Vita Caecilii Cypriani (13-15)

Quid hac reuelatione manifestius, quid hac dignatione felicius?
ante illi praedicta sunt omnia quaecumque postmodum
subsecuta sunt. nihil de Dei uerbis imminutum, nihil de tam
sancta promissione mutilatum. singula denique secundum quod
ostensa sunt recognoscite. dilationem petit crastini, cum de passionis
sententia cogitaretur, postulans ut res suas die illo quo
inpetrauerat ordinaret. hic dies unus significabat annum, quo ille
post uisionem acturus in saeculo fuerat. nam, ut manifestius
dicam, eo die post exactum annum coronatus est, quo hoc illi
ante annum fuerat ostensum. diem autem Domini, etsi non annum
in diuinis litteris legimus, promissioni tamen futurorum
debitum illud tempus accipimus. unde nihil interest, si nunc sub
diei significatione solus annus ostensus est, quia illud plenius
debet esse quod maius est. quod uero nutu potius et non sermone
prolatum est, repraesentationi temporis seruabatur sermonis expressio:
solet enim tunc uerbis quodcumque proferri, quotiens
quidquid profertur impletur. nam et uere nemo cognouit quare
hoc ostensum fuisset, nisi post eodem die quo id uiderat coronatus
est. medio nihilo minus tempore imminens passio pro certo omnibus
sciebatur: passionis tamen dies certus ab eisdem omnibus [*]

quasi scilicet ignorantibus tacebatur. sane et in scripturis tale
aliquid inuenio. nam Zacharias sacerdos promisso sibi per angelum
filio quia non crediderat obmutuit, ita ut de filii nomine
scripturus potius quam relaturus nutu tabulas postularet. merito
et hic, ubi Dei nuntius passionem antistitis imminentem nutu
potius expressit, et fidem admonuit et sacerdotem muniuit. dilationis
autem petendae ratio de ordinatione rerum et de uoluntatis
dispositione ueniebat. quae uero res illi aut quae uoluntas
ordinanda nisi ecclesiastici status? summa accepta dilatio est, ut
quidquid circa pauperum fouendorum suprema indicia disponendum
fuerat ordinaretur. et puto propter nihil aliud, immo
uero propter hoc tantum etiam indulgentia ab ipsis qui eiecerant
et qui occisuri erant, missa est, quam ut praesens et praesentes
pauperes nouissimae dispensationis extremis et ut plenius diaerim
totis sumptibus ministraret. ordinatis ergo tam pie rebus
et sic uoluntate disposita proximabat dies crastinus.

Iam de Xisto bono et pacifico sacerdote ac propterea beatissimo
martyre ab urbe nuntius uenerat. sperabatur iam iamque
carnifex ueniens, qui deuota sanctissimae uictimae colla percuteret
: et sic erant omnes dies illi quotidiana expectatione
moriendi, ut corona singulis posset adscribi. conueniebant interim
plures egregii et clarissimi ordinis et sanguinis, sed et saeculi
nobilitate generosi, qui propter amicitiam eius antiquam secessum
subinde suaderent: et ne parum esset nuda suadela, etiam loca in [*]

quae secederet offerebant. ille iam mundum suspensa ad caelum
mente neglexerat nec suadelis blandientibus adnuebat. fecisset
fortasse tunc etiam quod a plurimis et fidelibus petebatur, si et
diuino imperio iuberetur. sed nec illa sublimis tanti uiri gloria
sine praeconio transeunda est, quia iam saeculo tumescente et de
fiducia principum infestationem nominis anhelante ille seruos
Dei, prout dabatur occasio, exhortationibus dominicis instruebat
et ad calcandas passiones huius temporis contemplatione superuenturae
claritatis animabat. uidelicet tanta illi fuit cupido sermonis,
ut optaret sic sibi passionis nota contingere, ut dum de
Deo loquitur in ipso sermonis opere necaretur.

Et hi erant quotidiani actus destinati ad placentem Deo
hostiam sacerdotis, cum ecce proconsulis iussu ad hortos eius
(ad hortos, inquam, quos inter initia fidei suae uenditos et de Dei
indulgentia restitutos pro certo iterum in usus pauperum uendidisset,
nisi inuidiam de persecutione uitaret) cum militibus suis
princeps repente subitauit, immo ut uerius dixerim subitasse se
credidit. unde enim posset tamquam improuiso impetu mens
semper parata subitari? processit ergo iam certus expungi quod
diu fuerat retardatum, processit animo sublimi et erecto, hilaritatem
praeferens uultu et corda uirtutem. sed dilatus in crastinum
ad domum principis a praetorio reuertebatur, cum subito
per Carthaginem totam sparsus rumor increbuit productum esse [*]

iam Thascium, quem praeter celebrem gloriosa opinione notitiam
etiam de commemoratione praeclarissimi operis nemo non nouerat.
concurrebant undique uersum omnes ad spectaculum, nobis
pro deuotione fidei gloriosum, gentilibus et dolendum. receptum
eum tamen et in domo principis constitutum una nocte continuit
custodia delicata, ita ut conuiuae eius et cari in contubernio ex
more fuerimus. plebs interim tota sollicita ne per noctem aliquid
sine conscientia sui fieret ante fores principis excubabat. concessit
ei tunc diuina bonitas uere digno, ut Dei populus etiam in
sacerdotis passione uigilaret. forsitan tamen quaerat aliquis,
quae causa fuerit a praetorio reuertendi ad principem? et uolunt
hoc scilicet quidam de suo tunc proconsulem noluisse. absit ut
in rebus diuinitus gestis segnitiem siue fastidium proconsulis
conquerar. absit ut malum hoc intra conscientiam religiosae
mentis admittam, ut de tam beatissimo martyre ructus hominis
indicaret. sed crastinus dies ille quem ante annum dignatio
diuina praedixerat uere crastinus esse debebat.