Adversus Praxean (14)

Adhuc et illa nobis regula adsistit duos uindicantibus
patrem et filium, quae inuisibilem deum determinauit. cum
enim Moyses in Aegypto desiderasset domini conspectum
dicens: si ergo inueni gratiam coram te, manifesta
mihi te, ut cognoscenter uideam te:non potes
uidere, inquit, faciem meam; non enim uidebit homo
faciem meam et uiuet, id est: morietur qui uiderit. inuenimus
autem et a multis deum uisum et neminem tamen
eorum, qui eum uiderant, mortuum, uisum quidem [deum]
secundum hominum capacitates, non secundum plenitudinem
diuinitatis. nam (et) patriarchae deum uidisse referuntur, ut
Abraham et Iacob, et prophetae, ut Esaias, ut Ezechiel, et
tamen mortui non sunt. igitur aut mori debuerant, si eum
uiderant, — deum enim nemo uidebit et uiuet — aut.
si deum uiderunt et mortui non sunt, scriptura mentitur
deum dixisse: faciem meam homo si uiderit, non
uiuet. aut (si) scriptura (non) mentitur, neque cum inuisum
neque cum uisum deum profert, iam ergo alius erit qui
uidebatur, quia non potest idem inuisibilis definiri, qui uide.
batur, et consequens erit, ut inuisibilem patrem intellegamus
pro plenitudine maiestatis, uisibilem uero filium agnoscamus
pro modulo deriuationis, sicut nec solem nobis contemplari
licet, quantum ad ipsam substantiae summam, quae est in
caelis, radium autem eius toleramus oculis pro temperatura
portionis, quae in terram inde porrigitur. hic ex diuerso uolet [*] [*]

aliquis etiam filium inuisibilem contendere, ut sermonem, ut
spiritum, et dum unam condicionem patris et filii uindicat,
unum potius atque eundem confirmare patrem et filium. sed
diximus scripturam differentiae patrocinari per uisibilis et
inuisibilis distinctionem. iam et illud adicient ad argumentationem,
quod, si filius tunc ad Moysen loquebatur, ipse
faciem suam nemini uisibilem pronuntiarit, quia scilicet ipse
inuisibilis pater fuerit in filii nomine. ac per hoc sic eundem
uolunt accipi et uisibilem et inuisibilem, quomodo eundem
(et) patrem et filium, quoniam et paulo supra, antequam faciem
Moysi neget, scriptum sit dominum ad Moysen locutum
coram, uelut si quis loquatur ad amicum suum, non minus
quam et Iacob: ego uidi, inquit, deum facie ad faciem.
ergo uisibilis et inuisibilis idem; et quia idem utrumque,
ideo et ipse pater inuisibilis, qua et filius, uisibilis. quasi
uero expositio scripturae, quae fit a nobis, filio competat
(a) patre seposito in sua uisibilitate. dicimus enim et filium suo
nomine eatenus inuisibilem, qua sermo et spiritus dei, ex
substantiae condicione, [iam nunc et quia deus et sermo et
spiritus dei,] uisibilem autem fuisse ante carnem eo modo,
quo dicit ad Aaron et Mariam: et si fuerit prophetes
in uobis, in uisione cognoscar illi et in somnio
loquar illi, non quomodo Moysi: os ad os loquar illi,
in specie, id est in ueritate, et non in aenigmate, id
est non in imagine; sicut et apostolus: nunc uidemus [*] [*]
tamquam per speculum in aenigmate, tunc autem facie
ad faciem. igitur cum Moysi seruat conspectum suum et
colloquium facie ad faciem in futurum, — nam hoc postea
adimpletum est in montis secessu, sicut legimus in euangelio
uisum cum illo Moysen colloquentem — apparet retro semper
in speculo et aenigmate et uisione et somnio deum, id est
filium dei, uisum, tam prophetis et patriarchis quam et ipsi
adhuc Moysi. et ipse quidem dominus, si forte coram ad
faciem loquebatur, non tamen, ut et homo faciem eius
uideret, nisi forte in speculo, in aenigmate. denique si sic
Moysi locutus esset dominus, ut et Moyses faciem eius cominus
sciret, quomodo statim atque ibidem desiderat faciem eius
uidere, quam, quia uiderat, non desideraret? quomodo aeque
et dominus negat uideri faciem suam posse, quam ostenderat,
si tamen ostenderat? aut quae est facies dei, cuius conspectus
negatur? si erat quae uisa est, — uidi, inquit Iacob, deum
facie ad faciem, et salua facta est anima mea — alia
debet esse facies, quae, si uideatur, occidit. aut numquid
filius quidem uidebatur, — etsi facie, sed ipsum hoc in
uisione et somnio et speculo et aenigmate, quia sermo et
spiritus nisi imaginaria forma uideri non potest — faciem
autem suam dicit inuisibilem patrem? quia enim pater? non
facies erit filii nomine auctoritatis, quam genitus a patre
consequitur? non enim et de aliqua maiore persona congruit
dicere: (facies mea est ille homo\', et: \'faciem mihi praestat\'?
pater, inquit, maior me est. ergo facies erit filii pater. [*] [*]
nam et scriptura quid dicit? spiritus eius persona Christus
dominus. ergo si Christus persona paterni spiritus est,
merito cuius spiritus persona erat, id est patris, eius faciem
suam, ex unitate scilicet, pronuntiauit. mira res plane, an
facies filii pater accipi possit, qui est caput eius. caput
enim Christi deus.