De Gratia Libri Duo (2.5)

V. CONTRA HOC, QVOD DICUNT: NON TAM UOLUIT QVAM NON POTUIT SALUUS ESSE, QVI PERIIT, IUXTA QVOD LEGIMUS: ET NON POTERANT CREDERE.

Inter haec cum Iohannes euangelista commemoret: propterea
non poterant credere, quia iterum dixit Esaias:
excaecauit oculos eorum et indurauit eorum cor, hoc
loco elocutio conclusa sic resonat, quasi eis non credendi necessitas
inponi uideatur inuitis. sed ex illis causam uel culpam
incredulitatis exortam in consequentibus lectionis ordo manifestat
ita dicens: uerum tamen et ex principibus multi
crediderunt in eum, sed propter Pharisaeos non confitebantur,
ut de synagoga non eicerentur. dilexerunt
enim gloriam hominum magis quam gloriam dei. absolute
hic indicat, sicut et de Simone legimus, etiam infidelibus
uim credulitatis fuisse conlatam, quibus, sicut facultas
credendi adfuit, ita uoluntas defuit confitendi. quod credunt, [*] [*] [*]

gratiae largitas est, quod professionem creditis non accommodant,
mentis inprobitas est et inpletur in eis: qui autem non
habet, etiam quod habet auferetur ab eo.

Ecce quomodo bonum uoluntatis et fidei admixta malitia deprauauit,
sicut alio loco in eodem euangelio ipse dominus dicit:
quomodo potestis uos credere, qui gloriam ab inuicem
accipitis et gloriam, quae a solo est deo, non quaeritis?
uides ergo, quia, sicut subpressis causis absconditur ueritas,
ita manifestis remouetur obscuritas, quae in Esaiae testimonio
densiores paulo nebulas uidetur obducere, dum eos, quos propria
nequitia surdos caecosque reddiderat, a deo asserit obcaecatos,
ne forte conuerso ad deum corde sanentur. itaque ut paululum
differamus, quod Matthaeus apertius elocutus est, iuxta ipsius
sermonis rigorem, qui ex uerbis prophetae austerius percutit
legentis auditum, altius requiramus, quare hoc loco nolle putetur
dominus, ut sanentur, id est, ne momentanea conuersione
suscepta conlatis beneficiis abutantur, ira cum probati fuerint
suscepta neglexisse ac respuisse recidiua infirmitate medicinam,
sicut ille, ad quem ipse dominus loquitur: iam sanus
factus es, noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat.

Aduerte bonitate sanitatis impium praegrauari. sic Pharao
insultasse deprehenditur misericordiae dei, quem addictus plagarum
resipiscentem et conuertentem et humiliantem se, quotiens
sanare uoluit, totiens deteriorem esse post humanitatem
clementiae deprehendit. quare, inquam, istos sanare dissimulat?
ne fiant utique illius similes, qui supra petrosa seminatus
est, id est, qui ad momentum cum gaudio suscipit
uerbum, qui ad tempus credit et in tempore temptationis
recedit. quid est momentaneam suscipere sanitatem?
id est ad tempus credere et in tempore temptationis pro animi [*] [*]

infidelitate discedere et ad leuem temptationis aestum infirma
radice deficere. uideamus, quos sanare temptauerit et eis
parum pro consequenti incredulitate profuerit. ecce seruo illi
in euangelio magnis debitis et animae languoribus oppresso
decem milia talenta, quae ei remissa uidebantur, per crimen
propriae malitiae adiectis cruciatibus exiguntur, ubi et aduertendum
est, quomodo adquisita perduntur et beneficia iam conlata
reuocantur.

Sed et ille depulso a se inmundo spiritu ad tempus legitur
fuisse sanatus, de quo dicit sermo diuinus: cum autem inmundus
spiritus exierit ab homine, perambulat per
loca arida quaerens requiem et non inueniens. tunc
dicit: reuertar in domum meam, unde exiui. et ueniens
inuenit uacantem, scopis mundatam et ornatam, id est
uacuatam uirtutibus et uanitatibus adimpletam. tunc uadit
et adsumit septem alios spiritus nequiores se, et intrantes
habitant ibi et fiunt nouissima hominis illius
peiora prioribus. ecce cui sanitatem conlatam esse non
profuit, in quem multiplicatis malis nociuus languor incubuit
et increuit. sed et alio loco is, qui post acceptam notitiam
ueritatis, id est post conlatam ueritate sibi curam salutis sanguinem
testamenti pollutum duxerat, in quo sanctificatus
est, id est in quo sanatus est, grauiora mereri supplicia apostolo
adtestante perhibetur. sic itaque gratia in culpam uertitur,
nisi custodia subsequatur. sed in his euangelista Matthaeus
dum incrassatum cor, obturatas aures clausosque oculos ad
culpam hominis refert, cur non sanarentur, apertiore sensu et
dilucidata ratione perdocuit, dum, inquam, dicit: incrassatum
est cor populi huius et auribus grauiter audierunt et
oculos suos clauserunt. nonne tibi uidetur uelut interrogantibus,
cur uidentes non uideant et audientes non intellegant, [*] [*]

euidentem protinus dedisse rationem de causis, propter quas
non uideant neque intellegant? quia audire et uidere, id est
intellegere et oboedire noluerunt. quia, inquit, non omnes
oboediunt euangelio, quia tota die expandit manus suas
ad populum non credentem et contradicentem, sicut
etiam per se iam dominus loquitur: filios genui et exaltaui,
ipsi autem me spreuerunt, et iterum: quoniam dereliquerunt
uenam aquarum uiuentium dominum, et in
actibus apostolorum: uidentes, inquit, turbas Iudaei repleti
sunt zelo et contradicebant his, quae a Paulo dicebantur,
blasphemantes uiam domini, et item: instabat,
inquit, uerbo Paulus testificans Iudaeis esse Christum
Iesum. contradicentibus autem illis et blasphemantibus
excutiens uestimenta sua dixit: sanguis uester
super caput uestrum erit, mundus ego ex hoc iam ad
gentes uadam. contradicentibus, inquit, illis et blasphemantibus.
uide, quomodo remedia ingerit medicus et recusat
aegrotus. quorum duritiam etiam beatus Stephanus pari
auctoritate increpat dicens: incircumcisi corde et auribus,
uos semper spiritui sancto restitistis. ecce quare uidere
non possunt: quia spiritui sancto resistunt atque a se clausis
sponte oculis lumen ueritatis excludunt. quod ergo in euangelio
sequitur et dicit: ne forte oculis uideant et auribus audiant
et corde intellegant et conuertantur et sanem eos, ne
possint conuerti atque sanari, obdurati cordis uitium et poena
peccati est. ne, inquit, conuertantur et sanem eos. non
hic sanitatem uolentibus denegat, sed contradicentes se sanare
nolle, id est non debere pronuntiat. ad conferendum remedium
promptissima est bonitas medici, sed intemperantia contradicit [*] [*]
infirmi. nam qui ita intellegendum putat, quod eos sanare
noluerit, absoluit hominem et damnat auctorem. nullus ergo
excluditur a beneficiis dei, qui primum de neglectis beneficiis
iudicandus est.