Vita Caecilii Cypriani (10-12)

Multa alia et quidem magna, quae temperandi uoluminis
ratio non patitur prolixo opere sermonis iterari: de quibus hoc
tantum dixisse satis est. quod si illa gentiles pro rostris audire
potuissent, forsitan statim crederent. quid Christiana plebs
faceret, cui de fide nomen est? distributa sunt ergo continuo
pro qualitate hominum atque ordinum ministeria. multi qui
paupertatis beneficio sumptus exhibere non poterant, plus sumptibus
exhibebant, compensantes proprio labore mercedem diuitiis
omnibus cariorem. et quis non sub tanto doctore properaret inuenire
partem aliquam talis militiae, per quam placeret et Deo
patri et iudici Christo et interim sacerdoti? fiebat itaque exuberantium
operum largitate, quod bonum est ad omnes, non ad
solos domesticos fidei. fiebat plus aliquid quam de Tobiae incomparabili
pietate signatum est. ignoscat ille et ignoscat iterum
et frequenter ignoscat aut ut uerius dixerim merito concedat, [*]

tametsi ante Christum plurimum licuit, plus aliquid licuisse
post Christum, cuius temporibus plenitudo debetur. necatos ille
a rege et proiectos sui tantum generis colligebat.

His tam bonis et tam piis actibus superuenit exilium. hanc
enim uicem semper repraesentat impietas, ut melioribus peiora
restituat. et quid sacerdos Dei proconsule interrogante responderit,
sunt acta quae referant. excluditur interim ciuitate, ille
qui fecerat boni aliquid pro ciuitatis salute, ille qui laborauerat
ne uiuentium oculi paterentur infernae sedis horrorem, ille inquam
qui excubiis pietatis inuigilans pro nefas ingrata bonitate
prouiderat, ne omnibus tetram ciuitatis faciem relinquentibus
multos exsules \'deserta respublica ac destituta patria sentiret.
sed uiderit saeculum, cui inter poenas exilium computatur. illis
patria nimis cara et commune nomen est [cum parentibus]: nos
et parentes ipsos, si contra Dominum suaserint, abhorremus. illis
extra ciuitatem suam uiuere grauis poena est: Christiano totus
hic mundus una domus est. unde licet in abditum et abstrusum
locum fuerit relegatus, admixtus Dei sui rebus exsilium non
potest computare. adde quod Deo integre seruiens etiam propria
in ciuitate peregrinus est. dum enim se a carnalibus desideriis
continentia sancti spiritus abstinet conuersationem prioris hominis
exponens. inter ciues suos aut ut prope dixerim inter parentes
ipsos uitae terrestris alienus est. accedit*quod etsi haec alias I
poena posset uideri, in huiusmodi tamen causis atque sententiis,, [*]

quas ad probandae uirtutis experimenta perpetimur, non est
poena, quia gloria est. sed esto sane, nobis poena non sit exilium:
illis ultimum crimen et pessimum nefas etiam ipsorum conscientia
testis adscribat, qui possunt innocentibus irrogare quod
putant poenam. nolo nunc describere loci gratiam et deliciarum
omnium paraturam interim transeo. fingamus locum illum situ
sordidum, squalidum uisu, non salubres aquas habentem, non
amoenitates uiroris, non uiciniam litoris, sed uastas rupes siluarum
inter inhospitas fauces desertae admodum solitudinis, auia
mundi parte summotum. posset licet talis locus habere nomen
exilii, quo Cyprianus sacerdos Dei uenerat, non si hominum
ministeria deficerent, uel alites ut Heliae uel ut Danielo angeli
ministrarent? absit absit, ut credat aliquis cuilibet minimo
dummodo in confessione nominis constituto aliquid defuturum.
tantum abest ut Dei pontifex ille qui misericordiae semper rebus
institerat honorum omnium opibus indigeret.

Iam nunc, quod secundo posueram loco, cum gratiarum
actione repetamus, prouisum esse diuinitus etiam pro animo
tanti uiri apricum et conpetentem locum, hospitium pro uoluntate
secretum et quidquid apponi eis ante promissum est qui regnum
et iustitiam Dei quaerunt. atque ut omittam frequentiam uisitantium
fratrum et ipsorum inde ciuium caritatem, quae repraesentabat
omnia, qufbus uidebatur esse fraudatus, admirabilem
uisitationem Dei non praeteribo, qua antistitem suum sic in [*]

eiilio esse noluit de secutura passione securum, ut imminentis
martyrii pleniore fiducia non exulem tantummodo Curubis sed
et martyrem possideret. ceo enim die quo in exilii loco mansimus3
(nam et me inter domesticos comites dignatio caritatis eius delegerat
exulem uoluntarium, quod utinam et in passione licuisset)
apparuit mihi\' inquit cnondum somni quiete sopito iuuenis ultra
modum hominis inormis: qui cum me quasi ad praetorium
duceret, uidebar mihi tribunali sedentis proconsulis admoueri.
is ut in me respexit, adnotare statim coepit in tabula sententiam
quam non sciebam, nihil enim de me solita interrogatione quaesierat.
sed enim iuuenis qui a tergo eius stabat admodum curiosus
legit quidquid fuerat adnotatum. et quia inde uerbis proferre
non poterat, nutu declarante monstrauit quid in litteris tabulae
illius ageretur. manu enim expansa et complanata ad spatae
modum ictum solitae animaduersionis imitatus, quod uolebat
intellegi, ad instar liquidi sermonis expressit. intellexi sententiam
passionis futuram. rogare coepi et petere continuo, ut dilatio
mihi uel unius diei prorogaretur, donec res meas legitima ordinatione
disponerem. et cum preces frequenter iterassem, rursus
in tabula coeperat nescio quid adnotare. sensi tamen de uultus
serenitate iudicis mentem quasi iusta petitione commotam. sed
et ille innenis, qui iam dudum de passionis indicio gestu potius
quam sermone prodiderat, clandestino identidem nutu concessam
dilationem, quae in crastinum petebatur, contortis post inuicem [*]
digitis significare propejrauit. ego quamuis non esset lecta sententia,
et sic de gaudio dilationis acceptae laeto admodum corda
resipisco: motu tamen interpretationis incertae sic tremebam, ut
reliquiae formidinis cor exultans adhuc toto pauore pulsarent\\