Adversus Praxean (1-5)

Varie diabolus aemulatus est ueritatem. adfectauit illam
aliquando defendendo concutere. unicum deum uindicat, omnipotentem
mundi conditorem, ut et de unico haeresim faciat.
ipsum dicit patrem descendisse in uirginem, ipsum ex ea
natum, ipsum passum; denique ipsum esse legum Christum.
excidit sibi coluber, quia legum Christum post baptisma
Iohannis temptans ut filium dei adgressus est, certus filium
deum habere uel ex ipsis scripturis, de quibus tunc temptationem
struebat: si tu es filius dei, dic, ut lapides
isti panes fiant; item: si tu es filius dei, deice te
hinc; scriptum est enim, quod mandauit angelis
suis super te,- utique pater-ut te manibus suis tollant
necubi ad lapidem pedem tuum offendas. aut numquid
mendacium euangeliis exprobrabit dicens: (uiderit Matheus et
Lucas, ceterum ego ad ipsum deum accessi, ipsum omnipotentem
cominus temptaui; ideo et accessi, ideo et temptaui.
ceterum si filius dei esset, numquam illum temptasse dignarer\'.
sedenim ipse potius a primordio mendax est, et si quem hominem
de suo subornauerit, ut Praxean. nam iste primus ex [*] [*] [*]

Itaque post tempus pater natus et pater passus, ipse
deus dominus omnipotens, Iesus Christus praedicatur. nos [*] [*]

Simplices enim quique, ne dixerim imprudentes et idiotae.
quae maior semper credentium pars est, quoniam et ipsa
regula fidei a pluribus diis saeculi ad unicum et uerum
deum transfert, non intellegentes unicum quidem sed cum
sua oikonomia esse credendum, expauescunt, quod oikonomiam
numerum et dispositionem trinitatis diuisionem praesumunt
unitatis, quando unitas, ex semetipsa deriuans trinitatem, non
destruatur ab illa, sed administretur. itaque duos et tres iam
iactitant a nobis praedicari, se uero unius dei cultores praesumunt,
quasi non et unitas inrationaliter collecta haeresim
faciat et trinitas rationaliter expensa ueritatem constituat.
\'monarchiam\', inquiunt, \'tenemus,\' et ita sonum ipsum uocaliter
exprimunt etiam Latini et tam opifice, ut putes illos
tam bene intellegere monarchiam quam enuntiant. [sed monarchiam
sonare student Latini, oikonomiam intellegere nolunt
etiam Graeci.] at ego, si quid utriusque linguae praecerpsi.
monarchiam nihil aliud significare scio quam singulare et
unicum imperium; non tamen praescribere monarchiam ideo. [*]

Ceterum qui filium non aliunde deduco, sed de substantia
patris, nihil facientem sine patris uoluntate, omnem a
patre consecutum potestatem, quomodo possum de fide destruere
monarchiam, quam a patre filio traditam in filio seruo?
hoc mihi et in tertium gradum dictum sit, quia spiritum
non aliunde (de)puto quam a patre per filium. uide ergo, ne
tu potius monarchiam destruas, qui dispositionem et dispensationem
eius euertis in tot nominibus constitutam, in quot
deus uoluit adeo autem manet in suo statu, licet trinitas
inferatur, ut etiam restitui habeat patri a filio, siquidem
apostolus scribit de ultimo fine: cum tradiderit regnum
deo et patri. oportet enim eum regnare usque
dum ponat inimicos eius deus sub pedes ipsius,
— scilicet secundum psalmum: sede ad dexteram meam,
donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum
— cum autem subiecta erunt illi omnia absque eo.
qui ei subiecit omnia, tunc et ipse subicietur illi,
qui ei subiecit omnia, ut sit deus omnia in omnibus.
uidemus igitur non obesse monarchiae, [filium] etsi hodie
apud filium est, quia et in suo statu est apud filium et cum
suo statu restituetur patri a filio. ita eam nemo hoc nomine
destruet, (si) filium admittat, cui et traditam eam a patre et
a quo quandoque restituendam patri constat hoc uno capitulo
epistolae apostolicae potuimus iam et patrem et filium ostendisse
duos esse, praeterquam ex nominibus patris et filii
etiam ex eo, quod qui tradidit regnum et cui tradidit. item
qui subiecit (et cui subiecit) duo sint necesse est.

Sed quia duos unum uolunt esse, ut idem pater et
filius habeatur, oportet et totum de filio examinari, an sit et [*] [*]