Vita Caecilii Cypriani (1-5)

(Pontio diacono uulgo adscripta).

Cyprianus religiosus antistes ac testis Dei gloriosus, etsi
multa conscripsit, per quae memoria digni nominis auperuiuat,
etsi eloquentiae eius ac Dei gratiae larga fecunditas ita se copia
et ubertate sermonis extendit, ut usque in finem mundi fortasse
non taceat: tamen quia operibus eius ac meritis etiam haec
praerogatiua debetur, placuit summatim pauca conscribere, non
quo aliquem uel gentilium lateat tanti uiri uita, sed ut ad
posteros quoque nostros incomparabile et grande documentum in
immortalem memoriam porrigatur et ut ad exemplum sui Iitteris
dirigantur. certe durum erat, ut cum maiores nostri plebeiis et
oatecumenis martyrium consecutis tantam honoris pro martyrii
ipsius ueneratione tribuerint, ut de passionibus eorum multa aut
ut prope dixerim paene euncta conscripserint, utique ut ad nostram
quoque notitiam qui nondum nati fuimus peruenirent, Cypriani [*]

tanti sacerdotis et tanti martyris passio praeteriretur, qui et sine
martyrio habuit quae doceret, et quae dum uixit gesserit non
paterent: quae quidem tanta atque tam magna et mira sunt, ut
magnitudinis contemplatione deterrear. et imparem me esse
confiteor ad proferendum digne pro meritorum honore sermonem,
nec posse sic prosequi facta tam grandia, ut quanta sunt tanta
uideantur: nisi quod numerositas gloriosa sibimet ipsa sufficiens
alieno praeconio non eget. accedit ad cumulUm, quod et uos de
eo multum aut si fieri potest totum desideratis audire, concupiscentes
ardore flagranti uel facta eius [cognoscere], etsi
interim uiua uerba tacuerunt. in qua parte si dixero nos opibus
facundiae defici, minus dico. facundia enim ipsa deficitur digna
facultate, quae desideriom nostrum pleno spiritu satiet. ita
utrimque grauiter urgemur: ille nos uirtutibua suis onerat, nos
nos auribus fatigatis.

Unde igitur incipiam ? unde exordium bonorum eius adgrediar,
nisi a principio fidei et natiuitate caelesti? siquiidem
hominis Dei facta non debent aliunde numerari, nisi ex quo Deo
natus est. fuerint licet studia et bonae artes deuotum pectus
imbuerint, tamen illa praetereo: nondum enim ad utilitatem nisi
saeculi pertinebant. postquam et saeras litteras didicit et mundi
nube discussa in lucem sapientiae spiritalis emersit, si quibus [*]

eius interfui, si qua de antiquioribus comperi, dicam, hanc tamen
petens ueniam, ut quicquid minus dixero (minus enim dicam
necesse est) ignorantiae meae potius quam illius gloriae derogetur.
inter fidei suae prima rudimenta nihil aliud credidit Deo dignum,
quam si continentiam tueretur. tunc enim posse idoneum fieri et
pectus et sensum ad plenam ueri capacitatem, si concupiscentiam
carnis robusto atque integro sanctimoniae tenore calcaret. quis
umquam tanti miraculi meminit? nondum secunda natiuitas
nouum hominem splendore toto diuinae lucis oculauerat, et iam
ueteres ac pristinas tenebras sola lucis paratura ujncebat. deinde
quod maius est, cum de lectione diuina quaedam iam non pro
condicione nouitatis sed pro fidei festinatione didicisset, statim
rapuit quod inuenit promerendo Domino profuturum. distractis
rebus suis ad indigentium multorum pacem sustinendam tota
prope pretia dispensans duo bona simul iunxit, ut et ambitionem
saeculi sperneret qua perniciosius nihil est et misericordiam
quam Deus etiam sacrificiis suis praetulit, quam nec ille, qui
legis omnia mandata seruasse se dixerat fecit, impleret, et praepropera
uelocitate pietatis paene ante coepit perfectus esse quam
disceret. quis oro de ueteribus hoc fecit? quis de antiquissimis
in fide senibus, quorum mentes et aures per plurimos annos
diuina uerba pulsauerant, tale aliquid impendit, quale adhuc
rudis fidei et cui nondum forsitan crederetur supergressus [*]
uetnstatis aetatem gloriosis et admirandis operibus perpetrauit P
nemo metit statim ut seuit, nemo uindemiam de nouellis scrobibus
expressit, nemo adhuc cummaxime plantatis arbusculis
Imatura poma quaesiuit. in illo omnia incredibiliter cucurrerunt.
praenenit, si potest dici, res enim fidem non capit, praeuenit,
inquam, tritura sementem, uindemia palmitem, poma radicem.

Aiunt apostolorum litterae, debere neophytos praeteriri, ne
stapore gentilitatis nondum fundatis sensibus adhaerente aliquid,
in Deum nouitas inerudita peccaret. ille fuit primus et puto
solus exemplo, plus fide posse quam tempore promoueri. sed
etsi in apostolorum actibus eunuchus ille describitur, quia toto
corde crediderat, a Philippo statim tinctus: non est similis comparatio.
ille enim et Iudaeus erat et de templo Domini ueniens
prophetam legebat Isaiam, et sperabat in Christo, etsi nondum
eum uenisse crediderat: hic de imperitis gentibus ueniens tam
matura fide coepit, quanta pauci fortasse perfecerint. mora denique
circa gratiam Dei nulla, nulla dilatio. parum dixi: presbyterium
uel sacerdotium statim accepit. quia enim non omnes
honoris gradus crederet tali mente credenti? multa sunt quae
adhuc plebeius, multa quae iam presbyter fecerit, multa quae ad
ueterum exempla iustorum imitatione consimili prosecutus prof
[*]

merenao Deo totius religionis obsequia praestiterit. nam et sermo
illi de hoc fuerat usitatus, ut si quem praedicatum Dei laudatione
legisset, suaderet inquiri propter quae facta placuisset. si Iob
aliquo testimonio gloriosus diotus est uerus Dei cultor et cui in
terris nemo compararetur, faciendum docebat ille quidquid lob
ante fecisset, ut dum et nos paria facimus, simile in nos Dei
testimonium prouooemus. (contemptis ille dispendiis rei familiaris
in tantum exercitata uirtute profecit, ut nec pietatis temporaria
damna sentiret. non illum penuria, non dolor fregit, non uxoris
suadela deflexit, non proprii corporis dira poena concussit. permansit
in sais sedibus fixa nirtus et altis radicibus fundata
deuotio nullo diaboli temptantis impetu cessit, quominus Dominum
suum fide grata etiam inter adnersa benediceret. domus eius
patuit cuicumque uenienti: nulla uidua reuocata sinu nacno,
nullus iudigens lumine non illo comite directus est, oullus debilis
gressu non illo baiulo ueetus est, nullus nudus auxilio de potentioris
manu non ilio tutore protectus est. haec debent facere,
dicebat, qui Deo placere desiderane. eteic [per] bonorum omnium
documenfca decurrens, dum meliores semper imitatur, etiam ipse
se fecit imitandum.

Erat sane illi etiam de nobis contubernium uiri iusti et
laudabilis memoriae Caeciliani et aetate tunc et honore presbyteri,
qui eum ad agnitionem uerae diuinitatis a saeculari errore correxerat.
hunc toto honore atque omni obseruantia diligebat, [*]

obsequenti ueneratione suspiciens, non iam ut amicum animae coaequalem,
sed tamquam nouae uitae parentem. denique ille demulsus
obsequiifl in tantum dilectionis immensae meritis prouocatus
est, ut de saeculo excedens accersitione iam proxima commendaret
illi coniugem ac liberos suos et quem fecerat de sectae communi
catione participem postmodum faceret pietatis heredem.

Longum est ire per singula: enumerare cuncta eius onerosim
est. aa. proDationem Donorum operum SOlum noc aroitror
satis esse, quod iudicio Dei et plebis fauore ad officium sacerdotii
et episcopatus gradum adhuc neophytus et ut putabatur nouellus
electus est. quamuis in primis fidei suae adhuc diebus et rudi
uitae spiritalis aetate sic generosa indoles reluceret, ut etsi nondum
officii spei tamen fulgore resplendens imminentis sacerdotii
totam fiduciam polliceretur. non praeteribo etiam illud eximium,
quemadmodum cum in dilectionem eius et honorem totus popuius
inspirante Domino prosiliret, humiliter ille secessit, antiquioribna
cedens et indignum se titulo tanti honoris existimans, ut dignus
magis fieret. magis enim dignus efficitur, qui quod meretur exrnsat.
quo tunc ardore plebs aestuans fiuctuabat, spiritali deaiderio
concupiscens, ut exitus docuit, non episcopum tantum: in
eo enim quem tunc latenti diuinitatis praesagio taliter fiagitabat,
non solummodo sacerdotem sed et futurum martyrem requirebat.
obsederat fores domus copiosa fraternitas et per omnes aditus
sollicita caritas circuibat. potuisset fortasse tunc illi apostolicum
illnd euenire, quod uoluit, ut per fenestram deponeretur, si iam [*]

tum apostolo etiam ordinationis honore similaretur. erat uidere
ceteros omnes suspenso et anxio spiritu expectare uenturum, cum
gaudio nimio excipere uenientem. inuitus dico, sed dicam necesse
est. quidam illi restiterunt et ut uinceret: quibus tamen quanta
lenitate patientiae, quam beniuolenter indulsit, quam clementer.
ignouit, amicissimos eos postmodum et inter necessarios computans
mirantibus multis. cui enim posset non esse miraculo tam
memoriosae mentis obliuio?