Sermones (31)

XXXI. SERMO DE SPIRITU SANCTO.

Quod de diuinitate sancti spiritus hesterna die caritati uestrae
seruauimus, nunc, si iubetis, cum silentio et quiete oportune
uel congrue audire potestis.

Cum spiritus sancti personam propriam demonstremus et
patrem confiteamur ingenitum, filium uero cognoscamus unigenitum,
quaeris a me, utrum spiritus sanctus ingenitus an
genitus an quid aliud confitendus sit. scripturae sanctae de
potentia et deitate spiritus sancti loquuntur, utrum uero genitus
dici debeat an ingenitus, non loquuntur. uide, quas
sibi tenebras infidelitas facit. non uis scire, quod deus noluit
ignorari, et uis scire, quod non iussit inquiri. non dixit genitum,
ne filium crederes, non dixit ingenitum, ne patrem
putares, sed ad essentiae distinctionem procedere eum ex patre
testatus est, sicut legimus: paracletus, qui ex patre procedit.
quae cum sint, uel sic agnosce spiritum sanctum propriam
habere personam. praeter duos esse tertium probat
diuersitas nominis, procedentem ex deo non esse ordine uel [*] [*]

gradu tertium monstrat unitas maiestatis. qui enim de interioribus
dei progreditur, non dei creatura, sed dei probatur
esse substantia. non scruteris, qualiter deus sit, quem deum
esse manifestum est. hic ratio latet, ueritas non latet. cur
interroges, quomodo sit socius et aequalis regis, quem regii
esse constat et honoris et generis. ex superfluo de nomine
agitur inquisitio, ubi non est de sublimitate dubitatio. ergo
quia spiritus sanctus ex utroque procedit, ideo dicit: qui
autem spiritum domini non habet, hic non est eius,
et alio loco: insufflauit et dixit: accipite spiritum
sanctum.

Utrum ingenitus an genitus sit, requiris. nihil ex hoc eloquia
sacra cecinerunt, nefas est inrumpere diuina silentia. quod
deus scripturis suis indicandum esse non credidit, interrogare
uel scire superflua curiositate noluit. numquid in hoc est 15
gloria uel substantia spiritus sancti, si aut ingenitus probetur
aut genitus? nam nec filio quicquam derogat, quod ingenitus
esse non legitur, nec patri, quod genitus non habetur. in
huiuscemodi sermonibus proprietas est appellationis, non diuersitas
potestatis uel maiestatis. genitus et ingenitus personae
est differentia, non naturae.

De spiritu uero sancto dominus et saluator noster iturus
ad caelum sic locutus est ad apostolos suos: cum, inquit,
uenerit paracletus, quem ego mittam uobis, spiritum
ueritatis, qui a patre procedit, ille testimonium perhibebitdeme,
et iterum: ille, inquit, docebit uos omnia.
quid est hoc, dilectissimi, quod missurum se ad docendos discipulos
saluator dixit spiritum sanctum? numquid non docuerat
apostolos suos aut semiplena putanda est Christi fuisse doctrina?
non, absque dubio. sed quia fides uestra in patre est et in [*] [*]

filio et in spiritu sancto, hoc uoluit mittendo spiritum sanctum
saluator ostendere, quod ecclesias suas et uoluntas dei patris
aedificaret et passio filii redimeret et doctrina sancti spiritus
confirmaret. quomodo hoc agnosci euidentius potest? quomodo,
nisi quia ad redemptionem nostram deus pater filium suum
misit, filius nos sua passione saluauit, fidem autem nobis spiritus
sanctus inspirauit? ac sic salus ecclesiarum totius diuinae
trinitatis operatio est. pietas enim patris. humanum
genus perire noluit, filius nos de interitu liberauit, spiritus
sanctus ad caelestia nos regna perducit.

Ita tamen in spiritum sanctum credite, ut nec patrem eum
putetis esse nec filium, sed spiritum patris et filii. tota autem
ista trinitas unus deus est. nulla ibi dissimilitudo, nulla diuisio
est. si enim spiritus, qui in homine est, maior ipsius
hominis portio est, spiritus dei quomodo minor esse credendus
est? itaque spiritus sanctus nec pater est nec filius, sed spiritus
patris ac filii.

Quod autem spiritus sanctus patris spiritus sit, dominus et
saluator noster dixit: spiritus, inquit, qui a patre procedit.
quod uero idem spiritus sanctus etiam filii spiritus sit, apostolus
docens dicit: si quis spiritum Christi non habet,
hic non est eius. unde et dominus in euangelio post resurrectionem
suam ad discipulos suos ait: euntes baptizate
omnes gentes in nomine patris et filii et spiritus
sancti. in nomine, inquit, non in nominibus. pater itaque
deus, filius deus, spiritus sanctus deus non tres dii, sed unus
deus est. persona tres species diuidit, diuinitas iungit. maius
autem aut minus ignorat trinitas, deitas nescit, quia et, qui
deus est, non potest non esse perfectus. ideo et, qui non
credit in nomine spiritus sancti, nihil ei prodest patrem et
filium confiteri.

Ergo spiritus sanctus una fide credendus est, pari tremore
uenerandus. cum dixeris: pater, filius et spiritus sanctus, personas
explicuisti, cum dixeris: deus, substantiam demonstrasti. [*] [*]

dicimus patrem et filium et spiritum sanctum, ne te aestimes
unam credere debere personam. item dicimus unum deum,
ne putes tres esse naturas. in his itaque tribus personis numerus
esse potest, ordo esse non potest. nam etsi distinctionem
recipit trinitas, gradum tamen nescit aequalitas. in trinitate
enim non est aut minus aliquid aut maius, quia, si in deo
aliquid minus dicitur, imperfecta diuinitas accusatur, ita tamen,
quod, qui in deitate minorem patre aut filio dicit spiritum
sanctum, non illi tantum iniuriam facit, quem minorem iudicat,
sed illi etiam, quem maiorem putat, quia, cum totius trinitatis
una aequalitas sit atque maiestas, quicquid contumeliae in
personam unius dicitur, a tota aequaliter trinitate sentitur.

Nos uero, carissimi, qui templum sancti spiritus esse meruimus,
adiuuante ipso spiritu sancto paremus domum, in quam
illum uenire, in qua delectet habitare. inuitet mundi cordis
nitor, sollicitet illum par rubentibus rosis castus pudor, sollicitet
candentibus liliis et odore similis et colore incontaminata
uirginitas, suscipiat illum benigna caritas, humanitas larga,
sublimis humilitas, hilaris misericordia, pura simplicitas. nihil
ibi de prisci hominis sordibus, nihil de lapsuris infirmitatibus
aeternus habitator, aeternitatis largitor inueniat. recedat turpissimae
uoluptatis luxuria, pallens conscientia, tristis metus,
nutans ebrietas et libido omni horrore deformior, ut, cum in
nobis ista defuerint, locum uirtutibus praeuius puritatis nitor
aperiens spiritum sanctum in domicilium paratae sibi habitationis
includat. hoc autem ideo suggessimus, carissimi, ut,
quantum possumus, totis uiribus cum dei adiutorio laboremus,
ne in nobis aut auaritia displiceat aut infidelitas langueat aut
libido sordescat, sed emendati penitus ac puri habitaculum dei
effici mereamur et spiritus sanctus, qui descendisse hodie in
apostolos legitur, semper in nobis habitare dignetur, cui est
honor et gloria cum patre et filio in saecula saeculorum. Amen. [*]

Cetera Fausti scripta a nobis nondum recensita postea publici
iuris faciemus; sunt autem fere haec:

I. Corpus illud sermonum a Gaigneio Parisiis 1547 primum
sub Eusebii Emiseni episcopi nomine editum et
ab Andrea Schotto auctum (Bibl. Patr. Colon. uol. V
et Bibl. Patr. Max. Lugd. uol. VI).

II. Tractatus Fausti a P. Pithoeo editus (Ueterum aliquot
Galliae theologorum scripta Parisiis 1586] p.124 sqq.:
Fausti Regii Galliae episcopi de ratione fidei ad obiecta
quaedam responsio).

111. Tractatus \'Faustini\' de symbolo, quem Caspari (Alte
und neue Quellen zur Geschichte des taufsymbols
[Christianiae 1879] p. 250 sqq.) primum edidit.

Alia quaedam scripta a uiris doctis his ipsis temporibus
Fausto attributa non esse episcopi Reiensis demonstrasse nobis
uidemur, cf. Prolegomena.