Adversus Hermogenem (1-5)

Solemus haereticis compendii gratia de posteritate praescribere.
in quantum enim ueritatis regula prior, quae etiam
haeresis futuras renuntiauit, in tantum posteriores quaeque
doctrinae haeresis praeiudicabuntur, [qua est] quae futurae
ueritatis antiquiore regula praenuntiabantur. Hermogenis autem
doctrina tam nouella est, *** denique ad hodiernum homo
in saeculo, et natura quoque haereticus, etiam turbulentus, qui
loquacitatem facundiam existimet et impudentiam constantiam
deputet et maledicere singulis officium bonae conscientiae
iudicet. praeterea pingit in)licite, nubit adsidue, legem dei in
libidinem defendit, in artem contemnit, bis falsarius, et cauterio
et stilo, totus adulter, et praedicationis et carnis. si
quid et nominum contagio foetet: nec ipse apostolicus Hermogenes
in regula perseuerauit. sed uiderit persona, cum doctrina [*] [*]

mihi quaestio est. [Christum] deum non alium uidetur agnoscere:
alium tamen facit quem aliter agnoscit. immo totum,
quod est deus, aufert, nolens illum ex nihilo uniuersa fecisse.
a Christianis enim ad philosophos conuersus, de ecclesia in
academiam et porticum, inde sumpsit [a Stoicis] materiam
cum deo ponere, quae et ipsa semper fuerit, neque nata neque
facta nec initium habens omnino nec finem, ex qua deus omnia
postea fecerit.

Hanc primam umbram, plane sine lumine, pessimis
pictor ille argumentationibus colorauit, praestruens aut deum
de semetipso fecisse cuncta aut de nihilo aut de aliquo, ut.
cum ostenderit neque ex semetipso fecisse potuisse neque ex
nihilo, quod superest exinde confirmet, ex aliquo eum fecisse
atque ita aliquid illud materiam fuisse. negat illum ex semetipso
facere potuisse, quia partes ipsius fuissent quaecumque
ex semetipso fecisset deus; porro in partes non deuenire, ut
indiuisibilem et indemutabilem et eundem semper, qua deum.
ceterum si de semetipso fecisset, aliquid ipsius fuisse. [aliquid]
omne autem, et quod fieret et quod faceret, imperfectum
habendum, quia ex parte fieret et ex parte faceret. aut si
totus totum fecisset, oportuisse illum simul et [totum] esse
et non esse, quia oporteret et [totum] esse, ut faceret semetipsum,
et [totum] non esse, ut fieret de semetipso. (id) porro
difficillimum. si enim esset, non fieret, esset enim; si uero
non esset, non faceret, quia nihil esset. eum autem, qui
semper sit, non fieri sed esse illum in aeuum aeuorum. [*]

igitur non de semetipso fecisse illum, qui non eius fuerit
condicionis, ut de semetipso facere potuisset. proinde ex
nihilo non potuisse eum facere sic contendit, bonum et optimum
definiens deum, qui bona atque optima tam uelit facere
quam sit; immo nihil non bonum atque optimum et uelle
eum et facere. igitur omnia ab eo bona et optima oportuisse
fieri secundum condicionem ipsius. inueniri autem et mala ab
eo facta, utique non ex arbitrio nec ex uoluntate; quia si ex
arbitrio et uoluntate, [nihil] incongruens et indignum sibi
faceret. quod ergo non arbitrio suo fecerit, intellegi oportere
ex uitio alicuius rei factum, ex materiae sine dubio.

Adicit et aliud: deum semper deum (semper) etiam dominum
fuisse, numquam non dominum. nullo porro modo potuisse
illum semper dominum haberi, sicut et semper deum, si non
fuisset aliquid retro semper, cuius semper dominus haberetur.
fuisse itaque materiam semper (cum) deo domino. hanc coniecturam
eius iam hinc destruere properabo, quatenus propter
non intellegentes adiecisse duxit, ut sciat cetera quoque argumenta
(tam) intellegi quam reuinci. dei nomen dicimus semper
fuisse apud ipsum et in ipso, domini uero non semper. diuersa
enim utriusque condicio. scilicet deus substantiae ipsius nomen,
id est diuinitatis, dominus uero non substantiae, sed potestatis.
substantia semper fuit cum suo nomine, quod est deus; postea
domini, accedentis scilicet rei, mentio. nam ex quo esse [*]

coeperunt, in quae potestas domini ageret, ex illo per accessionem
potestatis et factus et dictus est dominus, quia et pater deus
est et iudex deus est, non tamen ideo pater et iudex semper,
quia deus semper. nam nec pater potuit esse ante filium nec
iudex ante delictum. fuit autem tempus, cum et delictum et
filius non fuit, quod iudicem et qui patrem deum faceret.
sic et dominus (deus) non ante ea, quorum dominus existeret,
sed deus tantum, futurus quandoque, sicut pater per filium,
sicut iudex per delictum, ita et dominus per ea, quae sibi
seruitura fecisset. argutari tibi uideor, Hermogenes? nauiter
scriptura nobis patrocinatur, quae utrumque nomen ei distinxit
et suo tempore ostendit. nam \'deus\' quidem, quod erat semper,
statim nominat: in principio fecit deus caelum et
terram, ac deinceps, quamdiu faciebat quorum dominus futurus
erat, \'deus\' solummodo ponit: et dixit deus, et fecit deus,
et uidit deus, et nusquam adhuc \'dominus\'. at ubi uniuersa
perfecit ipsumque uel maxime hominem, qui proprie deum et
intellecturus erat dominum et iam cognominaturus, tunc etiam
domini nomen adiunxit: et cepit deus dominus hominem,
quem finxit, et praecepit deus dominus Adae.
exinde dominus qui retro deus tantum, ex quo habuit cuius
esset. nam deus sibi erat, rebus autem [tunc deus cum et]
dominus. igitur in quantum putabit ideo materiam semper
fuisse, quia dominus semper esset, in tantum constabit nihil
fuisse, quia constat dominum non semper fuisse. adiciam et [*] [*] [*] [*]
ego propter non intellegentes, quorum Hermogenes extrema
linea est, et quidem ex penu etiam ipsius retorquebo aduersus
illum. cum enim neget materiam natam aut factam, sic quoque
inuenio domini nomen deo non competisse in materiam.
qua libera fuerit necesse est quae originem non habendo non
habuit auctorem, quod erat nemini debens ideoque nemini seruiens.
itaque ex quo deus potestatem suam exercuit in eam,
faciendo ex materia, ex illo materia dominum deum passa
demonstrat hoc illum tamdiu non fuisse, quamdiu t fuit hoc.

Hinc denique incipiam de materia retractare, quod eam
deo comparet, proinde non natam, proinde non factam, proinde
[aeternam] sine initio, sine fine propositam. quis enim alius
dei census quam aeternitas? quis alius aeternitatis status
quam semper fuisse et futurum esse ex praerogatiua nullius
initii et nullius finis? hoc si dei est proprium, solius dei erit,
cuius est proprium, [sed] quia si et alii adscribatur, iam non
erit dei proprium, sed commune cum eo, cui et adscribitur.
nam etsi sunt qui dicuntur dii siue in caelo
siue in terra nomine, ceterum nobis unus deus
pater, ex quo omnia; quo magis apud nos solius dei [*] [*]

esse debeat quod dei proprium est; et ut dixi, iam non proprium
esset, quia alterius esset. quod si deus est, unicum
sit necesse est, ut unius sit. aut quid erit unicum et
singulare, nisi cui nihil adaequabitur? quid principale, nisi
quod super omnia, nisi quod ante omnia et ei quo omnia?
haec deus [solus] habendo. est, et solus habendo, unus est.
si et alius habuerit, tot iam erunt dii, quot habuerint quae
dei sunt. ita Hermogenes duos deos infert, (dum) materiam parem
deo infert. deum autem unum esse oportet. quia quod summum
sit deus est; summum autem non erit nisi quod unicum
fuerit; unicum autem esse non poterit cui aliquid adaequabitur;
adaequabitur autem deo materia, cum aeterna censetur.] -

Sed deus deus est, et materia materia est. quasi diuersitas
nominum comparationi resistat, si status idem uindicetur.
sit et natura diuersa, sit et forma non eadem, dummodo
ipsius status una sit ratio. innatus deus: an non innata et
materia? semper deus: an non semper et materia? ambo sine
initio, ambo sine fine, ambo etiam auctores uniuersitatis, tam
qui fecit quam de qua fecit. neque enim potest non et materia
auctrix omnium deputari, de qua uniuersitas consistit. quomodo
respondebit? non statim materiam comparari deo, si
quid dei habeat, quia non totum habendo non concurrat in
plenitudinem comparationis? qui deo reliquit amplius, ut
non totum dei materiae dedisse uideatur? uel qua, inquit,
et sic habente materia salua sit deo et auctoritas et [*] [*] [*]

substantia, qua solus et primus et auctor et dominus omnium censeatur.
ueritas autem sic unum deum exigit defendendo, ut solius
sit quicquid ipsius est. ita enim ipsius erit, si fuerit solius,
(quia) et ex hoc alius deus non possit admitti, dum nemini
licet habere de deo aliquid. ergo, inquis, nec nos habemus
dei aliquid? immo habemus et habebimus, sed ab ipso, non
a nobis. nam et dei erimus, si meruerimus illi esse, de quibus
praedicauit: ego dixi, uos dii estis, et stetit deus in
ecclesia deorum; sed ex gratia ipsius, non ex nostra proprietate,
quia ipse est solus, qui deos faciat. materiae autem
proprium facit quod cum deo habet. aut si a deo accepit
quod est dei, ordinem dico aeternitatis, potest et credi et
habere illam cum deo aliquid et deum illam non esse? quale
est autem, cum confitetur ille (illam) aliquid cum deo habere
et uult solius dei esse quod materiam non negat habere? s