Ad Nationes Libri Duo (2.3)

His ita expeditis uidemus physicum istud ad hoc subornatum,
ut deos elementa contendat, cum ex his etiam alios
deos natos alleget; dei enim nonnisi

de deis nascerentur.
quos quoniam in mythico apud poetas plenius SUO loco examinabimus,
tamen, quod de ipsis interim retractandum est
quod ad praesentem speciem facit, simul et de praesenti specie
ad ipsos conuersi forsan ostensuri sumus deos nullo modo
uideri posse qui de elementis nati dicuntur, ut iam hinc [*] [*] [*]
praeiudicatum sit deos elementa non esse, cum qui de elementis
nati dicuntur, dei non sunt; aeque demonstrantes
elementa deos non esse ad illam agnatorum speciem praestrue-
mus recte deos non esse defendi quorum parentes, id est
elementa, dei non sunt. scitum deum e deo nasci, quemadmodum
de non deo non deum. igitur quod .elementa contineat
mundus iste, ut summaliter tractem de uniuersitate
partibus eius praeministrans (nam quae condicio eius, eadem
uti erit et elementorum et membrorum), aut ab aliquo institutus
sit necesse est, qua Platonis humanitas, aut a nullo,
qua Epicuri duritia; et si institu est, habendo initium habebit
etiam finem. ita quod aliquando non fuit ante initium
et quandoque non erit post finem, non capit utique uideri
deus, carens substantia diuinitatis id est aeternitate, quae sine
initio et fine censetur. si uero institutus omnino non est ac
propterea deus habendus, quod ut deus neque initium neque
finem sui patitur, quomodo quidam assignant elementis,
quae deos uolunt, generationem, cum Stoici negent quicquam
deo nasci? item quomodo uolunt quos de elementis
natos ferunt deos haberi, cum deum negent nasci? itaque
quod mundi erit, hoc elementis adscribetur, caelo dico et
terrae et sideribus et igni, quae deos et deorum pa(rentes
aduersus negatam generationem dei et natiuitatem frustra
uobis credi proposuit Varro et qui Varroni indicauerunt animalia
esse caelum et astra. quod si ita est, etiam mortalia
sint necesse est, secundum animalis formam; nam etsi immortalem
constat animam, ipsi hoc soli licebit, non etiam [*]
illi cui adnectatur, id est corpori. nemo autem negabit elementis,
corpus esse, cum et contingamus ea et contingamur
ab eis, certaque cor pora ex illis decidere uideamus. ergo si
animalia, deposita ratiolne animae, qua corporum condicio,
mortalia, non utique dii sunt. et tamen unde animalia Varroni
uidentur elementa? quoniam elementa mouentur. ac neex
diuerso proponatur, multa alia moueri, ut rotas, ut
plaustra, ut machinas ceteras, ultro praeuenit dicens eo animalia
credita, quod per semetipsa mouerentur, nullo extrinsecus
apparente mota;tore eorum aut incitatore, sicuti apparet qui
rotam compellit et plaustra uoluit et machinam temperat.
igitur nisi animalia, non mobilia per se. porro allegans quid
non appareat, ostendit quid quaesisse debuerat, id est artificem
et arbitrum motus; neque enim statim non est quod,
quia non uidemus, non credimus esse. immo eo altius inuestigandum
est quod non uideatur, ut quod uideatur quale sit
scire possimus. alioquin si tantum ea quae comparent ideo
esse credantur quia comparent, quomodo deos etiam eos recipitis
qui non comparent? si autem uidentur esse qui non sunt,
cur non sint et qui non uidentur? motatorem dico caelestium
rerum. sint ergo et animalia, quia mobilia per se, et iam
mobilia per se, quia non per alium, tamen ut ea non statim
dei, quia animalia, ita nec ideo, quia per se mobilia: aut quid
Uut ea uniuersa animalia, ut mobilia per se, deos haberi? et
hoc alia sane uanitate Aegyptiis licet. [*] [*]