Adversus Hermogenem (36-40)

Sed ecce contrarium subicit, aut alia fortasse ratio ei
occurrit, ex parte corporalem renuntians materiam et ex parte
incorporalem. iam ergo ne neutrum sit, utrumque materia
censenda est? erit enim corporalis et incorporalis, aduersus
renuntiationem rectae rationis illius, plane rationem non reddentis
sententiae suae, sicut nec alia reddit. corporale enim
materiae uult esse, de quo corpora edantur, incorporale uero
inconditum motum eius. \'si enim\', ait, \'corpus tantummodo
esset, nihil ei incorporale appareret, id est motus; si uero
in totum incorporalis fuisset, nullum corpus ex ea fieret).
quanto haec rectior ratio! nisi quod, si tam rectas lineas
ducis, Hermogenes, quam ratiocinaris, pictor te bardior non
est. quis enim tibi concedit motum in secundam partem [*]

Nunc enim uideo te ad illam rursus rationem reuerti,
quae tibi nihil certi renuntiare consueuit. nam sicut nec
corporalem nec incorporalem infers materiam, ita nec bonam
nec malam adlegas et proinde superargumentans: \'si enim\',
inquis, \'esset bona, quae semper hoc fuerat non dosideraret
compositionem dei: si esset natura mala, non accepisset
translationem in melius, nec quicquam compositionis suae
adplicuisset illi deus, tali natura; in uacuum enim laborasset\'. [*]

De situ materiae id tracto, quod et de modo peruersitatem
tuam traducat. subiacentem facis deo materiam
et utique locum. illi, qui sit infra deum. in loco ergo
materia. si in loco, ergo intra locum: si intra locum, ergo
determinatur a loco, intra quem est: si determinatur, habet
lineam extremam, quam tu, quantum proprie pictor. agnoscis
finem esse omni rei, cuius linea extrema est. non ergo erit
infinita materia, quae, dum in loco est, a loco determinatur.
et dum determinatur ab illo, extremam eum lineam patitur.
at tu infinitam facis dicens: (infinita est autem eo, quod
semper est.\' et si qui discipulorum tuorum uoluerit argumentari,
quasi infinitam aeuo, non modo corporis intellegi uelis.
atquin corporaliter infinitam, ut corporaliter immensam et incircumscriptam,
sequentia ostendunt. \'unde,\' inquis, (nec tota
fabricatur, sed partes eius.\' adeo corpore infinita, non tempore
est, et obduceris corpore eam infinitam faciens, cum
locum ei adscribens intra locum et extremam loci lineam
includis. sed tamen cur non totam eam formauerit deus non
scio, nisi qua aut inualidus aut inuidus. itaque dimidium
eius, quae non tota formata sit, quaero. ut qualis tota fuerit
agnoscam. debuerat enim deus ut exemplarium antiquitatis ad
gloriam operis palam fecisse. [*]

Sit nunc definitiua, sicut rectius tibi uidetur, per
demutationes suas et translationes, sit et comprehensibilis,
'ut quae fabricatur,\' inquis, ca deo,\' et dispartibilis, quia et
conuertibilis et demutabilis, - (demutationes enim eius,\'
inquis, \'dispartibilem eam ostendunt\': et hic a lineis tuis
excidisti, quibus circa personam dei usus es, praescribens
deum illam non ex semetipso fecisse, quia in partes uenire
non posset qui sit aeternus et manens in aeuum ac per hoc
immutabilis et indiuisibilis. si et materia eadem aeternitate
censetur, neque initium habens neque finem, eadem ratione
non poterit pati dispertitionem et demutationem, qua nec
deus. in aeternitatis consortio posita participet cum illo necesse
est et uires et leges et condiciones aeternitatis. aeque
cum dicis: \'partes autem eius omnia simul ex omnibus
habent, ut ex partibus totum dinoscatur,\' utique eas partes
intellegi uis, quae ex illa prolatae sunt, quae hodie uidentur
a nobis. quomodo ergo omnia ex omnibus habent,
utique ex pristinis, quando quae hodie uidentur aliter habeant
quam pristina fuerunt?.

Dicis in melius reformatam materiam, utique (de) deterioribus,
et uis meliora deteriorum exemplarium ferre? confusa
res erat, nunc uero composita est, et uis ex compositis incomposita
praeberi? nulla res speculum est rei alterius, id est
non coaequalis; nemo se apud tonsorem pro homine mulum
inspexit, nisi si qui putat in hac extructione mundi dispositae
iam et comptae informem et incultam materiam [*]