Sermones (30)

XXX. SERMO DE SANCTA TRINITATE.

Cum de deo sermo est, fratres carissimi, sicut ualde noxia
est contradictionis intentio, ita utilis est interrogationis sollicitudo.
ibi enim de obstinatione sensus obstruitur, hic intellectus
de inquisitione nutritur, illic deprauari resistens infidelitas
delectatur, hic erudiri oboediens humilitas promeretur.
uos uero, fratres carissimi, praeparate exceptorium sancti pectoris
uestri influenti aquae diuinae et, quod de mysterio sanctae
trinitatis uel diuinitate sancti spiritus insinuare cupimus, cum
silentio et quiete suscipite. sanctarum enim scripturarum testimoniis
uolumus approbare, quomodo spiritus sanctus in cunctis
uirtutibus patri et filio coaequalis esse euidenter possit agnosci.

Legimus in ueteri testamento, quia in principio fecit deus
caelum et terram et spiritus dei ferebatur super aquas.
in deo intellege patrem, in principio accipe filium, superfusum [*] [*]

aquis agnosce spiritum sanctum. super aquas itaque dominantis
eminentia ferebatur iam tum, credo, baptismi munera
praefigurans. in faciendo quoque homine se non unius, sed
trium personarum opus esse demonstrat trina repetitio deitatis.
ita enim legimus: et dixit deus: faciamus hominem ad
imaginem et similitudinem nostram. aduerte sententiam
in propositione simplicem, in responsione multiplicem. et dixit
deus: faciamus hominem. quid est aliud, nisi quia substantia
unitatis loquitur et potentia trinitatis operatur? perspice, quomodo
trina uice nomen dei in creatione hominis nuncupatur.
sic enim habemus in Genesi: et dixit deus: faciamus hominem,
et iterum: creauit deus hominem, et tertio: benedixit
ei deus. dixit deus, fecit deus, benedixit deus. dixit
pater, fecit filius, benedixit spiritus sanctus. propter tres personas
ter iteratur una diuinitas. quo loco euidenter mysterium
etiam unitatis intellege. ecce imago dei et similitudo unicuique
homini a tribus datur et tamen una esse dinoscitur. dixit
deus: faciamus. diligenter adtende, dum unus dicit et non
unus facit dumque iterum singulari plurale permiscet nec dicit:
ad imagines et similitudines nostras, uel certe: ad imaginem
et similitudinem meam, unitatem singularitate, trinitatem pluralitate
commendat. itaque in eo, quod dicit: faciamus ad
nostram, personarum numerus explicatur, in eo uero, quod
singulariter ait: ad imaginem et similitudinem, in unam substantiam
deitas indiuisa colligitur.

Cum Abrahae in ostio tabernaculi apparuisset deus et ex
uno tres eius se oculis mirabiliter obtulissent, in tribus unum
conscius maiestatis adorauit. in psalmis quoque absolute personis
suis unitas designatur: ne proicias me, inquit, a facie
tua et spiritum sanctum tuum ne auferas a me. ecce [*] [*]

propheta patri supplicans non minus spiritus sancti quam
patris et filii expauescit offensam. ne proicias, inquit, me a
facie tua. filius, sicut imago patris, ita et facies patris accipitur
et ideo legimus: Philippe, qui uidet me, uidet et
patrem, item: quo ibo a spiritu tuo et quo a facie tua
fugiam? aduerte, infide, perfectae confessionis mysterium trinitatis.
propheta ad patrem loquitur, faciem patris filium profitetur
nec non diffusum per omnia spiritum sanctum protestatur.
de filio autem etiam ad Moysen loquitur dominus:
facies mea praecedet te. quod nomen, id est facies et ad
unitatis substantiam et ad coaeternitatem pertinet maiestatis.
Esaias quoque spiritum sanctum unum in gloria trinitatis adnumerat,
quando dicit: uidi dominum sedentem super
solium excelsum et Seraphim stabant et clamabant
alter ad alterum: sanctus, sanctus, sanctus dominus
deus Sabaoth. et in consequenti dicit: et audiui uocem
domini dicentis: uade et dices populo huic: auditu
audietis et non intellegetis et uidentes uidebitis et
non uidebitis.

Credamus saltim Paulo praeconi celeberrimo ueritatis, quod
sanctus spiritus fuerit ille dominus exercituum, quem uidit
Esaias et qui locutus est per Esaiam. sed quia trina repetitione
persultat: sanctus, sanctus, sanctus, uideamus, ne hic honor
ad totam respiciat trinitatem. Esaias cum dicit: uidi dominum
Sabaoth, patrem Iudaeis agnoscitur praedicare. Iohannes euangelista
aperte filium probatur adserere ita dicens: propterea
non poterant credere in Iesum, quia dixit Esaias: excaecauit
oculos eorum et obdurauit cor eorum. haec
dixit Esaias, quando uidit gloriam filii dei et locutus est de [*] [*]

eo. quod autem idem Esaias dicit: et audiui uocem domini
dicentis: uade et dic populo huic: auditu audietis et
non intellegetis et uidentes uidebitis et non uidebitis,
hunc dominum apostolus Paulus, ut diximus, spiritum sanctum
esse confirmat. uides ergo, quod sanctus, sanctus, sanctus, haec
uox totam concelebrat trinitatem, et sicut in his tribus uerbis
nulla dissimilitudo, nulla est differentia, ita in trinitatis uirtute
nulla potest esse distantia.

Sed dicis: ex hoc minor esse sanctus spiritus euidenter
agnoscitur, quod dei digitus nuncupatur. non ita est. sed
quando audis de spiritu sancto dici: si ego in digito dei
eicio daemones, non gloriae diminutionem, sed substantiae
demonstrari noueris unitatem, nec honoris discrepantiam, sed
operis esse concordiam. quid ergo? quia spiritus sanctus
digitus interdum (dei) dicitur, ideo minor filio et patre creditur?
refuge huius persuasionis errorem, uide, ne aliquoties
in hac designatione digiti et patrem conprehendat et filium.
meminerimus non de uno digito dictum esse, cum legimus:
quoniam uidebo caelos tuos opera digitorum tuorum.
sed dicis in digitis de filio hoc tantum et spiritu sancto sub
quadam dualitate signari. ne hoc de duabus personis adserere
coneris, alio loco trium tantum Esaias digitorum numero loquitur
trinitatem dicens: quis appendit tribus digitis mo- .
lem terrae? quid euidentius de trinitatis unitate, quid clarius?
nonne hic in tribus digitis potentiae unius aequalitatem sub
quadam mysterii lance librauit? ergo, ut dictum est, cum
iam instructus sis de societate operis, non dubites de parilitate
uirtutis. dicendo ergo: quis appendit tribus digitis molem
terrae, hic specialiter loqui uoluit de cooperatione potentiae et
de unitate substantiae, quae una eademque esse in tribus digitis
adprobatur. [*] [*]

Quamuis cor uestrum ad audiendum uerbum dei spiritus
sanctus semper accendat, ita ut uix possint uestra sancta desideria
satiari, tamen prouidendum est, ut ita uerbi dei praedicatio
temperetur, ut uobis iugiter desiderari et semper possit
augeri. ideo iam ista, quae dicta sunt, caritati uestrae sufficiant.
et quia aliquid de sermone isto uobis credidimus reseruandum,
si secundum uestram consuetudinem die crastina
maturius conueneritis, absque aliqua lassitudine matutinis explicitis,
quod ex industria reseruatum est, audietis praestante
domino nostro Iesu Christo, cui est honor in saecula saeculorum.
Amen.