Moriendum esse pro dei filio (11-15)

Deserens apostolicam fidem, conuersus ad fabulas. ut
cancer ita sermo tuus quod serpere possit, cum praedixerit
ore apostoli spiritus sanctus, catholicos dicis erraticos et paulo
post ipsam quam catholicam dicebas quamque nos suscipere
cogebas dicis esse blasphemiam. item post paululum quam
nunc adstruxeras apud Antiochenos contra Adoxium faciens
fuisse blasphemiam, ipsam iterum nunc firmas catholicam:
unde et Adoxium Constantinopoli esse censueris, quod enim
ipsum probaueris catholicum. scias itaque ex hoc ipso quantum
intersit inter uerum atque falsum, quando ipse cum sis. ut
tibi uidetur, peritus habeasque dictatorum designatum numerum,
tamen persuadere nulli nisi eis qui carnificinam tuam I
timuerunt te potuisse aduertamus; nos uero, quibus ad loquen,I
dum natura sufficit, alieni ab omni scientia ethnicalium
litterarum, ad omnem destruendam haeresem ualemus, quia
res ipsa et ueritas loquantur. tu ac tui adiutores litterarum
ethnicalium plenam auxistis artem; nos sumus tantum sacra?
scientes litteras. noster sermo est communis, contra uester
politus ornatus, qui etiam dici mereatur disertus; et tamen:
suadere dulcis per artem quaesitus sermo uester nulli potest! ,
Christianorum nisi ei qui non sit, sed tantum dicatur, ut tu. II
qui cum sis lupus, unus esse de ouibus ab insciis iudiceris.I
quis tam excors est nisi ut tu qui omnem hauseris amentiam?
quis est dei famulorum qui nolit deuotionis obsequio morte [*] [*]

honestari ? quis est qui cruorem sanguinis sui pro Christo non
sit desiderans fundere, cum huiusmodi mors integriorem faciat
uitam, aeternam inueniat gloriam? stamus, ut aduertis, uirtute
dei protecti, praeceptis euangelii calciati, fixo inmobili gradu,
ne possint per te praecipiti labe rapi uestigia. stamus scutum
fidei tenentes, ut in totum non possint per te iacta fumantia
hostis concrescere iacula, quippe quae semper in te repercutiantur.
munita sunt nostra capita casside salutis, est in
ore uerbum domini, ut hostis in te conlocatus gladio elidatur
spiritali, sternatur pariterque dissipetur. esse aduertes sanctam
fidem quam nos abicere cogebas animae nostrae clipeum et
fortem et inpenetrabilem et contextam loricam, quam nulla
diaboli possint tela per te perforare inlata. tantam perseuerantiam
cernens Christianorum, defendendum est, inquis, et a
me semel susceptum Arrianum dogma; dicis talia honesta
uoluntate errans. sentis enim nihil esse in rebus humanis religione
praestantius eamque summa ui oportere defendi; defendis
gladio, at nos defendendam nouimus religionem non occidendo,
sed moriendo pro deo uniuersaque mala haec quae tu ingeris
sustinendo. tali genere defendentes religionem quae tua crudelitas
poterit uincere? si enim quilibet militum tuorum in hac
fragili imperii tui militia tibi mortali mortalis fidem seruauerit
in aliquo egregio facinore, et acceptior fit et carior; si perierit
apud te inanem hominem, summam consequitur gloriam, quod
pro te duce suo morte occubuerit. quanto magis deo aeterno
imperatori fides est seruanda a nobis eius clementiae militibus.
cum haec nos agere susceptum cogat officium deuotionis, tu,
quia caecus sis Christum uerum . deum ueri dei filium esse
non credendo, quia sis simpliciter infelix, quod aeternae mortis
tenebras minime euaseris, uolueras et nos redire ad ueterem
caecitatem, ut tam non simpliciter, sed detestabiliter cum lumine
uideremur amisisse prudentiam. nam et cum cognoscamus [*] [*] [*]
unam mortis damnationem esse tibi, quia credere nolis, et
geminatam malum esse nobis. si reiecta nostra credulitate ad
interitum redire maluerimus. quomodo nos posse tuis praesumperas
ant falsis obsequiis quae magis. dum inliciunt.
interficiunt aut omnibus tormentorum crudelitatis generibus
dei caritate separari ? quis tantam sibi oblatam felicitatem
respuat nisi qui sit te infelicior. cum uideat confessione uocis
unius Christianus sum aduersa succumbere, laeta prouenire.!
patefieri regna, aeterna parari imperia? dicis: negate dei
filium, aut interficiet uos uirtus regni mei. quam melius est:
ab hoste Christi interfici quam a Christo! quam est optimum
a te antichristi amico mactari et a Christo uiuificari! quis
nolit particeps ac socius patriarcharum prophetarum apostolorum
martyrum cunctorumque iustorum inueniri quam Iudae.
cuius tu extitisti imitator? in carcere per Herodem compestilentem
tuum punitus est baptista Iohannes; Iacobum saeuitia
Herodis interfecit. in insulam relegatus apostolus Iohannes.
crucifixus est beatus Petrus, alligatus est beatus apostolus
Paulus. reclusus est carceribus. flagellatus est et saepe lapidatus,
interfectus est postremo. sed hi cuncti illa gratissime
sustinendo quod amici dei fuerint facti, qui aduertimus. et
ipsi crudeli manu tua mactari malumus quam tuae cedere
carnificinae. cur nos exosos habes, cur tanta saeuitia persequeris?
nempe quia nos Christianos fatemur; et illi beati
quorum fecimus mentionem pro unico sunt interfecti a contyrannis
tuis dei filio, cur se eius seruos dixerint. dicit ore
religiosi Dauid sanctus spiritus ex nostri persona populi: si
obliti sumus nomen dei nostri et si expandimus manus nostras
ad deum alienum, nonne deus requirit ista ? ipse enim nouit
absconsa cordis; quoniam propter te mortificamur tota dic, [*] [*]
aestimati sumus ut oues occisionis; et tu Constantius Arrianae
idololatriae mancipatus interea imperator, metuite, inquis,
frendores recrudescentis in uestram necem insaniae meae et
estote mecum apostatae.

Haec audiens non uulneribus tuis mederi uis, sed
magis pergis caeco et inrationabili furere illorum instinctu,
qui insinuant se menti tuae et instigant nescium furore. hi
sunt spiritus, quibus tu, quod dei unicum filium neges, sacrificare
dinosceris, qui quia per se nocere nobis nihil possunt —
protegimur enim magnitudine dei — per te nos satellitem suum
persequuntur quos sibi inimicos esse infestissimos sentiunt
exercentque per te amatorem suum saeuitiam quam uiolentissime
possunt, existimantes interuentu tuo carnificis se nostram
uiolaturos fidem. doctrina cunctarum est sacrarum
scripturarum in dei filium credere primam et consummatam
esse iustitiam. hinc est quod te uicto quaestionario illi daemones
in te uincantur, quia uictoriam non nostrorum fragilium
nobis praestet corporum uirtus, sed illius clementia. ille
sufficit uires, ut inter omne tuae carnificinae instrumentum
duremus inmobiles, ut non doloribus uulnerum, non ictibus
quaestionum frangamur sed potius erigamur; hinc uerus est
dei cultus, in quo mentes colentium se ipsas deo inmaculatas
uictimas sistunt. et arbitraris dei esse cultorum quemquam
tam segnem ac stolidum, ut non illum ardor tanti cupidinis
excitet et non armet, non instiget, non stimulet, non denique
illis facibus amoris inflammet, quibus sunt sancti inflammati
prophetae apostoli ac martyres? quem, inquam, nostrorum
non inpingat animus inter manus tuas crudeles pro Christo
interfici ? quem ad martyrii gloriam et culmina non tantum
per haec quae tu ministras, sed etiam per crudeliora non
peruenire urgeat? quippe cum facile superentur tua supplicia, [*]

si ipsorum suppliciorum ante oculos proponatur gloria. nec
enim id quod lacerat consideratur, ubi poenae merces tanta
praestetur. mercedibus incorruptibilibus tua, Constanti, tormenta
uincuntur et cruciatus obteritur, mors subigitur, quae
cum inferatur, magis uita reparatur. dolerent, imperator, uulnera
per te inflicta, si statim non dei amicos efficerent; ac
cum tunc uere uicturos nos praesumamus, si a te propter dei
plectamur filium, tunc nihil salutis amissuros, qui fieri potest
ut tuis inanibus cedamus frendoribus ? tuo nos potuisse
ac posse uigore subigi es arbitratus et credo adhuc frustra
arbitreris. quousque tandem abuteris dei patientia, Constanti?
quin immo hortor, haec pellens ex tenebrosis sensibus tuis
illas insulsa mens tua recipiat meditationes, quae te possint
in uiam statuere, quae ducant ad dei regnum. adprehende
amoeniter quod te ducat ad conuiuium Abrahae Isaac etIacob,
dei amicorum. tu qui ausus fueris homo totius iniustitiae
iustum te aestimare, omnibus te praeponens dei iudicio sanctae
ecclesiae constitutis episcopis fidemque sanctam quam semper
tenuit ac tenet ecclesia reprobans, fueris nisus blasphemiam
consacrilegi tui Arrii ore prolatam nunc per satellites tuos
nunc edicto tuo, nunc spiritibus inmundis referso ore tuo
praedicare, et uis te perfectum cultorem dei et omnia sancte
agentem uocitare, cum adhuc te neque crudelior neque detestabilior
neque in blasphemiis maior umquam quisquam
eorum regum qui tyranni nuncupantur fuisse reperiatur. quae
ita se habere in libro qui titulatur de regibus apostaticis quia
iam aperui tuae inprudentiae, nunc illud te scire uolo, quia.I
nisi te mature conuerteris. nisi credideris, ut nos, unicum
filium dei semper cum patre regnasse et numquam fuisse
patrem sine filio, unum etiam esse regnum patris et [*]
unicieius filii unamque deitatem possidere patrem et filium, in
aeternum te periturum, siquidem Arrius magister tuus creaturam
dixerit dei filium et tu eiusdem ad caelum extuleris
usque laudibus blasphemiam. nos te urgemus, rogamus, inpellimus
deo fieri amantissimum, et tu te iniuriam pati a nobis
quereris. sic inanem dignitatis tuae tueris censuram, tamquam
haec sit te a perpetuis ereptura cruciatibus; erigis super
domini sacerdotes superbum caput, non aduertens scriptum:
omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur
. apostolus, qui cum in forma dei esset, dicit de unico
quem in nos persequeris dei filio, non est rapinam arbitratus
esse se aequalem deo, sed semet ipsum exinaniuit formam
serui accipiens, in habitu inuentus ut homo; humiliauit se
usque ad mortem, mortem autem crucis. ille qui in forma
patris semper et fuit et est et futurus est, quippe uerus filius,
quippe inmutabilis et inconuertibilis, quia deus sit totum potens
filius omnipotentis, propter nostram tamen salutem sese
humiliare dignatus est, ut nos iacentes atque depressos erectos
exaltatosque efficeret; quae eius sancta humilitas te canem
rabidum fecerit latrare contra eius diuinam maiestatem, sola
uidens de sacris scripturis quae propter susceptam humilitatem
scripta sunt, praeteriens ea quae aeternam narrent eius
diuinitatem.\'

Quid ad haec respondes, Constanti, cui crebro sunt
adclamantes Arrianae dogmatis tuae episcopi episcopum te esse
episcoporum, morientes propter deum unicum filium credis
an non credis regnum possessuros caelorum? si credis, cur
ad eius aeternitatem nos inpellis negandam? cur non desinis
persequendo, non quiescis credentes in eum? cur nobis es
semper inquietus et semper infestus, praebens te [*] [*]

persecutorem uiolentum, sub pacis uero titulo hostem subdolum? doleo I
quod tanta tibimet adquisieris mala; lugeo te quod sis omni
ex parte positus sine spe uitae aeternae. ceterum licet tu
non gladiis tantum scindas nosmet, sed et dentibus tuis sis
mandens, tamen tuam rabiem quod a deo protecti superaturi
sumus certum tene, nec in eo nos despicere digneris.
quod uideas corpora nostra fragilia; quod est enim potissimum,
sapientia erecti ac muniti ualemus, habentes ornatus
ac munimenta in cordibus ac sensibus nostris. unde nunc nos
ornatos uidemus? unde munitos ac tutos esse sentimus? unde
nos sapientes cognoscimus? nisi quia et blasphemiam tuam
uitemus et mortalia corpora nostra tuo ensi gratanter propter
dei filium tradamus, scientes quod, cum terrenum nostrum
domicilium interficere ualueris, caeleste quod habeamus quia
interficere non possis. idcirco etenim bona nobis malaque
proposita esse nouimus, ut uis omnis prudentiae nostrae in
discernendis bonis malisque uersaretur. quid stultius nisi te
metuere, deum negare? quid sapientius quam nefandum tuum
calcare caput et deo propter hoc placere factum? hinc est
quod perspicis omnibus nostris uiribus nos stare paratos in
agone iustitiae, fide integra, uirtute deuota, mente incorrupta
ad aciem stare quae per te indicta est, dei uiui milites interritos.
fortiter etiam portatur a nobis scutum fidei, unde
et protegente deo quidquid manibus tuis diabolus iaculatur
extinguitur, quia calciati sunt nostri euangelico magisterio et
armati pedes calcari(bu)s. tu licet sis augustus, sed in te obteritur
rugiens in nostram insontium necem serpens, siquidem
mordere et subplantare per te carnificem suum non praeualeat;
premi etenim nos per te uult deus, non utique ad hoc.
ut fidem iterque deseramus patriarcharum apostolorum ac
martyrum, sed ut coacti a te unicum negare filium dei mortem
etiam subire non recusemus. non sumus ut tu adeo stulti [*]
ac peruersi, ut malimus salutaria excutere, mortalia uero
suscipere; non sumus praesidium caelestis medicinae fugientes.
prospicimus, quod enim licet ferro medicus secet, cauterio
urat, sinapis incendio ad omnem dolorem aegrum deducat,
tamen nec secari inuri exedi morderique esse inimicum;
quippe quod idcirco bonum sit, quia dolores inutiles auferat
per adhibitos salutis causa dolores. uult nos deus mortem
morte dissoluere, tormentis temporariis aeterna cruciamenta
discutere, supplicia futura perpetua tuis suppliciis euacuare;
hi uidelicet qui, cum uitam abstuleris a nobis, praesumamus
magis posse conferri et quidem propter temporariam aeternam,
propter fragilem et caducam incorruptibilem perpetuam.
non sufficere tibi censes confitentes se Christianos tantum
gladio esse plectendos, nisi. omnia genera suppliciorum eorum
inflixeris corporibus. nihil interest quo genere mortis nos
punire digneris, dum per haec ad uitam perfruendam admittamur
aeternam, dum per haec tua mortificetur rabies, nos
contra uiuificemur. si enim miserum putas, quod malim quouis
crudeli subplicio pro dei interfici filio, ut omittam aeternam
beatorum martyrum gloriam, quocumque genere esse
moriendum scio. dabo denique tibi multos qui in lectulis
crudelius pereant, quos interior aliqua suppuratio inflauit et
neruorum secum luctantium dolor contraxit. interest ex qua
causa, non ex quo pendeam stipite.

Quid dicis, rex stultissime? inique in ista supplicia,
in huiusmodi poenam mittor a te an iuste? si inique, tua
figentis erit crux, non mea quem fixeris; si iuste, culpa me
criminis mei, non poena tua torquere incipiet. ceterum quantum
ad exitum nihil interest, clauo per te an lancea moriar,
restrictis post terga manibus an porrectis sparsisque, utrum
pronum incuruum an rectum et editum, nihil refert utrum
quiescentem me in lectulo occidas an ceruicem mihi stanti [*] [*]

incidas gladio an securi caput auferas, ad palum me an ad
crucem alliges, igne torreas an uiuum humo condas, saxo
praecipites an in maria mergas, labandagine magnis uiribus
conatus uno uastissimo ictu longe a me meum caput excutias
an omni subtilitate subtiliore sagitta diutissime figens in meo
corpore ludas, centum milia licet formas poenarum crudelitas
tua faciat, ex his omnibus ad me sola per istam morteminlatam
a te perueniet inmortalitas. non possum nisi gaudere
cum talia ingesseris, quandoquidem per haec supplicia sciens
sim quod possit omne finiri supplicium. nam et illa quae
extrinsecus sunt et accidere posse per tuam saeuitiam arbitror,
nihil iudico ad me pertinere, alitesne an canes meum
corpus lanient, haereant corpori meo, ferae luminibus illis
crudelibus te spectante adsiliant, iacens humi unguibus dentibus
ad ossa usque redigar, cum post haec omnia deo saluus sim.
cum enim corpus meum talibus ac (tan)tis ferinae inmanitatis
tuae uiribus consumpseris, reficiet atque reparabit rerum con.
ditor et quidem ex corrupto in aeternam incorruptibilitatem.
tibi uero iniustissimo persecutori nostro uenturum sine fine
supplicium scire debes nec te putes inpune laturum qui nomen
unici dei filii uestigiis tuis subiciendum censueris impie nefarieque
calcandum. beati apostoli uox est: quod non stiti
condignae passiones huius temporis ad superuenturam golriam.
quam uidelicet sumus possessuri, si per te interfici quam negare
dei elegerimus filium. quae reuelatio ac claritas cum
super omnes nos credentes fulserit, famuli eius futuri beati
semper in eius collocati regno; tu contra, si durandum censueris
in tua perfidia, futurus in tenebris exterioribus, desertor [*] [*]
quippe militiae atque expugnator ueritatis, uoluntatem qui
feceris diaboli, unde necesse sit te, nisi temet ab eius extraxeris
laqueis, cum ipso inexstinguibili igne torqueri, sicut
scriptum est. haec dicimus non quidquam ex nobis; de uobis
enim praeuaricatoribus, de uobis blasphemis unicum dei filium
uerum illum esse filium negantibus et de omnibus in eum
credere detrectantibus legimus apud sanctissimum prophetam
positum: uermis eorum non morietur et ignis eorum non exstinguetur
. futurus semper tu, si in hac manseris amentia,
in inextricabiles tenebras. ut enim qui dei confitemur filium
inmortalitatis consecuti praemia perenni luce potiemur, sic te
eius negatorem necesse est ad occasum et tenebras deferri
aeternas; deduceris illam quam tenes uiam, non, ut Arriani
tibi mentiuntur, ad caelum, sed ad (in)uisam mundi arcem,
ad laeua malorum et ad impia tartara; est enim refugae illius
cuius omnem uoluntatem tu satellis illius implere repereris,
est, inquam, illius serpentis qui te ab itinere uertit caelesti
ad hanc tenendam iniustitiae uiam. haec est illa lata et spatiosa
quam narrat dominus in Euangelio dicens: quam lata et
spatiosa est uia quae ducit ad interitum. si itaque tibi consulere
nolueris, te esse inter illos dubitari non potest quos
beatus \'Iohannes percutit dicens: iam autem securis ad radicem
arborum posita est;. si quis non fecerit bonum fructum,
excidetur et in ignem mittetur. tu ergo et omnes conparticipes
tui, quoniam estis amarissimae arbores fructus portantes mortis
quippe peccantes in deum, nisi ad caeleste feceritis iter transitum,
excidemini et praecipitati uenietis dicto citius in altitudinem
profundam, unde uisurus sine dubio tu eos quos nunc
iniuste persequeris, ut tunc ille uidit diues Lazarum in sinu [*] [*]
Abrahae Isaac et Iacob amicorum dei et omnium prophetarum
apostolorum ac martyrum. non eris, Constanti, illa euasurus
supplicia, nisi primo in loco unicum dei filium uerum esse
dei filium credideris, deinde, ut crebro dictum est, quod semper
cum patre regnauerit ac sit regnans, hoc est sine initio ac
fine confessus fueris atque te ad catholicam ecclesiam de
nefando Arrianorum coetu transtuleris, de morte scilicet ad
uitam, et confessus fueris ut nos confitemur catholici patrem
et filium et spiritum sanctum perfectam esse trinitatem et
unam habere deitatem.

Sic odis Christianos et omnibus persequeris modis.
tamquam possit maliuolentia tua eos uincere qui durum asperumque
iter ingressi, contemptui licet derisui odioque apud
te sint, tamen in omni uita praesenti pauperes humiles ignobiles
subiecti iniuriis tuis esse uelint, credentes omnia quae
amara esse noscuntur propter deum perferentes se uenturos
ad eximia praemia illa quae apostolus narrat consequenda
illa quae nec oculus uidit, nec auris audiuit, nec in m
hominis ascendit, quae praeparauit dominus diligentibus St.\'
igitur, quia illa diligentibus se repraesentabit deus, diligentes
deum cum tibi displicemus, cum plectimur a te, deo nos
placere praesumimus. neque enim potest aliquam auctoritatem i
habere tua funesta sententia ad nos in aeternum puniendos.
cum qui damnas damnandus sis et quidem ad hoc, ut tu perpetuas
luas poenas. ceterum nos quos torques lanias interficis
aeterna suscipient gaudia, ingens habebit et inmensa
felicitas perpetuaque accipiet beatitudo. nobis igitur scias
magis datam diuinitus potestatem, ut te, dum damnare nos I
putas, damnemus, dum punire nos posse praesumis, te Constantium
sacrilegum puniamus, siquidem ille quem negas dare
nobis episcopis suis fuit dignatus auctoritatem, ut quae ligauerimus
in terris sint ligata et in caelis. sustinemus propter
deum temporalia mala, ut possimus consequi aeterna bona: . [*] [*]

fugimus temporalia quae a te ueluti bona offeruntur nobis,
propterea quod illa bona tua aeterna mala subsequantur. idcirco
praesentia quae putas nobis nocibilia delegimus sustinere,
ut, inlustris confessio dum perseuerat in nobis, aeterna et
inmortalia consequi mereamur bona, sicut et tu cum eis, qui
te metuentes uoluntati tuae inueniuntur paruisse et mandata
deseruisse dei, quoniam quidem praesentia magis bona fuerint
eligere dignati et futura contemnere, inmortalia sis incasurus
mala. desiderabilia enim super aurum et lapidem pretiosum
multum et dulciora super mel et fauum. etenim seruus tuus
custodit ea, in custodiendo illa retributio multa. nouimus hanc
uitam quam magnopere auferre laboras esse breuissimam;
nouimus et bona istius uitae et mala esse breuia, illius uero
uitae aeternae bona quae consequi sumus desiderantes quod
sempiterna sint; nouimus enim quod pro bonis his breuibus
quibus tu delectaris ac frueris mala sint aeterna successura
tibi et nobis Christianis, quos despicis quosque omnibus uirtutibus
imperii tui laniando non desistis, quod sint pro his
malis breuibus bona aeterna successura. haec ita se habere
legisti in CXXV psalmo: magnificauit dominus facere cum
illis, et infra: qui seminant in lacrimis in gaudio metent.
euntes ibant et flebant, mittentes semina sua; uenientes autem
uenient in exultatione portantes manipulos suos, et in CXXVIII:
beati omnes qui timent dominum, qui ambulant in uiis eius.
labores fructuum tuorum manducabis; beatus es et bene tibi
erit. erit profecto in aeternum bene eis qui non negauerunt
dei filium, qui labore sanctae confessionis suae potientur;
contra tibi, si in hac amentia qua uiuis nunc semper censueris
manendum, erit male perpetuo, illa percipiens quae
nunc percipit Scarioth ludas. tunc te uisuri nos supplicem, [*] [*]
et tamen omnis lamentatio paenitentiae tuae futura inefficai.
quoniam quidem hic aut adquiratur uita perpetua aut mors.
haec semper uoluere corde nostro, haec diebus ac noctibus
cogitare scire te uolumus, tua supplicia perpetua et praemia
ac merita dei seruorum aeterna, quid neganti tibi persecutori
nominis sui comminetur ad poenam, quid autem e contrario
confitentibus polliceatur ad gloriam sempiternam. [*]