De Regibus Apostaticis (6-10)

Quae ne dicantur etiam de te, quaeso temet eripias a
nefando Arrianorum coetu, quaeso sis Christianus ut ante
eras ex Arriano, nec nobis indigneris quod actus tuos et
Hieroboae aequemus; sed magis obsecro conspicias has omnes
instructiones potius quam increpationes nuncupandas sospitatis
tuae me bono ingerere. conpararis etenim a nobis Hieroboae.
nostris temporibus quia sic cunctos a deo fueris conatus uertere,
sicut ille populum fuerit conatus Israel facere apostatam
ex dei cultore. nolo adhuc hinc tibi aliquid spei promittas,
quod enim male sis faciens et tamen regnes, cum uideas et
Hieroboam diu regnasse in scelere suo, sed et filium Salomonis
totidem et idololatriam gerentem in eodem defunctum scelere, [*] [*]

item eius filium Abiud, de quo scriptum inuenio: et abiit in
peccatis patris sui, quae fecit in conspectu eius, et non erat
cor eius consummatum cum domino deo suo, sicut erat cor
Dauid patris eius, et tamen cum seruirent idolis, fuerint in
regno et mortui sint in ea dignitate, et tradiderint filiis suis
auctoritatem regni. ne itaque etiam in eo plaudeas, quod enim
pater uester uobis tradiderit regnum, dicens: nisi pater meus
bene fecisset conferre se ad Arrianos, um eius fiMi regnaremus.
nolo dicas: si haereticus essem, numquam tantum imperarem,
numquam me permitteret deus adhuc in regno esse, quando
uideas uiginti quatuor annis regnasse Basiam filium Achiae
super Israel, de quo scriptum inuenisti in Regnorum libro
terti??? : et, fecit malignum coram domino et abiit in uiam
Hieroboam filii Nabath; eb in pescatis eius quemadmodum
peccauit in Israel. qui Basis re-x debuerat utique metuere
ne fuisset percussus ut Hieroboas, si a uiis recessisset domini.
sed ita. estis qui a deo declinatis, ut cum uobis fuerit libitum
in iniuriam, dei suscipere officium idololatriae, non possetis
nec illorum qui iam iudicati fuerint terreri exemplo, conuerti
ad deum. scriptum est etiam de Iambre. rege: et fecit malignum
in conspectu domini, et maligne fecit super- omnes qui
fuerunt ante eum et abiit in omnem uiam Hieroboam filii
Nabath in peccatis eius ; et tamen hic quii dicitur super omnes
peccasse, qui ante illum fuerant reges, non statim ut dereliquit
deum exstinctus est nec per aliquam grauem ualitudinem
est uexatus, ut grauiori poena fuisset nisus interemptus qui
grauius describitur deliquisse.aides, Constanti, tametsi contingat
tibi in summa felicitat» in hac temporaria uersari uita,
tamen magis te timere debere, quod dei reserueris iudicio ;
et licet etiam quii statim extinguuntur; quibus hic aliqua.
diuinitus inrogatur poenarum, post descensum semper torque-. [*] [*] [*] [*]
antur, tamen tu si in summa uiuens felicitate fueris hinc
raptus, aduerte qualiter in te uindicta sit processura, qui in
tanto inueniaris scelere. ne hinc itaque quicquam tibi adscripseris
felicitatis, quod cum sis negans filium unicum dei,
quod cum eius familiam persequaris, tamen adhuc spiritus
tuus in corpore illo carnifice sit manens, quando consideres
etiam filium Asab annis triginta quinque, cum fuerit ut tu
sacrilegus, regnasse apud ludaeos; de quo scriptum esse
legisti: abiit in uias Asab patris sui, et non declinauit ab
illis, ut faceret quod rectum erat in conspectu domini, sed
ab excelsis non abstinuerunt et sacrificabant in excelsis et
incendebant. ecce etiam hic describitur rex in pace dormisse.
cum itaque fuerit triginta quinque annis idololatriam gerens,
ne tibi adscribas ad gloriam et dicas: idcirco non aliqua
uulneror plaga, idcirco non iam extinctus sum, sed adhuc
ųiuo regnum imperii Romani possidens, quia sim bene credens;
quia Arrii recta sit fides, quia fecerim bene remouere
episcopos et alios tales instituerim quales concupierit Arrius.
noli, inquam, hinc tibi gloriari, quod cum haec sis faciens,
tamen superbias, quando uideas istam regem. triginta quinque
annis tenuisse regnum, in pace fuisse exemptum. si igitur
potuit illis, quia ita exempti sint, inpune idololatriae crimen
cedere, poterit et tibi, Constanti. conuerte te itaque ad.
dominum, ne talis inueniaris qualis est inuentus Achab,
de quo scriptum inuenio: et fecit Achab malignum in conspectu
domini, et maligne fecit super omnes qui fuerunt ante
eum. et non fuit illi satis ut ambularet in peccatis Hieroboam
filii Nabatk, sed et accepit uxorem Iesabel filiam Basan et
Hela regis Sidoniorum. et abiit et seruiuit Baali et adorauit
eum et statuit sacrarium Baali in domo religionum suarum,
quam aedificauit in Samaria; et fecit Achab lucum, ut faceret [*] [*]
exacerbationem, ut exacerbaret deum et animam suam disperderet,
et malignum fecit super omnes reges Israel qui
fuerunt ante eum. noli adhuc te sinere esse apud Arrianos,
sed fac transitum ad nos Christianos, quibus sunt ita cunctae
haereses ut est Baal. sic uos nunc nobis estis haeretici, ut
illis illorum temporum dei cultoribus fuerint illi qui idolis
immolabant; per hanc haeresim tuam mihi crede quod talis
sis nostris temporibus, qualis fuerit et Achab.

Ne tibi itaque placeas, quod non statim tibi reddiderit
deus, quando uideas huic Achab et uxori eius Iezabel, qui
etiam prophetas occiderint domini, qui in tanto scelere fuisse
inueniantur uersati, ut nullum in terra Israel dei se hominem
confitentem permiserint demorari, pepercitum fuerit diutissime.
noli hoc intueri quod, cum sis malefaciens, superbias tamen
in sceleribus tuis; sed illud, obsecro te, uideas quod, nisi te
conuerteris, ut illis sero licet reddita sunt merita operum
suorum, ita et tibi posse repraesentari. ne dixeris: diu hinc
in regno sum, hinc potens sum, quod enim bonam fidem
teneam, quod faciam recte persequendo eos qui credunt, quomodo
sese continet illa fides descripta apud Niciam.: haec,
inquam, ne dixeris, sed illa precor te uideas, quod enim ad
hoc sis post tanta funera tua superbiens, ut aut audiens nos
dei sacerdotes temet conuertas ad deum aut certe percipias
digna factorum tuorum tunc, quando dicere non ualebis inscium
te errasse. haec ita esse aduerte exemplo admonitus Achab
et prophetarum domini interfectoris et omnium daemonum
cultoris. hunc tam sceleratum intellege ideo post tanta scelera
fuisse in regno diu reseruatum, ut tandem se si uelit conuerteret,
cui non solum non repraesentantur malorum factorum
suorum merita, sed et in angustiisjiuuatur ad hoc sine dubio,
ut possit conicere non se per Baal et reliquos daemones, quos
ethnici deos nuncupant, uindicatum, sed per deum Israel,
cuius prophetam secum uideret loquentem atque sibi declarantem,
quonam modo deus fuisset inimicos Israelitarum ad
nihilum redacturus. obsederat enim filius Ader rex Samariam [*] [*]

cum aliis triginta duobus regibus, iaotitans adeo tamquam
nihil se habere Israelitas, ut unum se hominem omnem multitudinem
Israelitarum superaturum. hunc alienigenam fecit nihil
ante Israel deus. cui uieit deus regi? nempe Achab, ei qui
eum dereliquerat, qui Baali et omnibus daemoniis seruire
Israel fecerat, cui propterea auxiliatus est, nempe ut crederet
quia sit deus solus iste cuius erat populus Israel et non alius
praeter ipsum, qui ei uicerat, ut uideret Achab, quia fuisset
aequum tandem corrigeret errores suos. mox ut aedificare
aduersarius coepit obsidionem ad ciuitatem Israelitarum, et
ecce, inquit scriptura sacra, prophetes unus accessit ad regem
Israel et dixit : haec dicit dominus, si audisti sonum magnum
istum? ecce ego hodie tradam eum in manus tuas, et scies
quoniam ego sum dominus. et dixit rex: in quo?et dixit
prophetes: in pueris principum regionum, et dixit rex : quis
committet pugnam? et dixit prophetes: tu. et infra: et exierunt
pueri de ciuitate principum regionum et exercitus qui
post illos, et percussit unusquisque quem inuenit secus se, et
fugerunt Syri, et persecutus est Israel. quomodo dicis, Constanti
: si non bene seruirem deo, si non recte credens fuissem,
numquam regnum Romanorum in mea uidissem potestate
conlocatum aut sic diu fuissem uiuensin regno? quando
uideas Achab regi Israel more gentilium uiuenti et populum
dei, sicuti et tu auertis, uertenti a deo dictum ab eo, in quem
delinquebat, cuius praecepta docebat pro nihilo: trado. eum
in manus tuas, ut scias quoniam ego sum deus. qu igitur
ilium eripuit a filio Iaderis Syriae regis, sic etiam te ab
omnibus perimere cupientibus eripuit atque eripit, ad hoc
utique, ut possis cognoscere quia ipse sit deus patriarcharum
ac martyrum, ad hoc ut conicere possis non pro meritis fidei [*] [*]
tuae ac uitae tibi uictoriam tributam, quando sis Achab m
omnibus regi similis, sed sic tibi contra merita tua exhibitam
misericordiam ab eo, quem dereliquisti, ut fuerit Achab exhibita.
si enim dixeris propterea te uincere aduersarios tuos,
quia bene sis credens, potuit et Achab dixisse idolerum cultor
et prophetarum sanctorum interemptor. ad hoc ergo te reser.
uatum, ut errores corrigeres tuos, non uides? ilico ut occupasti
Italiam, ecclesiam eius temptasti uertere; dixisti deum
patrem non esse uerum -deum patrem, unicum negans eius
filium, adfirmans non esse illum uerum filium. adstruxisti
etiam sanctum paracletum spiritum fabricatum esse ex nihilo,
defendere temptasti, quod unicus dei filius fuerit quando non
fuerit; apostolicam atque euangelicam traditionem quo potuisses
tollere e medio, operam totis tuis dedisti uiribus, episcopos
dei iudicio ordinatos tua amon-eri fecisti auctoritate*
haereticos locis eorundem constituendos duxisti; qui possint
tuam praedicare haeresem; manu militari pugnasti contra
ecclesiam in Alexandria, quam plurimos episcoporum relegasti
in exiliis, in metallis, coniecisti in carcerem, certum etiam
numerum interfecisti ex omnibus dei cultoribus. cum haec
egeris, tamen dicis: nisi bene essem faciens et integre essem
credens, numquam adhuc me deus regnare permitteret, tamquam
idcirco et circa Achab ac ceteros coidololatres tuos
fuerit deus patiens, quia fuerint rectam tenentes uiam. tu
ergo, quia sit peccatis tuis patiens pro sua infatigabili pietate
sicuti fuerit et Achab regi, arbitraris non te delinquere, sed
pro meritis tuis tibi parci, quem Achab etiam in hoc imitaris
quod enim sis eos diligens qui tibi mala suadeant, eos uero
perdens qui tibi salutis tuae causa quae sunt uera dicant.
ut enim ad Achab quadringenti illi pseudoprophetae quod
possent illum omnia felicia consequi loquebantur, contra uero
dei dicebat propheta Michaeas, quod essent illum cuncta consecutura
mala, et ille magis diligebat eos pseudoprophetas [*]
quam uerum domini prophetam, ita et tu amas cohaereticos
tuos Arrianos, ipsorum dictis obtemperas, nos omnes domini
sacerdotes execraris, primo omnium, cur dei filium uerum dei
filium confiteamur, secundo cur non tibi adulemur, cur te in
periculo esse asseueramus et dicamus, nisi te conuerteris ad
deum, quod sis in aeternam poenam uenturus.

Et ut credere possis dei semper odio habitos homines
ab hominibus apostaticis, amatos uero inimicos dei religionis,
hoc est diaboli cultores, accipe quos amauerit Achab et quem
odio habuerit. et dixit Iosafat rex Iuda ad regem Israel:
interrogate nunc hodie dominum. et conuocauit rex Israel
omnes prophetas quasi quadringentos uiros, et dixit illis rex
Achab : si ibo in Remma ad Galaath in pugnam aut cessabo ?
et dixerunt : ascende. et infra: et dixit Iosafat ad regem
Israel: non est hic prophetes domini, et interrogabimus dominum?
et dixit Achab rex Israel ad Iosafat regem: unus
est per quem interrogemus dominum, sed ego odi illum, quoniam
non loquitur de me bona. item, posteaquam dixisset
propheta domini ad illum Michaeas ne ascenderet, quoniam
si ascendisset, non esset reuersurus: dixit rex Israel ad Iosafat
regem Iuda: nonne dixi ad te, quoniam prophetat mihi hic
non bona, sed magis mala ? uidebantur mala et excordi ei
quem iam obsederat diabolus, mala ea quae a dei dicebantur
seruo et illa bona iudicabantur quae a seruis dicebantur diaboli.
nec mirandum itaque, si illos audiebat Achab, quos ut audiret
faciebat diabolus, mancipia uidelicet sua, et si illos audire
nollet, quos deus suos esse seruos et ipsa tolerantia passionum
et ipsa constantia adseuerationis manifestabat illis. pseudoprophetae
ditati honoratique dimissi sunt a rege, Michaeas
uero propheta domini recluditur in carcerem, et dicitur: manducet
panem doloris donec redeam; et tamen iuxta serui dei [*] [*]

dictum reuersus minime est. ita et ipse agis, Constanti; diligis
eos qui trahunt temet secum ad mortem perpetuam, qui ad
omnem interitum tuam ducunt animam, odio habere dignaris
contra eos qui te sunt optantes dei fieri amicum. ne tibi
glorieris quod, cum tanta sis faciens, tamen regni gloria pollens
hanc adhuc possideas fragilem uitam, quando et Hieroboam
filius Ioas quod regnauerit in Israel quadraginta et unum
annis in Samaria narrent sacrae litterae, et quidem derelicto
deo seruiens idolis et quidem non recedens de Achab regis
Israel malitiis atque Hieroboam sacrificiis. male, inquis, si
fecissem, iam me deus amouisset de regno, quasi non filius
Amasiae propterea quod non recesserit a superuacuis, inpletus
lepra quidem fuerit, sed tamen quinquaginta duo annis regnauerit
in Hierusalem. sed tu in eo potior Oziae regis, quia tu
non elefantiam habeas, quae cum temet omnes consumere
possit artus, sed illam quae animam ualeat penitus maculare.
dole tibi nobiscum et mitte lacrimas pro te; conspice quomodo
maculet corpus haec quae uidetur elefantia, quomodo
consumat membra leprae uirus. intellege quod sic Arriana
haeresis, elefantia uestra, interna illa omnia tua maculet; aduerte,
quod enim sic efficiat hominem tuum interiorem sicuti
et haec, quae conprehenderit hos quos uideas elefantiam
infusos. ne dixeris: nisi bene agerem, numquam tanto tempore
imperarem, numquam adhuc uiuere fuissem permissus,
quando et Manassem cernas filium Ezechiae regis regem Iudae \'
sedecim annorum suscepisse regnum et quinquaginta septem
annis regnasse; de quo quae sint scripta cum audieris, inuenies
profecto eiusdem te imitatorem esse, et non incipies
mirari quod, malefaciens cum sis, tamen adhuc parcatur tibi,
cernens Manassem, cuius tu in crudelitate et.sacrilegio non
minor es, quod tanta agentem regnum tenuerit quinquaginta [*]
septem annis. et dermiuit, inquit scriptura.Escchias cum
patribus suis, et sepultus est in ciuitate dexid, et regnauit
Manasses filius eius pro eo. eum esset rex sedecim annorum
Manasses cum regnaret, et quinquaginta septem annis regnauit
in Hierusalem, et nomem erat matris eius Ebsibas. et fecit
quod malignum est ante conspectum domini secundum abominationes
gentium, quos eiecit dominus a faeie filiorum Israel.
et aedificauit excelsa quae destruxerat Escchias pater ipsius,
d aedificauit sacrarium Baal et fecit lucos sicut fecit Achab
rex Israel, et adorauit omnem militiam caeli et seruiuit illis.
et aedificauit sacrarium in ducbus aedibus domus domini et
induxit filios suos in ignem et augurabatur et fecit pythones
et diuinos multos, ut faceret quod malignum est im oculis
animae suae, ut exacerbaret dominum deum. et fecit sculptilia
lucorum quae fecit in domo, quam dixit dominus ad dauid
et ad Salomonem filium eius: in domo ista et i. Hierusalem,
quam elegi et omnibus tribubus Israel, ponere nomen meum
i. acternum, et non adponam pedem in Israd monere a terra
quam dedi, sed si audierint me per omnia. quae mandaui eis,
et secundum legem, quam mandauit eis puer meus Moyses.
et non audierunt. et quoniam ualide aspernatus est Manasses
et seduxit eos Manasses, ut facerent quod malignum est super
omnes gentes quas abstulit dominus a facie Israel. et locutus
est dominus in manu puerorum suorum prophetarum quae
fecit Manasses rex Iuda simulacra, secundum omnia quae
fecit Amorrhaeus qui erat ante faciem eius, et peccare feeit
Iuda in idolis suis; propter hoc haec dicit dominus deus
Israel: ecce ego adduco mala in Hierusalem et in Iuda;
omnes qui audierint haec tinnibunt aures eorum utraeque.
et extendam im Hierusalem mensuram Samariae et pondus
domus Achab et deleam Hierusalem quemadmodum deletur [*] [*]
buxum de poste ante faciem eius. et dabo eos in manus ini*
micorum ipsius, et erunt in direptionem et conbustionem
omnibus inimicis eorum, quoniam proiecti sunt de post me,
et erant de post me et erant exacerbantes me, ex qua die
exierunt patres eorum de terra Aegypti usque in hunc diem.
et cetera uerborum Manasse et omnia quae fecit, quemadmodum
peccare fecit Israel, nonne haec scripta sunt in libro uerborum
dierum regum Iuda et quemadmodum sanguinem innocentium
fudit multum ualde, usque dum impleret Hierusalem super os,
extra peccatum, quae peccare fecit Iuda, ut faceret quod
malignum est in conspectu domini dei ? et dormiuit Manasses
cum patribus suis, et regnauit filius eius pro eo, cum esset
annorum uiginti duo Amos.

Quid dicis, Constanti, ad haec ? credo iam desinere
te dicere: si non bene agerem, non essem tanto tempore
regnans, quando uideas et alterum istum Manassem talia
agentem quinquaginta septem annis regnasse; et quia diximus
te alterum esse Manassem, omnia ipsius te habere conspice.
ille in dei domo idololatriam constituit, totidem ipse fecisti
in templo et aedibus domini; ille idola fecit adorari, usurpauit
sibi quod domini dicebatur, ut deinceps dici possit
idolorum; omnia haec et tu fecisti, quia Arrianam haeresem
introduxisti in ecclesiam et qui blasphemiam tuam tamquam
fidem catholicam statuisti suscipiendam, illam uero apud
Niciam scriptam, quam nos scimus apostolicam euangelicamque,
despuendam mandaris. ut tu nunc haec fieri concupisti,
ita et Manasses omnibus idolis seruiendum esse mandauit,
recedendum uero a deo. non ergo erit mirandum si tibi
uindicasti aedes, quas colligere sumus soliti dei populum, et
te idololatrem dixisti esse catholicum, quando uideas et
Manassem fecisse istud quod tu nunc feceris; sic denique et
tibi parcet dominus uiam tenenti Manasse, quomodo illi pe*
percerit et quousque pepercerit, ut scriptum sit dormisse illum [*]

cum patribus suis et sepultum in Hierusalem et suscepisse
loco illius regnum filium eius. numquid legis in bello illum
interisse (a)ut aliqua ualitudine praegrauatum ? minime; sed
quid sentis? credo, pro tua illa prudentia dicis inpune omnia
illa cessisse Manasse regi. talis es tu, ut ita sentias de
Manasse, quod enim, quia quinquaginta septem annis regnans
filio tradidit regnum et ipse in pace defecerit, potuerint inpune
ei cessisse tanta admissa. noli tibi ipse misereri ut
temet ad deum uertas, noli corrigere nefarios actus tuos, et
inuenies te torqueri cum Manasse, quem Manasses in eo uideris
tu praecedere, quod enim ille tantum intra terminos Hierusalem
sanguinem iustorum fuderit, tu autem toto fudisti ac
fundis in regno Romano. sed, inquis, ille filios suos ante
simulacra deorum suorum concremauit uel consecrauit; et tibi
si fuissent, fecisses sine dubio eosdem Arrianam suscipere
blasphemiam. an ignoras quia, sicut tunc placebant diabolo
hi qui filios suos comburebant, quoniam quidem una esset
illis mens derelinquendi creatorem et seruire creaturae, ita
nunc nihil exigat diabolus a te, nisi ut neges unicum filium
dei? hoc est illi acceptissimum sacrificium, ut sis credens
quomodo et Arrius crediderit; plus est illi nostris temporibus
hoc, ut dei neges filium, quam si temet in honore omnium
daemonum ignibus uolueris concremari. uidet enim ab omnibus
idolorum culturam despectam, quod uana fuerit inuentio; nunc
est cupiens per uos suos famulos haereticos decipere nos dei
seruos. quomodo, inquis, decipere? quomodo et te iam deceperit,
ita et nos uult decipi. cum sis Arrianus, ad hoc te
fingis Christianum, donec ueneno haeresis tuae possis inermes
sauciare, quo possint deinceps non esse Christiani, quod nos
sumus, sed quod uos estis Arriani. haec est sagina officiorum
tuorum, quae per te exhibetur daemoniis. qui etenim nisi
diabolus et eius filii dicere possunt de unico dei filio: filius
est et non est uerus filius; deus est et non est uerus deus? [*]
ergo tu cum dicis, Christianus sum sed non credo deum uerum
habere filium, non credo unam potentiam patris et filii, cum
dicis filium creaturam, factum illum ex nihilo, cum dicis fuisse,
quando non fuerit, melius tu sacrificas diabolo quam tunc
Manasses, quando filios suos aut per ignem omnibus consecrabat
daemoniis aut cum concremabat.

Doleo tibi, imperator, cur cum tantae sis insipientiae
et cum sis tanta faciens mala, digneris tamen dicere: si non
bene facerem, non adhuc in regno essem; iam me deus extinxisset
. non conspicis istum Manassem in sacrilegio et in.
crudelitate tibi comparandum, quod quinquaginta septem annis,
ut saepe dixi, regnum tenuerit in Iudaea? hic utique qui
fecerit derelinquere populum deum et seruirė idolis, hic utique
qui in templo domini et in aedibus dei simulacra collocauerit,
qui domum dei, qui sacrarium eius maiestatis
idolorum fecerit sacrarium. sic et te patitur deus, sic sustinet
quoad usque et familiam probet suam et dignos coronet et
indignos tecum, nisi te correxeris, ad aeternam puniat poenam.
ceterum crede quod possit sic et tunc Manassem et nunc te,
in uno atomo exstinguere oculorum, sed parcit, non quia non
possit, sed quia dignum sit et eius coronari cultores contra
uestram manentes crudelitatem immobiles et uos inimicos
eius clementiae, si tales ut estis durare censueritis, ad poenam
damnet sempiternam. tu ut dicas: si non bene agerem,
numquam adhuc imperarem, faciunt illi qui te errantem non
solum corrigi nolunt, sed ut et pereas inpellunt. non mirum;
scriptum est enim et te et illos tales futuros: laudatur peccator
in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit benedicetur.
exacerbauit dominum peccator, secundum multitudinem irae.
suae non inquiret; non est deus in conspectu eius, inquinat.ae
sunt uiae eius in omni tempore; auferuntur iudicia eius a. [*] [*]

facie eius. cum igitur tu dicis: bene facimus tollere episcopos
illos qui confitentur se tenere fidem apud Niciam scriptam
et constituere eos qui confiteantur, sicuti confitebatur Arrius;
et illi dicant: recte utique tu es paccator ille qui laudaris
iniuste pro desideriis animae tuae; et tu es iniquus, qui, cum
sis derelictus pro blasphemiis tuis a deo, tamen cum adulatoribus
tuis quodcumque delinquis non reprehendatur, sed
magis dicatur bene te agere. cum dicis: bene feci ad Alexandriam
mittere militem ad auferendum Athanasium, et illi
rectissime dicunt: tu cui conparandus eris, nisi illi qui per
psalmographum notatur a spiritu sancto, quod enim, cum
gerat iniqua, cum sit pessimus et execrabilis, tamen cupiens
sit laudari ? dicis: nisi bene agerem, non adhuc mihi pepercisset
deus; et inuenio dictam ad deum; propterea quod hos
qui exerrarint partibus corripis, et eos qui peccant admonens
adloqueris, ut derelicta mal ilia credant in te, domine. et illos
enim antiquos inhabitatores terrae tuae odiens, quoniam odibilia
tibi opera faciebant per medicamina et sacramenta iniusta,
et filiorum necatores sine misericordia uoluisti perdere
per manus parentum nostrorum, ut dignam percipiat peregrinationem
filiorum dei quae tibi omnium carior est terra.
sed et his tamquam hominibus pepercisti et misisti antecessores
exercitus uespas, ut illos partibus exterminarent. numquid
inpotens eras inpugnare, impios iustis subicere aut bestiis
saeuissimis aut uerbo duro simul perdere ? sed portibus iudicans
dabas locum paenitentiae, non ignorans quoniam nequam est
natio eorum et naturalis malitia illorum et quoniam non
poterat mutari cogitatio illorum in perpetuo; semen enim erat
maledictum ab initio nec timens aliquem ueniam dabas peccatis
eorum. quis enim dicet tibi: quid fecisti? aut quis stabit
contra iudicium tuum ? [*] [*]