Ad Nationes Libri Duo (2.2)

Sed physicorum auctoritas philosophorum ut mancipium
sapientiae patrocinatur. sane mera sapientia

philosophorum,
cuius infirmitatem prima haec contestatur uarietas oipnionum,
ueniens de ignorantia ueritatis. quis autem sapiens expers
ueritatis, qui ipsius sapientiae ac ueritatis patrem et dominum
deum ignoret? nam et diuina alias enuntiatio Solomonis,
initium, inquit, sapientiae metus in deum. porro
timoris origo notitia est; quis enim timebit quod ignorat?
ita qui deum timuerit, ignotior omnium, deum omnium notitiam
et ueritatem adsecutus plenam atque perfectam sapientiam
optinebit. hoc autem philosophiae non liquido successit.
licet enim per curiositatem omnimo\'Ldae litteraturae
inspiciendae diuinis quoque scripturis, ut antiquioribus, possint
uideri incursasse et inde nonnulla dempsisse, cum tamen
interpolaruut, probant sese aut omnia despexisse aut non
omnibus credidisse (nam et alias ueritatis simplicitas per [*] [*]
scrupulositatem passiuae fidei nutat), et ita accedente libidine
gloriae ad proprii ingenii opera mutasse, per quod in incertum
abiit etiam quod inuenerant et fac est argumentationum
inundatio de stillicidio uno atque alio ueritatis. inuento enim
solummodo deo non ut inuenerunt exposuerunt, ut de qualitate
eius et de natura, etiam de sede disceptent: Platonici
quidem curantem rerum et arbitrum et iudicem, Epicurei
otiosum et inexercitum et, ut ita dixerim, neminem, positum
uero extra mundum Stoici, intra mundum Platonici. quem
non penitus admiserant, neque nosse potuerunt neque timere
nec inde sapere, exorbitantes scilicet ab initio sapientiae, id
est metu in deum. extant testimonia tam ignoratae quam
dubitatae inter philosophos diuinitatis. Diogenes consultus,
quid in caelis agatur, numquam, inquit, ascendi. item, an
dei essent, nescio, inquit, nisi ut sint expedire. Thales Milesius
Croeso sciscitanti, quid de deis arbitraretur, post aliquot
deliberandi commeatus, nihil, renuntiauit. Socrates ipse :
deos istos quasi certus negabat. idem Aesculapio gallinaceum
secari quasi certus iubebat. et ideo cum tam incerta et inc
onstans definiendi de deo philosophia deprehenditur, quem
potuit metum habere eius quem non liquido tenebat determinare?
de mundo deo didicimus. hunc enim physicum
theologiae genus cogunt, quando ita deos tradiderunt, ut [*] [*]
Dionysius Stoicus trifariam eos diuidat. unam uult speciem
quae in promptu sit, ut Solem, unam, aetherem; aliam,
quae non compareat, ut Neptunum; reliquam, quae de hominibus
ad diuinitatem transisse dicitur, ut Herculem, Amphiaraum.
aeque Arcesilaus trinam formam diuinitatis ducit,
Olympios, Astra, Tita, de Caelo et Terra: ex his, Saturno
et Ope, Neptunum, Iouem et Orcum, et ceteram successionem.
Xenocrates Academicus bifariam facit, Olympios et Titanios,.
qui de Caelo et Terra. Aegyptiorum plerique quattuor deos
credunt, Solem et Lunam, Caelum ac Terram. cum reliquo
igni superno deos ortos Democritus suspicatur, cuius instar
uult esse naturam Zenon. unde et Varro ignem mundi animum
facit, ut perinde in mundo ignis omnia gubernet sicut
animus in nobis. atqui uanissime. namcum est, inquit,
in nobis, ipsi sumus; cum exiuit, emorimur. ergo et
ignis cum de mundo per fulgura proficiscitur, mundus
emoritur.