Ad Nationes Libri Duo (2.13)

Sed enim manifestis uis

sua adsistit. quos a primordio
possunt non asserere nisi homines fuisse, recipiunt in diuinitatem,
affirmando illos post mortem deos factos, ut Varro
et qui cum eo somniauerunt. hic igitur consisto: si sunt allecti
dei uestri in hoc nomen et numen, ut in ordinem senatorium,
sapientia uestra esse concedatis iam necesse est aliquem
summum dominatorem habentem allegendi potestatem
et quasi Caesarem; neque quisquam aliis praestare potest in
quo non ipse dominetur. ceterum si potuerunt deos sese
facere post mortem, age, quid deterioris condicionis ab initio
esse uoluerunt? aut si nemo est qui deos fecerit, quomodo
facti dicentur qui non nisi ab alio fieri potuissent? ita
nullus datur uobis renuendi locus esse mancipem quendam
diuinitatis. perspiciamus itaque causas allegandae mortalitatis [*]
in caelum. harum duplicem rationem credo proferetis. aut
enim ille, quisquis id praestans, facit, ut habeat uel amminicula
uel munimenta uel etiam ornamenta fastigii sui, aut
meritorum nimentate, conferens dignis quibusque. aliud
quid suspicare non datur. nemo quid largiendo alicui aut
non sua aut illius causa facit. sed neque hoc potest com!petere
numini, ut est tanta ei potestas, ut scilicet deum ex
non deo faciat, ut sic tanta humanitas inrogetur, quia egeat
opera uel adiulmento quorundam et quidem mortuorum, quod
mirum, cum ab initio sibi immortales instituere potuisset.
nec diutius de his argumentatus conquiret qui humana diuinis
comparauit. sane quae posteior opinio est, discuti debet,
si deus reminiscentia meritorum diuinitatem tribuerit. sed
si ita est attributa, si pristinis uiris caelum propter sua merita
patuit, recogitandum, quod exinde nemo dignus eo honore
fuit. nisi si capere iam locus non potest. tantis uidelicet
priuilegiis caelestia meruerit antiquitas. ergo an meruerit [*]
retractemus. qui ait meruisse, proponat ipsius merita. si quid
in cunabulis admissa temporalitatis ualent ad suffragium diuinitatis,
incesto commaculatos Opem et Saturnum fratres
recepistis. furtiuus infans uester Iuppiter indignus et tecto
et ubere humano, meritoque in Creta proles † tam mala manebat.
adultus denique qualemcunque genitorem regno priuat
felicissimum, regem aurei scilicet saeculi, sub quo laboris, inopiae
nescia laetaque pax quiescebat, sub quo, nulli subigebant
arua coloni; ipsaque omnia tellus nullo poscente
ferebat. sed oderat patrem incestum et comestorem
eius et aui quondam castratorem. ecce autem et ipse cum
sorore miscetur, ut huic pri;mum illud dictum putem:
τοῦ πατρὸς τὸ παιδίον. tam pius pater quam pius filius. si iustis
etiam tunc legibus ageretur, in duos culleos diuidi Iouem decuit.
post haec quid dubitaret libidine ab incesto corroborata
in leuiora, id est adulteria se et stupra diffundere? de quo [*] [*]
poetica sic lusitauit quomodo Ilfere, quando, de fugitiuo palam
factum, solemus et operam eius percontationi alienae abusiue
nundinare, modo in pretia luxuriae eum figurando, tamquam
si bouem aut pretium bouis pensauerit, et imbrem aureum\'
pergulis immiserit id est aditum pecunia ruperit, modo in similitudines
actuum ipsas, in aquilam qui rapuit, cycnum qui
cantauerat. adeo non fabulae istae sunt de fastidiosissimis
foeditatibus atque summis flagitiis compositae? aut forsitan
non lasciuiores inde euadant mores atque ingenia hominum?
quos quomodo daemones, malorum angelorum proles emissa
iam pridem a fide per incredulitatem et fabulas similes auertere
studuerint, hic non est nobis extensius agendum. si
enim et regibus et principibus et proseminatoribus suis morata
plebs eadem quidem non erat natura, alibi auctoritas
exigebat similitudinem morum. illorum uero quanto deterior
qui non melior? priuato enim titulo Iouem Optimum uulgo
appellaltis, et est Vergilii aecus Iuppiter. omnes perinde [*] [*] incesti in suos, impudici in extraneos, impii, iniusti. cui nullam
insignem infamiam fabula reliquit, is deus fieri non fuit dignus.