De Anima (26-30)

Sed omnis inaequalitas sententiae humanae usque ad dei
terminos. in nostras iam lineas gradum colligam, ut quod
philosophis medicisque respondi, Christiano probem. de tuo,
frater, fundamento fidem aedifica. aspice uiuentes uteros sanctissimarum
feminarum nec modo spirantes iam illic infantes,
uerum etiam prophetantes. ecce uiscera Rebeccae inquietantur,
et longe adhuc partus et aeris nullus impulsus. ecce duplex
fetus in locis matris tumultuatur, et nusquam adhuc populi
duo. portentosa forsitan petulantia infantiae ante certantis
quam uiuentis, ante animosae quam animatae, si tantummodo [*] [*]

matrem subsultando turbasset. at cum partus aperitur et
numerus inspicitur et auguratus recognoscitur, puto, iam non
animae solummodo probantur infantum, sed et pugnae. detinebatur
qui praeuenerat nasci a praeuento necdum plenius
edito, tantum manu nato. et si ipse animam de prima aspiratione
potabat Platonico more aut de aeris rigore carpebat
- Stoica forma, quid ille qui expectabatur, qui adhuc intus detinebatur
et foris iam detinebat? nondum, opinor, spirans
plantam fratris inuaserat, etiamnunc calens matre se priorem
prodisse cupiebat. o infantem et aemulum et ualidum et olim
contentiosum, credo, quia uiuum. aspice etiam singulares conceptus
et quidem monstrosiores, sterilis et uirginis, quae uel
hoc ipso imperfectos edere potuissent pro euersione naturae,
altera ut semini stupida, altera intacta. decebat, si forte, sine
anima nasci, qui fuerant non rite concepti, sed et illi uiuunt
in suo quisque utero. exultat Elizabeth, Iohannes intus impulerat;
glorificat dominum Maria, Christus intus instinxerat.
agnoscunt matres suos inuicem fetus, agnitae mutuo ab ipsis
utique uiuentibus, qui non tantum animae erant, uerum et spiritus.
sic et ad Hieremiam legis dei uocem: priusquam te
in utero fingerem, noui te. si fingit deus in utero, et
afflat ex primordii forma: et finxit deus hominem et flauit
in eum flatum uitae. nec nosset autem hominem deus in
utero nisi totum: et priusquam exires de uulua, sanctificaui
te. et mortuum adhuc corpus? utique nequaquam.
deus enim uiuorum, non mortuorum.

Quomodo igitur animal conceptum? simulne conflata
utriusque substantia corporis animaeque an altera earum praecedente?
immo simul ambas et concipi et confici et perfici
dicimus, sicut et promi, nec ullum interuenire momentum in [*] [*]

conceptu quo locus ordinetur. recogita enim de nouissimis
primum. si mors non aliud determinatur quam disiunctio corporis
animaeque, contrarium morti uita non aliud definietur
quam coniunctio corporis animaeque. si disiunctio simul utrique
substantiae accidit per mortem, hoc debet coniunctionis
forma mandasse pariter obuenientis per uitam utrique substantiae.
porro uitam a conceptu agnoscimus, quia animam .
a conceptu uindicamus; exinde enim uita, quo anima. pariter
ergo in uitam compinguntur quae pariter in mortem separantur.
tunc si alteri primatum damus, alteri secundatum, seminis
quoque discernenda sunt tempora pro statu ordinis. et quando
collocabitur corporis semen, quando animae? immo si tempora
seminum diuidentur, et materiae diuersae habebuntur ex
distantia temporum. nam etsi duas species confitebimur seminis,
corporalem et animalem, indiscretas tamen uindicamus
et hoc modo contemporales eiusdemque momenti. ne itaque
pudeat necessariae interpretationis. natura ueneranda est, non
erubescenda. concubitum libido, non condicio foedauit. excessus,
non status est impudicus, siquidem benedictus status
apud deum: crescite et in multitudinem proficite. excessus
uero maledictus, adulteria et stupra et lupanaria. in\\
hoc itaque sollemni sexuum officio, quod marem ac feminam
miscet, in concubitu dico communi, scimus et animam et
carnem simul fungi, animam concupiscentia, carnem opera,
animam instinctu, carnem actu. unico igitur impetu utriusque
toto homine concusso despumatur semen totius hominis habens
ex corporali substantia humorem, ex animali calorem. et si
frigidum nomen est anima Graecorum, quare corpus exempta
ea friget? denique, ut adhuc uerecundia magis pericliter quam
probatione, in illo ipso uoluptatis ultimae aestu, quo genitale [*] [*]
uirus expellitur, nonne aliquid de anima quoque sentimus
exire? atque adeo marcescimus et deuigescimus cum lucis detrimento?
hoc erit semen animale protinus ex animae destillatione,
sicut et uirus illud corporale semen ex carnis defaecatione.
fidelissima primordii exempla. de limo caro in
Adam. quid aliud limus quam liquor opimus? inde erit genitale
uirus. ex afflatu dei anima. quid aliud afflatus dei quam
uapor spiritus? inde erit quod per uirus illud efflamus. cum
igitur in primordio duo diuersa atque diuisa, limus et flatus,
unum hominem coegissent, confusae substantiae ambae iam
in uno semina quoque sua miscuerunt atque exinde generi
propagando formam tradiderunt, ut et nunc duo, licet diuersa,
etiam unita pariter effluant pariterque insinuata sulco et aruo
suo pariter hominem ex utraque substantia effruticent, in quo
rursus semen suum insit secundum genus, sicut omni condicioni
genitali praestitutum est. igitur ex uno homine tota haec
animarum redundantia, obseruante scilicet natura dei edictum:
crescite et in multitudinem proficite. nam et in ipsa
praefatione operis unius faciamus hominem, uniuersa posteritas
pluraliter praedicata est: et praesint piscibus maris.
nihil mirum; repromissio segetis in semine.

Quis ille nunc uetus sermo apud memoriam Platonis
de animarum reciproco discursu, quod hinc abeuntes eant illuc
et rursus huc ueniant et uiuant et dehinc e uita abeant, rursus
ex mortuis effici uiuos? Pythagoricus, ut uolunt quidam;
diuinum Albinus existimat, Mercurii forsitan Aegyptii. sed
nullus sermo diuinus nisi dei unius, quo prophetae, quo apostoli,
quo ipse Christus intonuit. multo antiquior Moyses etiam [*] [*]

Saturno nongentis circiter annis, nedum pronepotibus eius,
certe diuinior multo, qui decursus generis humani ab exordio
mundi quoque per singulas natiuitates nominatim temporatimque
digessit, satis probatus diuinitatem operis ex diuinatione
uocis. si uero Samius sophista Platoni auctor est de animarum
recidiuatu reuolubili semper ex alterna mortuorum
atque uiuentium suffectione, certe ille Pythagoras, etsi bonus
cetera, tamen ut hanc sententiam exstrueret, non turpi modo,
uerum etiam temerario mendacio incubuit. cognosce, qui
nescis, et crede nobiscum. mortem simulat, subterraneo latitat,
septenni se illic patientia damnat, interea quae de posteris
defunctis ad fidem rerum esset relaturus ab unica conscia
et ministra matre cognoscit; ut satis sibi uisus est corpulentiam
interpolasse ad omnem mortui ueteris horrorem, de adytis fallaciae
emergit ut ab inferis redditus. quis non crederet reuixisse,
quem crediderat obisse, audiens praesertim ab eo quae
de posteris mortuis nisi apud inferos non uideretur cognoscere
potuisse? sic ex mortuis uiuos effici senior sermo est. quid
enim, si et iunior? neque ueritas desiderat uetustatem neque
mendacium deuitat nouellitatem. teneo plane falsum, antiquitate
generosum; quidni falsum, cuius testimonium quoque
ex falso est? quomodo credam non mentiri Pythagoram, qui
mentitur ut credam ? quomodo mihi persuadebit Aethalidem et
Euphorbum et Pyrrhum piscatorem et Hermotimum se retro
ante Pythagoram fuisse, ut persuadeat uiuos ex mortuis effici,
qui iterum se Pythagoram peierauit? quanto enim credibilius
ipse ex semetipso semel redisset in uitam quam totiens alius
atque alius, tanto et in durioribus fefellit, qui molliora mentitus
est. sed clipeum Euphorbi olim Delphis consecratum .
recognouit et suum dixit et de signis uulgo ignotis probauit.
respice ad hypogeum eius et, si capit, crede. nam qui talem commentus
est stropham, cum iniuria bonae ualetudinis, cum fraude [*]
uitae septennio excruciatae infra terram inedia, ignauia, umbra,
cui tanti fuit fastidium caeli, quam non accesserit temeritatem,
quam non temptauerit curiositatem, ut ad notam clipei illius
perueniret? quid autem, si in historiis aliquibus occultioribus
repperit? quid, si defectae iam traditionis superstites aliquas
famae aurulas hausit? quid si ab aedituo redempta clam inspectione
cognouit? scimus etiam magiam dicere explorandis
occultis pericatabolicos et paredros et pythonicos spiritus. non
enim et Pherecydes Pythagorae magister his forsitan artibus
diuinabat, ne dicam somniabat? quid, si idem daemon in illo
fuit, qui et in Euphorbo res sanguinis gessit? denique qui se
Euphorbum ex argumento clipei probarat, cur neminem Troianorum
commilitonum aeque recognouit? nam et illi iam reuixissent,
si uiui ex mortuis fierent.

Mortuos quidem ex uiuis effici constat, non ideo tamen
et ex mortuis uiuos. ab initio enim uiui priores, unde ab
initio aeque mortui posteriores. non aliunde quam ex uiuis.
illi habuerunt unde potius orirentur, dum ne ex mortuis. isti
non habuerunt unde magis deducerentur, nisi ex uiuis. igitur
si ab initio uiui non ex mortuis, cur postea ex mortuis? defecerat
ille, quicumque est, originis fons? an formae paenituit?
et quomodo in mortuis salua est? non quia ab initio mortui
ex uiuis, idcirco semper ex uiuis?

aut enim in utraque parte
forma initii perseuerasset, aut in utraque mutasset, ut si uiuos
ex mortuis postea fieri oportuerat, perinde oporteret etiam non
ex uiuis effici mortuos. si non peraequare deberet fides institutionis,
non usquequaque contraria ex contrariis reformari
alternant. et nos enim opponemus contrarietates nati et innati,
uisualitatis et caecitatis, iuuentae et senectae, sapientiae [*]
et insipientiae; nec tamen ideo innatum de nato prouenire,
quia contrarium ex contrario fiat, nec uisualitatem iterum ex
caecitate, quia de uisualitate caecitas accidat, nec iuuentam
rursus de senecta reuiuescere, quia ex iuuenta senecta marcescat,
nec insipientiam ex sapientia denuo obtundi, quia de
insipientia sapientia acuatur. hic et Albinus Platoni suo ueritus
subtiliter quaerit contrarietatum genera distinguere. quasi
non et haec tam absolute in contrarietatibus posita sint quam
et illa quae ad sententiam magistri sui interpretatur, uitam
dico et mortem. nec tamen ex morte uita reddatur quia ex
uita mors deferatur.

Quid autem ad cetera respondebimus primo enim si
ex mortuis uiui, sicut mortui ex uiuis, unus omnino et idem
numerus semper haesisset omnium hominum, ille scilicet numerus
qui primus uitam introisset. priores enim mortuis uiui,
dehinc mortui ex uiuis et rursus ex mortuis uiui. et dum
hoc semper ex isdem, ita totidem semper, qui ex isdem. nam
neque plures aut pauciores exissent quam redissent. inuenimus
autem apud commentarios etiam humanarum antiquitatum paulatim
humanum genus exuberasse, dum Aborigines

uel uagi
uel extorres uel gloriosi quique occupant terras ut Scythae
Parthicas, ut Temenidae Peloponnesum, ut Athenienses Asiam,
ut Phryges Italiam, ut Phoenices Africam, dum sollemnes
etiam migrationes, quas axotxta; uocant, consilio exonerandae
popularitatis in alios fines examina gentis eructant. nam et
Aborigines nunc in suis sedibus permanent et alibi amplius [*] gentilitatem fenerauerunt. certe quidem ipse orbis in promptu
est cultior de die et instructior pristino. omnia iam peruia,
omnia nota, omnia negotiosa, solitudines famosas retro fundi
amoenissimi oblitterauerunt, siluas arua domuerunt, feras pecora
fugauerunt, harenae seruntur, saxa panduntur, paludes
eliquantur, tantae urbes quantae non casae quondam. iam nec
insulae horrent nec scopuli terrent; ubique domus, ubique populus,
ubique respublica, ubique uita. summum testimonium
frequentiae humanae. onerosi sumus mundo, uix nobis elementa
sufficiunt, et necessitates artiores, et querellae apud
omnes, dum iam nos natura non sustinet. reuera lues et
fames et bella et uoragines ciuitatum pro remedio deputanda,
tamquam tonsura insolescentis generis humani; et tamen, cum
eiusmodi secures maximam mortalium uim semel caedant,
numquam restitutionem eius uiuos ex mortuis reducentem post
mille annos semel orbis expauit. et hoc enim sensibile fecisset
aequa uis amissionis et restitutionis, si uiui ex mortuis
fierent. cur autem mille annis post et non statim ex mortuis
uiui, cum, si non statim supparetur quod erogatum, in totum
absumi periclitetur praeueniente restitutionem defectione, quia
nec pariasset commeatus hic uitae miliario tempori longe scilicet
breuior et idcirco facilior ante extingui quam redaccendi?
igitur quae hoc modo intercidisset ***, si uiui ex mortuis
fierent, quando non intercidit, non erit credendum uiuos ex
mortuis fieri.