De Regibus Apostaticis (9-10)

Quid dicis, Constanti, ad haec ? credo iam desinere
te dicere: si non bene agerem, non essem tanto tempore
regnans, quando uideas et alterum istum Manassem talia
agentem quinquaginta septem annis regnasse; et quia diximus
te alterum esse Manassem, omnia ipsius te habere conspice.
ille in dei domo idololatriam constituit, totidem ipse fecisti
in templo et aedibus domini; ille idola fecit adorari, usurpauit
sibi quod domini dicebatur, ut deinceps dici possit
idolorum; omnia haec et tu fecisti, quia Arrianam haeresem
introduxisti in ecclesiam et qui blasphemiam tuam tamquam
fidem catholicam statuisti suscipiendam, illam uero apud
Niciam scriptam, quam nos scimus apostolicam euangelicamque,
despuendam mandaris. ut tu nunc haec fieri concupisti,
ita et Manasses omnibus idolis seruiendum esse mandauit,
recedendum uero a deo. non ergo erit mirandum si tibi
uindicasti aedes, quas colligere sumus soliti dei populum, et
te idololatrem dixisti esse catholicum, quando uideas et
Manassem fecisse istud quod tu nunc feceris; sic denique et
tibi parcet dominus uiam tenenti Manasse, quomodo illi pe*
percerit et quousque pepercerit, ut scriptum sit dormisse illum [*]

cum patribus suis et sepultum in Hierusalem et suscepisse
loco illius regnum filium eius. numquid legis in bello illum
interisse (a)ut aliqua ualitudine praegrauatum ? minime; sed
quid sentis? credo, pro tua illa prudentia dicis inpune omnia
illa cessisse Manasse regi. talis es tu, ut ita sentias de
Manasse, quod enim, quia quinquaginta septem annis regnans
filio tradidit regnum et ipse in pace defecerit, potuerint inpune
ei cessisse tanta admissa. noli tibi ipse misereri ut
temet ad deum uertas, noli corrigere nefarios actus tuos, et
inuenies te torqueri cum Manasse, quem Manasses in eo uideris
tu praecedere, quod enim ille tantum intra terminos Hierusalem
sanguinem iustorum fuderit, tu autem toto fudisti ac
fundis in regno Romano. sed, inquis, ille filios suos ante
simulacra deorum suorum concremauit uel consecrauit; et tibi
si fuissent, fecisses sine dubio eosdem Arrianam suscipere
blasphemiam. an ignoras quia, sicut tunc placebant diabolo
hi qui filios suos comburebant, quoniam quidem una esset
illis mens derelinquendi creatorem et seruire creaturae, ita
nunc nihil exigat diabolus a te, nisi ut neges unicum filium
dei? hoc est illi acceptissimum sacrificium, ut sis credens
quomodo et Arrius crediderit; plus est illi nostris temporibus
hoc, ut dei neges filium, quam si temet in honore omnium
daemonum ignibus uolueris concremari. uidet enim ab omnibus
idolorum culturam despectam, quod uana fuerit inuentio; nunc
est cupiens per uos suos famulos haereticos decipere nos dei
seruos. quomodo, inquis, decipere? quomodo et te iam deceperit,
ita et nos uult decipi. cum sis Arrianus, ad hoc te
fingis Christianum, donec ueneno haeresis tuae possis inermes
sauciare, quo possint deinceps non esse Christiani, quod nos
sumus, sed quod uos estis Arriani. haec est sagina officiorum
tuorum, quae per te exhibetur daemoniis. qui etenim nisi
diabolus et eius filii dicere possunt de unico dei filio: filius
est et non est uerus filius; deus est et non est uerus deus? [*]
ergo tu cum dicis, Christianus sum sed non credo deum uerum
habere filium, non credo unam potentiam patris et filii, cum
dicis filium creaturam, factum illum ex nihilo, cum dicis fuisse,
quando non fuerit, melius tu sacrificas diabolo quam tunc
Manasses, quando filios suos aut per ignem omnibus consecrabat
daemoniis aut cum concremabat.

Doleo tibi, imperator, cur cum tantae sis insipientiae
et cum sis tanta faciens mala, digneris tamen dicere: si non
bene facerem, non adhuc in regno essem; iam me deus extinxisset
. non conspicis istum Manassem in sacrilegio et in.
crudelitate tibi comparandum, quod quinquaginta septem annis,
ut saepe dixi, regnum tenuerit in Iudaea? hic utique qui
fecerit derelinquere populum deum et seruirė idolis, hic utique
qui in templo domini et in aedibus dei simulacra collocauerit,
qui domum dei, qui sacrarium eius maiestatis
idolorum fecerit sacrarium. sic et te patitur deus, sic sustinet
quoad usque et familiam probet suam et dignos coronet et
indignos tecum, nisi te correxeris, ad aeternam puniat poenam.
ceterum crede quod possit sic et tunc Manassem et nunc te,
in uno atomo exstinguere oculorum, sed parcit, non quia non
possit, sed quia dignum sit et eius coronari cultores contra
uestram manentes crudelitatem immobiles et uos inimicos
eius clementiae, si tales ut estis durare censueritis, ad poenam
damnet sempiternam. tu ut dicas: si non bene agerem,
numquam adhuc imperarem, faciunt illi qui te errantem non
solum corrigi nolunt, sed ut et pereas inpellunt. non mirum;
scriptum est enim et te et illos tales futuros: laudatur peccator
in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit benedicetur.
exacerbauit dominum peccator, secundum multitudinem irae.
suae non inquiret; non est deus in conspectu eius, inquinat.ae
sunt uiae eius in omni tempore; auferuntur iudicia eius a. [*] [*]

facie eius. cum igitur tu dicis: bene facimus tollere episcopos
illos qui confitentur se tenere fidem apud Niciam scriptam
et constituere eos qui confiteantur, sicuti confitebatur Arrius;
et illi dicant: recte utique tu es paccator ille qui laudaris
iniuste pro desideriis animae tuae; et tu es iniquus, qui, cum
sis derelictus pro blasphemiis tuis a deo, tamen cum adulatoribus
tuis quodcumque delinquis non reprehendatur, sed
magis dicatur bene te agere. cum dicis: bene feci ad Alexandriam
mittere militem ad auferendum Athanasium, et illi
rectissime dicunt: tu cui conparandus eris, nisi illi qui per
psalmographum notatur a spiritu sancto, quod enim, cum
gerat iniqua, cum sit pessimus et execrabilis, tamen cupiens
sit laudari ? dicis: nisi bene agerem, non adhuc mihi pepercisset
deus; et inuenio dictam ad deum; propterea quod hos
qui exerrarint partibus corripis, et eos qui peccant admonens
adloqueris, ut derelicta mal ilia credant in te, domine. et illos
enim antiquos inhabitatores terrae tuae odiens, quoniam odibilia
tibi opera faciebant per medicamina et sacramenta iniusta,
et filiorum necatores sine misericordia uoluisti perdere
per manus parentum nostrorum, ut dignam percipiat peregrinationem
filiorum dei quae tibi omnium carior est terra.
sed et his tamquam hominibus pepercisti et misisti antecessores
exercitus uespas, ut illos partibus exterminarent. numquid
inpotens eras inpugnare, impios iustis subicere aut bestiis
saeuissimis aut uerbo duro simul perdere ? sed portibus iudicans
dabas locum paenitentiae, non ignorans quoniam nequam est
natio eorum et naturalis malitia illorum et quoniam non
poterat mutari cogitatio illorum in perpetuo; semen enim erat
maledictum ab initio nec timens aliquem ueniam dabas peccatis
eorum. quis enim dicet tibi: quid fecisti? aut quis stabit
contra iudicium tuum ? [*] [*]