De Non Conveniendo Cum Haereticis (6-10)

Dixisti: facite pacem cum episcopis sectae meae Arrianis,
et estote in unum ; et dicit dei spiritus per Salomonem in
Prouerbiis: uias impiorum noli, noli exequi neque aemuleris
uiam iniquorum, in quocumque loco exercitum constituerint,
ne superuenias illuc. declina autem ab ea et demuta; non
enim dormient, nisi male fecerint; ablatus est enim somnus
ab eis, et non dormiunt. hi enim cibantur cibis impietatis,
uino autem iniquo inebriantur. nam uiae iustorum similiter
ut lux fulgebunt, procedunt et inluminant, donec corrigat dies.
uiae autem impiorum tenebrosae, nesciunt quomodo offendunt.
quomodo uobiscum Arrianis societatem poteramus habere, cum
adulteris spiritalibus? qui scriptum retineamus: noli te intendere
fallaci mulieri; mel enim distillat a labiis mulieris
meretricis, quae ad tempus inpinguat fauces tuas, nouissime
autem amarius fdle inuenies et acutius magis quam gladius
ex utraque parte acutus; insipientes autem pedes deducunt
utentes ea cum morte ad inferos. sed quid dicis haec propter
carnis adulteria dicta? si propter carnis adulteria esse adstruis
haec dicta, quanto magis fugiendi uos estis spiritales
adulteri, ne per Arrianam haeresim uestram meretricem spiritalem
haec super nos quae dicuntur ueniant? dulce etenim
quibusdam uidetur quod tibi regi in amicitias iungantur suscipiendo
haeresim tuam, sed amarius felle sensuri, cum tecum
torqueri in perpetuum coeperint in perpetua gehenna sentire
qui tecum esse delegerunt, tunc dicturi: uae nobis qui Constantium
imperatorem deo praeposuerimus. conuenire nobis
et uobis quomodo potuerat? cum infra dicat adhuc Salomon:
eice de consilio pestilentiam, et exiet cum illo contentio, et: ne
imitatus fueris malos uiros neque desideres esse cum illis;
falsa enim meditatur cor eorum, et dolores labia eorum locuntur, [*] [*]

et: noli adplicare impium ad pascua iusti, neque seducaris
saturitate uentris. septies enim cadit iustus et resurget, impii
autem infirmabuntur in malis.

Cum superbis et praeuaricatoribus, cum eis qui uolueritis
cum Iuda Scarioth inueniri quam cum beatissimis prophetis
apostolis atque martyribus quomodo esse possumus?
cum audiam in centesimo psalmo: deambulabam in innocentia
cordis mei in media domo tua. non proponebam ante oculos
meos rem malam, facientes praeuaricationes odiui, non adhaesit
mihi cor prauum, declinantes a me malignos non agnoscebam;
detrahentem aduersus proximos suos occulte, eum persequebar;
superbo oculo et insatiabili corde, cum hoc simul
non edebam, et in psalmo centesimo octauo decimo: iniquos
odio habui et legem tuam dilexi. cum sitis iniqui, quippe
negatores unici filii dei, cum odiri uos oporteat a nobis,
propterea quod uiam ueritatis relinquentes conprehenderitis
omnium errorum, propterea quod relinquentes lumen ire delegeritis
in exteriores tenebras, quomodo tibi capiti nefando,
tibi dei domus destructori, omnium iniquitatem operantium
fomiti, potueramus esse carissimi ? quomodo familiares amici,
ut sunt Valens, Vrsacius, Epictetus, Saturninus et ceteri?
e quo numero tamenetsi uiderint in quam inciderint foueam,
certi tamen tecum deligerent interire, dummodo regni tui inanem
pulchritudinem una perfruantur tecum. nos quomodo
tecum esse potueramus, qui ista quae illi tecum frui elegerunt
habeamus exosa, homines qui ad illa consequenda
tendamus quae sunt in perpetuum mansura? qua de re nobis
ac uobis non conuenit? nempe quia noluerimus suscipere
haeresim tuam, nempe quia Christiani noluerimus effici Arriani.
quis est autem nisi qui sit, ut uos estis Arriani, inpos mentis,
qui derelinquat domum dei et eat ad diaboli monumentum? [*] [*]

Idcirco autem apud te odio laboramus, quia fuerimus
metuentes atque sumus, ne illa fuissent dicta de nobis quae
sunt dicta de illis desertoribus, hoc est Iudaeis quos incusat
Hieremias dicens: audite uerbum domini, domus Iacob et
omnis domus Israel. haec dicit dominus: quid inuenerunt in
me patres uestri contumaciae, quod recesserunt longe a me et
abierunt post superuacua, et frustrati sunt et non dixerunt:
ubi est deus qui liberauit nos de terra Aegypti, qui eduxit
nos ducatum praebens in deserto in terra inculta et ignota et
in terra sine aqua et sine fructu, in terra in qua nemo commeauit
uir neque commoratus est ibi filius hominis, et induxit
uos in Carmelum, ut manducaretis fructum eius et bona eius,
et intrastis et coinquinastis terram, et hereditatem meam
posuistis in exterminationem; sacerdotes non dixerunt: ubi
est dominus, et seniores legis meae nescierunt me, et pastores
impie egerunt in me, et prophetae prophetauerunt in Baal,
et post inutilia abierunt. noluimus haec audire opprobria,
unde et fugiendum diximus te ac tuos. neque enim conuenire
poterat dei domesticis uobiscum alienigenis, cum uideamus
dictum a deo conperfido tuo illi populo carnali: auerte pedem
tuum ab aspera uia et faucem tuam a siti. quae autem
dixit: confortabor, quia dilexit exteros et post illos abibat.
post uos ergo exteros, post uos allophilos non solum non ire
uoluimus, sed et anathema uobis filiis pestilentiae ac tenebrarum
diximus, ne si recessissemus ab apostolica atque euangelica
fide derelinqueremusque uiam quam tenuerunt Abraham
Isaac et Iacob beatissimi, Abel Enoch Noe et cuncti prophetae
apostoli atque martyres, haec etiam dicta fuissent a
deo de nobis, quae dicta sunt de conblasphemis tuis Iudaeis:
quemadmodum confunditur fur, cum conprehensus fuerit, sic
confundentur filii Israel ipsi et reges eorum et principes
ipsorum et sacerdotes ipsorum et prophetae. noluimus esse
\' [*] [*]

inter uos, ne etiam illa increpatio uocis diuinae nos cum
Iudaeis et uobiscum haereticis argueret: ut quid loquimini
ad me; omnes uos impie egistis, et omnes uos deliquistis in
me, dicit dominus.

Quomodo uobiscum nobis conuenire poterat? cum
legeris scriptum in libro Machabaeorum primo: tunc congregati
sunt ad eos eonuentus fortis in uiribus ab Israel, omnis uoluntarius
in lege. et omnes qui fugiebant a malis additi sunt
ad eos et facti sunt illis firmamentum. et constituerunt uirtutem,
et percusserunt peccatores in ira sua et uiros iniquos
in indignatione. et ceteri fugerunt ad nationes, ut se liberarent,
et circuiuit Matathias et amici eius, et destruxerunt aras et
circumciderunt pueros incircumcisos quotquot inuenerunt in
finibus Israel in fortitudine, et persecuti sunt filios superbiae
et prosperauit opus in manus eorum, et obtinuerunt legem
de manibus gentium et regum, et non dederunt cornum peccatori
. uobiscum nos esse potueramus, cum uideatis quid
illis fecerint ex toto corde qui deum inueniuntur timuisse?
tu dicis, membrum iam tunc exsectum de corpore beatae ecclesiae,
quando Arrianus factus es ex Christiano: estote uobiscum
. et dominus dicit in euangelio: quod si oculus tuus dexter
scandalizat te, erue illum et proice abs te; expedit enim tibi
ut pereat una pars membrorum tuorum, quam totum corpus
tuum mittatur in gehennam. et si dextera manus tua scandalizat
te, abscide illam et proice abs e; expedit enim tibi
ut pereat una pars membrorum tuorum, quam totum corpus
tuum eat in gehennam. secuisse se Arrium atque proiecisse
secundum domini praecepta clamat ecclesia, et tu dicis:
suscipite conpestilentes ac lues tuos; tu dicis: sinite uos eodem
interire morbo, quo ego perierim. sic est de corpore ecclesiae
excisus Sabellius, ut est et condetestabilis tuus excisus Arrius [*] [*] [*] [*]

iste, cuius sermo ut cancer in te fortissime adeo serpserit,
ut totus iam cancer esse cernaris; nec poteris dicere te non
Arrii cancerasse sermonem, cum fetor cancerationis tuae ad
omnem peruenerit regni tui locum et cuncti te uitare statuerimus,
ne et ipsi peste tua Arriana canceraremur. sic, inquam,
sectus est atque proiectus tuus magister Arrius, ut est
sectus et reiectus Sabellius, qui fuerit ausus unam esse personam
patrem et filium et spiritum sanctum defendere, quia
fuerit ausus dicere ipsum sibi et patrem esse et filium et
spiritum sanctum; excisus est, quia dicere non dubitarit, quod
enim ipse pater in utero uirginis incarnatus sit et fuerit passus.
sic Marcion se excisum proiecit, qui noluerit dei filium hominem
suscepisse confiteri de utero uirginis et per hoc hominem
factum. sic excisus est atque abiectus Paullus Samosatenus
Photini magister e corpore ecclesiae, quia fuerit dicere dignatus
hominem tantum dei filium. sic et cunctarum sectarum
haeretici sunt praecisi, ut est Arrius praecisus utque tu, qui
propterea, quod dicas de dei unico filio: factus est ex nihilo
et non est uerus filius, erat quando non erat, exscindi merueris.
exscisi igitur estis cuncti blasphemi atque reiecti uirtute dei
de ecclesia eius clementiae, quia non fueritis in ea manentes
fide, in qua manserint patriarchae prophetae apostoli ac martyres.
homo excisus cum omnibus comblasphemis tuis e corpore
sanctae ecclesiae, iacens in diaboli sentina, audes dicere
ad eam: esto talis ut sum ego, quo possis tali confici morbo,
quo sum et ipse consumptus. sic existimaueras nos potuisse
uobiscum conuenire, tamquam non retineremus dixisse beatum
Paullum: praecipimus autem uobis, fratres, in nomine domini
nostri Iesu Christi, ut subtrahatis uos ab omni fratre inquiete
ambulante et non secundum traditionem quam acceperunt a
nobis. quae efficere potuerat ratio, ut deserentes uiam quae
ducit ad caelorum regna conprehenderemus uestram quae [*] [*]
praecipitet ad gehennam? circumscribere nos te potuisse arbitratus
es subtilitate, qua serpens circumscripserit Adam et
Euam, eximiis uerbis pulcherrimisque sensibus conscribens
edictum, in quo omnia uenena tuae haeresis continentur. sed
unde istud potueras efficere? cum nos contra tua atque patris
tui uenena armauerit beatus Paullus dicens: hoc itaque dico,
ut nemo uos decipiat in sublimitate uerborum, et iterum:
uidete ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem
secundum traditionem hominum, secundum elementa
mundi et non secundum Christum, quia in ipso inhabitat
omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. quomodo potueramus
illis Arrianis tuis sacrilegis sensibus, uerbis sublimibus licet,
seduci, cum inanem te philosophiam cognouerimus habere?
unde etiam dulces tui possent esse sermones, quem uiderimus
tenentem traditionem Arrii, non beatorum apostolorum? ad
quos dixerit iste quem negas, quod uerus sit dei filius: euntes
baptizate credentes in nomine patris et filii et spiritus sancti.
quomodo tibi discipulo Arrii adquiesceremus Christiani deserentes
apostolicam traditionem, cum te inueniamus dicere
patrem non esse uerum patrem, sed appellari patrem, cum
dicas non illum uerum habere filium, sed factum esse ex
nihilo, sanctum paracletum spiritum cum dicas totidem constare
ex nihilo, econtra uideamus. apostolos credidisse in
unum deum patrem omnipotentem uerum patrem, propterea
uerum patrem, quod uere, non putatiue habeat filium, et in
unicum filium eius Iesum Christum, hoc est in uerum dei
filium et in sanctum paraclitum spiritum, in uerum dei spiritum?
quomodo quis potuerat ita credentium subplantari a
diabolo per te Arrii blasphemiae fundatorem, cum fides apostolica
et trinitatem confiteatur perfectam et unicam deitatem
fateatur patris et filii et spiritus sancti, et Arrii hoc est tua
blasphemia non teneat nisi id quod placuerit caro tuo [*] [*] [*]
diabolo, cum tantum intersit inter beatae ecclesiae fidem et inter
haeresim tuam, quantum inter lucem atque tenebras?

Recte uos interea dixi ita separatos a nobis, ut tenebrae
sunt separatae a lumine, quia sitis tenebrarum filii, unde et
tenebras de uipereis cordibus euomueritis uestris. sperasti nos
deflectere a uia ueritatis, tamquam non sciremus praemonuisse
spiritum sanctum per beatum Paullum dicentem: nemo uos
conuincat uolens in humilitate sensus et religione angelorum,
quae uidetur ambulans sine causa, inflatus sensu carnis suae
et non tenens caput ex quo omne corpus per conexum et coniunctionem
productum crescit in augmentum fidei. quomodo
te ambulantem sine causa, alitum serpentis ore Arrii, inflatum
sensu carnis tuae, apostatam factum sequeremur, cum apostoli
praeceptum cogeret temet uitari? dixisti quod enim pacis
causa coniungi desiderans fueris pseudoepiscopos sectae tuae
nobis; sed quomodo istud facere potueramus, ut non deum,
sed te eius audiremus inimicum ? non sumus ut uos excordes,
ut dei deum negemus filium, sicut negant Iudaei caecitatis
uestrae participes ac duces uestrae incredulitatis, quorum
reprobationis exemplum beatus ostendens Paulus dicit ad
Hebraeos: et Moyses quidem fidelis in tota domo eius tamquam
seruus in testimonio loquens, Christus autem tamquam
filius in domo eius, quae domus nos sumus, si tamen liberalitatem
et exultationem spei tenuerimus, propter quod dicit
spiritus sanctus: hodie si uocem eius audieritis, nolite praedurare
corda uestra, sicut in exacerbatione secundum diem
temptationis in deserto, ubi temptauerunt patres tui in experimento;
et uiderunt opera mea quadraginta annis. ideoque
perosa mihi gens est, et dixi: semper errant corde. isti
autem non cognouerunt uias meas, sicut iuraui in ira mea:
si intrabunt in requiem meam. uidete, fratres, ne casu sit in
aliquo uestrum cor malignum incredulitatis discedendo a deo [*] [*]

uiuente, sed consolamini uosmet ipsos cotidie, donec hodie uocatur,
ne praeduretur aliquis ex uobis in errore peccati. participes
enim Christi facti sumus, siquidem principium substantiae
usque ad finem firmum tenuerimus. dum dicitur hodie,
si uocem meam audieritis, nolite praedurare corda uestra
sicut in exacerbatione. quidam enim audito hoc non crediderunt;
sed non omnes qui exierunt de Aegypto per Moysen. qui
autem perosi ei fuerunt quadraginta annis? non hi qui
peccauerunt, quorum cadauera iacuerunt in solitudine? quibus
autem iurauit non intraturos in requiem suam nisi contumacibus
? et uidemus quia non potuerunt intrare propter incredulitatem.
timeamus itaque ne casu derelicto mandato intrare
quidam uestrum in requiem eius non posse uideantur. nam
et adnuntiatum est nobis, quemadmodum et illis, et non profuit
illis uerbum auditus, non temperatus fidei auditorum.
intrabimus enim in requiem eius qui credidimus, ut dixit:
sicut imaui in ira mea: si intrabunt in requiem meam, et
cum opera ab origine mundi facta sunt. dixit tamen alicubi
de die septimo: sic et requieuit deus in die septimo ab omnibus
operibus suis. et in hoc iterum: si intrabunt in requiem meam.
ergo quia superest reliquorum intrare in illam, et hi quibus
prius praedicatum est non intrauerunt propter contumaciam.
rursus aliam praefiniit diem hodie in Dauid dicendo post
tantum temporis, sicut antea dictum est: hodie si uocem eius
audieritis, nolite praedurare corda uestra, quoniam si Iesus
illis requiem dedisset, non de alia dixisset. postera die ergo
restat requies populo dei. etenim qui intrauit in requiem
eius, et ipse requieuit ab operibus suis, sicut a suis deus.
quis tam stultus, ut cum haec legerit, haec acceperit a beato
apostolo, deserens fidem apostolicam suscipere temptet haeresem?
quis eum negare audebit, quem uideat aeternam requiem
tribuere potentem credentibus se, et uelit in illum credere
cum quo incipiat in aeternum puniri? quis est talis nisi tu
Constantius imperator, qui dereliquisti domini castra et [*]
transitum fecisti ad diaboli domum? non delegimus ardere, sicuti
tu delegisti cum amatore tuo diabolo, sed in requiem perpetuam
intrare festinamus. quomodo tua astutia potueramus capi
et a uia flecti ueritatis? quando adhuc hortetur apostolus ad
requiem comprehendendam aeternam dicens: festinemus igitur
intrare in illam requiem, ne aliqui in eodem exemplo contumaciae
cadat. uiuidum enim uerbum dei et ualidum et acutum
omni gladio acutissimum et penetrans usque ad diuisionem
animae et spiritus artuumque et medullarum et scrutator
animi et cogitationis cordis, et non est ulla creatio quae
non pareat ante illum; omnia autem nuda et aperta oculis
eius ad quem nobis ratio est. cum haec ita sint, quomodo
potuerat quis nostrum transire ad uos in perfidia manentes
Iudaeorum ? quae rerum ratio nos uobis possit iungere Christianos
Arrianis, cum uideremus uos esse illius gentis imitatores
omnis perfidiae? de qua quomodo possent emergere confugientes
ad domum dei? cum in Actibus apostolorum locutus ita sit
Petrus beatissimus dicens: paenitentiam agite, et baptieetur
unusquisque uestrum in nomine domini nostri Iesu Christi in
remissionem peccatorum, et accipietis donum spiritus sancti.
uobis enim est haec promissio et filiis uestris et omnibus qui
longe sunt, quoscumque aduocauerit dominus deus uester. aliis
etiam uerbis plurimis contestabatur et exhortabatur eos dicens:
eripite uos a generatione ista praua. nec poteris dicere non
uos esse Arrianos generationem prauam, sicuti fuerint ac sint
Iudaei, quando cernas tunc scribas Pharisaeos et principes
Iudaeorum idcirco esse dictos praua generatio, quod enim et
dei negabant filium et omnes in eius credentes diuinam maiestatem
persequerentur. non, inquam, poteris dicere te atque
cunctos Arrianos non esse generationem prauam et peruersam, » [*] [*]
quando haec sitis gerentes quae et illi. si illi fuerunt unicum
negantes dei filium, ita facitis et uos; si illi persecuti sunt
seruos aeternae clementiae eius, persequimini etiam uos. quid
igitur oportuerat nos facere, nisi secundum Petri beati praeceptum
recederemus a uobis sacrilegis? unde enim uobiscum
poterat conuenire? cum dixerit dominus in euangelio: adtendite
uobis a fermento Pharisaeorum quae est hypocrisis.