Adversus Marcionem (2.24)

Sic et paenitentiam apud illum praue interpretaris, quasi
proinde mobilitate uel improuidentia, immo iam ex delicti
recordatione paeniteat, quoniam quidem dixerit: paenituit,
quod regem fecerim Saul, praescribens scilicet paenitentiam
confessionem sapere mali operis alicuius uel erroris. porro
non semper. euenit enim (et) in bonis factis paenitentiae confessio,
ad inuidiam et exprobrationem eius. qui beneficii ingratus
extiterit. sicut et tunc circa personam Saulis onerandam adnuntiatur
a creatore, qui non deliquerat, cum Saulem adsumit
in regnum et sancto spiritu auget; optimum enim adhuc
qualis, inquit, non erat in filiis Israhelis — dignissime
adlegerat. sed nec ignorauerat ita euenturum. nemo enim te
sustinebit improuidentiam adscribentem deo ei, quem deum
non negans confiteris et prouidum. haec enim illi propria
diuinitas constat. sed malum factum Saulis, ut dixi, onerabat
paenitentiae suae professione, quam uacante delicto circa
Saulis adlectionem consequens est inuidiosam potius intellegi,
non criminosam. ecce, inquis, criminosam eam animaduerto
circa Niniuitas, dicente scriptura Ionae: et paenituit dominum
de malitia, quam dixerat facturum se illis, nec
fecit. sicut et ipse Ionas ad deum: propterea praeueni
profugere in Tharsos, quia cognoueram te esse misericordem
et miserescentem. patientem et plurimum
misericordiae, paenitentem malitiarum. bene igitur,
quod praemisit optimi dei titulum, patientissimi scilicet super [*] [*]

malos et abundantissimi misericordiae et miserationis super
agnoscentes et deplangentes delicta sua, quales tunc Niniuitae,
si enim optimus qui talis, de isto prius cessisse debebis, non
competere in talem, id est in optimum, etiam malitiae concursum.
et quia et Marcion defendit arborem bonam malos;
quoque fructus non licere producere, sed malitiam tamen
nominauit ***, quod optimus non capit, numquid aliqua interpretatio
subest earum malitiarum intellegendarum, quae possint
et in optimum decucurrisse? subest autem. dicimus denique
malitiam nunc significari non quae ad naturam redigatur creatoris,
quasi mali, sed quae ad potestatem, quasi iudicis;
secundum quam enuntiarit: ego sum qui condo mala, et:
ecce ego emitto in uos mala, non peccatoria, sed ultoria.
quorum satis diluimus infamiam ut congruentium iudici. sicut
autem, licet mala dicantur, non reprehenduntur in iudice nec
hoc nomine suo malum iudicem ostendunt, ita et malitia haec
erit intellegenda nunc, quae ex illis malis iudiciariis deputata
cum ipsis competat iudici. nam et apud Graecos interdum
malitiae pro uexationibus et laesuris, non pro malignitatibus*
ponuntur, sicut et in isto articulo. atque adeo si eius malitiae
paenituit creatorem quasi creaturam, reprobandae scilicet et
delictum iudicandae, atquin nec hic ullum admissum criminosum
reputabitur creatori, qui iniquissimam ciuitatem digne
meritoque decreuerat abolendam. ita quod iuste destinauerat.
non male destinans, ex iustitia, non ex malitia destinarat: sed
poenam ipsam malitiam nominauit ex malo et merito passionis
ipsius. ergo. dices. si malitiam iustitiae nomine excusas, quia
iuste exitium destinarat in Niniuitas, sic quoque culpandus
est, qui iustitiae utique non paenitendae paenitentiam gessit. [*] [*]
immo nec iustitiae, inquam, paenitebit deum, et superest iam
agnoscere, quid sit paenitentia dei. non enim, si hominem ex
recordatione plurimum delicti, interdum et ex alicuius boni
operis ingratia paenitet, ideo et deum proinde. in quantum
enim deus nec malum admittit nec bonum damnat, in tantum
nec paenitentiae boni aut mali apud eum locus est. nam et
hoc tibi eadem scriptura determinat, dicente Samuhele Sauli:
discidit dominus regnum Israhelis de manu tua hodie
et dabit illud proximo tuo, optimo super te, et scindetur
Israhel in duas partes, et non conuertetur neque
paenitentiam aget, quia non sicut homo est ad paenitendum,
haec itaque definitio in omnibus aliam formam
diuinae paenitentiae statuit, quae neque ex improuidentia neque
ex leuitate neque ex ulla boni aut mali operis damnatione
reputetur, sicut humana. quis ergo erit mos paenitentiae
diuinae? iam relucet, si non ad humanas condiciones eam
referas. nihil enim aliud intellegetur quam simplex conuersio
sententiae prioris, quae etiam sine reprehensione eius possit
admitti, etiam in homine, nedum in deo, cuius omnis sententia
caret culpa. nam et in Graeco sono paenitentiae nomen non
ex delicti confessione, sed ex animi demutatione compositum
est, quam apud deum pro rerum uariantium sese occursu fieri
ostendimus.