero seminata pariter cum carne pariter cum
ipsa sortitur et sexum, ita pariter, ut in causa sexus neutra
substantia teneatur. si enim in seminibus utriusque substantiae
aliquam intercapedinem eorum conceptus admitteret, ut aut
caro aut anima prior seminaretur, esset etiam sexus proprietatem
alteri substantiae adscribere per temporalem intercapedinem
seminum, ut aut caro animae aut anima carni insculperet
sexum, quoniam et Apelles, non pictor, sed haereticus,
ante corpora constituens animas uiriles ac muliebres, sicut ab
Philumena didicit, utique carnem ut posteriorem ab anima facit
accipere sexum. et qui animam post partum carni superducunt
utique ante formatae, marem aut feminam de carne sexum
praeiudicant animae. utriusque autem substantiae indiscreta
semina et unita suffusio eorum communem subeunt generis
euentum, qua lineas duxerit quaecumque illa est ratio naturae.
certe et hic se primordiorum forma testatur, cum masculus
temperius effingitur, prior enim Adam; femina aliquanto serius, [*] [*]
posterior enim Eua. ita quamdiu caro informis est, qualis ex
Adae latere decerpta est, animal tamen et ipsa iam, quia et
illam tunc Adae portionem animatam agnoscam. ceterum et
ipsam dei afflatus animasset, si non ut carnis, ita et animae
ex Adam tradux fuisset in femina.

Omnem autem hominis in utero serendi struendi fingendi
paraturam

aliqua utique potestas diuinae uoluntatis ministra
modulatur quamcumque illa rationem agitare sortita. haec aestimando
etiam superstitio Romana deam finxit Alemonam alendi
in utero fetus et Nonam et Decimam a sollicitioribus mensibus
et Partulam, quae partum gubernet, et Lucinam, quae producat
in lucem. nos officia diuina angelos credimus. ex eo igitur
fetus in utero homo, a quo forma completa est. nam et Mosei
lex tunc aborsus reum talionibus iudicat, cum iam hominis est
causa, cum iam illi uitae et mortis status deputatur, cum et
fato iam inscribitur, etsi adhuc in matre uiuendo cum matre
plurimum communicat sortem. dicam aliquid et de temporibus
animae nascentis, ut ordinem decurram. legitima natiuitas ferme
decimi mensis ingressus est. qui numeros ratiocinantur, et decurialem
numerum ut exinde reliquorum parentem colunt, denique
perfectorem natiuitatis humanae. ego ad deum potius argumentabor
hunc modum temporis, ut decem menses decalogo
magis inaugurent hominem, ut tanto temporis numero nascamur
quanto disciplinae numero renascimur. sed et cum septimo
mense natiuitas plena est facilius quam octauo, honorem sabbati
agnoscam, ut quoto die dedicata est dei condicio, toto mense
interdum producatur dei imago. concessum est properare [*] [*]
natiuitati et tamen idonee occurrere in hebdomadem, in auspicia
resurrectionis et requietis et regni. ideo ogdoas nos non creat;
tunc enim nuptiae non erunt. societatem carnis atque animae
iamdudum commendauimus a concretione seminum ipsorum
usque ad figmenti perfectionem. perinde nunc et a natiuitate
defendimus, inprimis quod simul crescunt, sed diuersa ratione
pro generum condicione, caro modulo, anima ingenio, caro habitu,
anima sensu. ceterum animam substantia crescere negandum
est, ne etiam decrescere substantia dicatur atque ita et
defectura credatur; sed uis eius, in qua naturalia peculia consita
retinentur, saluo substantiae modulo, quo a primordio inflata
est, paulatim cum carne producitur. constitue certum pondus
auri uel argenti, rudem adhuc massam: collectus habitus
est illi et futuro interim minor, tamen continens intra lineam
moduli totum quod natura est auri uel argenti. dehinc cum
in laminam massa laxatur, maior efficitur initio suo per dilatationem
ponderis certi, non per adiectionem, dum extenditur,
non * dum augetur. etsi sic quoque augetur, dum extenditur;
licet enim habitu augeri, cum statu non licet. tunc et splendor
ipse prouehitur auri uel argenti, qui fuerat quidem et in massa,
sed obscurior, non tamen nullus. tunc et alii atque alii habitus
accedunt pro facilitate materiae, qua duxerit eam qui
aget, nihil conferens modulo nisi effigiem. ita et animae crementa
reputanda, non substantiua, sed prouectiua.

Quamquam autem et retro praestruxerimus, omnia naturalia
animae ipsi substantiae inesse pertinentia ad sensum
et intellectum ex ingenito animae censu, sed paulatim per [*] [*]

aetatis spatia procedere et uarie per accidentia euadere pro
artibus, pro institutis, pro locis, pro dominatricibus potestatibus,
quod tamen faciat ad carnis animaeque propositam nunc societatem,
pubertatem quoque animalem cum carnali dicimus
conuenire pariterque et illam suggestu sensuum et istam processu
membrorum exsurgere a quarto decimo fere anno, non
quia Asclepiades inde sapientiam supputat, nec quia iura ciuilia
abhinc agendis rebus adtemperant, sed quoniam et haec
de primordio ratio est. si enim Adam et Eua ex agnitione
boni et mali pudenda tegere senserunt, ex quo id ipsum sentimus,
agnitionem boni et mali profitemur. ab his autem annis
et suffusior et uestitior sexus est, et concupiscentia oculis arbitris
utitur et communicat placitum et intellegit quae sint **
et fines suos ad instar ficulneae * contagionis prurigine accingit
et hominem de paradiso integritatis educit, exinde scabida
etiam in ceteras culpas et delinquendi non naturales **, cum
iam non ex instituto naturae, sed ex uitio. ceterum proprie
naturalis concupiscentia unica est alimentorum solummodo,
quam deus et in primordio contulit: ex omni ligno, inquit,
edetis, et secundae post diluuium geniturae supermensus est:
ecce dedi uobis omnia in escam tamquam holera faeni,
prospectans non tam animae quam carni, etsi propter animam.
auferenda est enim argumentatoris occasio, qui quod anima
desiderare uideatur alimenta, hinc quoque mortalem eam intellegi
cupit, quae cibis sustineatur, denique derogatis eis
euigescat, postremo subtractis intercidat. porro non solum
proponendum est, quisnam ea desideret, sed et cui; et si propter
se, sed et cur et quando et quonam usque; tum quod aliud [*] [*]
natura desideret, aliud necessitate, aliud secundum proprietatem,
aliud in causam. desiderabit igitur cibos anima sibi quidem
ex causa necessitatis, carni uero ex natura proprietatis. certe
enim domus animae caro est, et inquilinus carnis anima. desiderabit
itaque inquilinus ex causa et necessitate huius nominis
profutura domui toto inquilinatus sui tempore, non ut
ipse substruendus nec ut ipse loricandus, nec ut ipse tibicinandus,
sed tantummodo continendus, quia non aliter contineri
possit quam domo fulta. alioquin licebit animae dilapsa domo
ex destitutione priorum subsidiorum incolumi abire, habenti
sua firmamenta et propriae condicionis alimenta, immortalitatem
rationalitatem sensualitatem intellectualitatem arbitrii
libertatem.

Quae omnia natiuitus animae conlata idem, qui in primordio
inuidit, nunc quoque obumbrat atque deprauat, quominus
aut ultro prospiciantur aut qua oportet administrentur.
cui enim hominum non adhaerebit spiritus nequam ab ipsa
etiam ianua natiuitatis animas aucupabundus uel qua inuitatus
tota illa puerperii superstitione? ita omnes idololatria obstetrice
nascuntur, dum ipsi adhuc uteri infulis apud idola confectis
redimiti genimina sua daemoniorum candidata profitentur,
dum in partu Lucinae et Dianae heiulatur, dum per totam
hebdomadam Iunoni mensa proponitur, dum ultima die Fata
Scribunda aduocantur, dum prima etiam constitutio infantis
super terram Statinae deae sacrum est. quis non exinde aut
totum filii caput reatui uouet aut aliquem excipit crinem aut
totum nouacula prosecat aut sacrificio obligat aut sacro obsignat,
pro gentica, pro auita, pro publica aut priuata deuotione?
sic igitur et Socraten puerum adhuc spiritus [*]

daemonicus inuenit. sic et omnibus genii deputantur, quod daemonum
nomen est. adeo nulla ferme natiuitas munda est, utique ethnicorum.
hinc enim et apostolus ex sanctificato alterutro
sexu sanctos procreari ait, tam ex seminis praerogatiua quam
ex institutionis disciplina. ceterum, inquit, immundi nascerentur,
quasi designatos tamen sanctitatis ac per hoc etiam
salutis intellegi uolens fidelium filios, ut huius spei pignore
matrimoniis, quae retinenda censuerat, patrocinaretur. alioquin
meminerat dominicae definitionis: nisi quis nascetur ex
aqua et spiritu, non inibit in regnum dei, id est non
erit sanctus.

Ita omnis anima eo usque in Adam censetur, donec in
Christo recenseatur, tamdiu immunda, quamdiu recenseatur;
peccatrix autem, quia immunda, nec recipiens ignominiam ex
carnis societate. nam etsi caro peccatrix, secundum quam incedere
prohibemur, cuius opera damnantur concupiscentis aduersus
spiritum, ob quam carnales notantur, non tamen suo
nomine caro infamis. neque enim de proprio sapit quid aut
sentit ad suadendam uel imperandam peccatelam. quidni?
quae ministerium est, et ministerium non quale seruus uel
minor amicus, animalia nomina, sed quale calix uel quid aliud
eiusmodi, corpus, non anima. nam et calix ministerium sitientis
est; nisi tamen qui sitit calicem sibi accommodarit,
nihil calix ministrabit. adeo nulla proprietas hominis in choico
nec ita caro homo tamquam alia uis animae et alia persona,
sed res est alterius plane substantiae et alterius condicionis, . [*] [*]

addicta tamen animae ut suppellex, ut instrumentum in officia
uitae. caro igitur increpatur in scripturis, quia nihil anima
sine carne in operatione libidinis gulae uinulentiae saeuitiae
idololatriae ceterisque carnalibus non sensibus, sed effectibus.
denique sensus delictorum etiam sine effectibus imputari solent
animae. qui uiderit mulierem ad concupiscentiam,
iam adulterauit in corde. ceterum quid caro sine anima
perinde in operatione probitatis iustitiae tolerantiae pudicitiae?
porro quale est, ut, cui nec bona documenta propria subscribas,
ei crimina adpingas? sed ea per quam delinquitur conuenitur
ut illa a qua delinquitur oneretur, etiam in ministerii accusationem.
grauior inuidia est in praesidem, cum officia pulsantur.
plus caeditur, qui iubet, quando, nec qui obsequitur, excusatur.