De Gratia Libri Duo (2.4)

IIII. CONTRA HOC, QVOD DICUNT: IN ISTOS MISERICORS EST, QVO8 ADQVIRIT, IN ILLOS IUSTUS EST, QVO8 RELINQVIT, CUM ET CIRCA MALOS MISERICORS ET CIRCA BONOS ETIAM IUSTUS APPAREAT.

Si hominis statum deus, sicut blasphemat impietas, non
aequitate sed potestate disponit, ille fortassis, qui pulsauit, excluditur
et ille, qui non quaesiuit, adtrahitur. ac sic nec circa
saluatos misericors fuisse uidebitur, quibus non dedit, ut ex
officio misericordiam mererentur, nec circa perditos aestimari
poterit iustus, qui sine proprio crimine a misericordia repelluntur.
quod si ambo rei sunt in natura, et in isto iustitia
periclitabitur, qui sine merito indignus eligitur, et in illo misericordia,
qui perditioni sine peccati iudicio deputatur. qua
enim misericordia honoratur otiosus, qua iustitia damnatur
innoxius? itaque dum inperite tollit homini libertatem, impie
deo probatur negare iustitiam. si dicas, quia tantum misericors
in adquisito et solum iustus in perdito est, in utraque
persona abrupte negabis utramque uirtutem. nam nec in hoc
erit aequitas, si eligat non probatum, nec in illo bonitas, si
perdat inmeritum. [*] [*] [*]

Nos autem geminum hoc in dei operibus bonum inseparabili
consertum fatemur amplexu, sicut legimus: misericordiam
et iudicium cantabo tibi, domine, et iterum: misericors
dominus et iustus et deus noster miserebitur, et iterum:
misericors et miserator et iustus dominus. nam misericors
est et in perditos, qui inquirit et inuitat errantes, qui
diu sustinet delinquentes. et sicut solem suum oriri facit
super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos,
ita utrosque indifferenter lumine rationis inpleuit, honore imaginis
suae induit, ad gratiam redemptionis generaliter euocauit.
itane misericors in illo non fuit, in quem tanta congessit, quem
de neglecta et perdita misericordia iudicabit? iam illud minoris
negotii est, ut erga adquisitos sicut misericordem ita
iustum esse doceamus. iustus, inquam, et circa eos, quos
suscipit reuertentes, quos non deserit laborantes, quos dignos
efficit libertate fideliter seruientes. haereticus autem ideo circa
malos negat misericordem, quia non credit oblatam fuisse salutis
copiam his, qui delabuntur in mortem. ideo circa bonos
non asserit iustum, quia nihil eis aestimat pro humili deuotione
conlatum. misericors ergo est, quia et malis ingerit rationis
intellectum et bonitatis affectum, iustus, quia oboedienti
proponit praemium, iustus, quia nullum saluat inuitum.

Itaque apostolus magnifice ad donum gratiae officium laboris
adiungit ita dicens: laborantem agricolam oportet de
fructibus accipere. ecce quomodo sibi admirabili commercio
diuina et humana sociantur. ad oboedientiam pertinet labor,
fructus uero laboris ad gratiam. et iterum: unusquisque
propriam mercedem accipiet secundum suum laborem,
cum dominus in euangelio dicat: cum feceritis haec, dicite:
serui inutiles, quod debuimus facere, fecimus. [*] [*]

aduerte, quia non excludit operis studium, sed operantis requirit
obsequium, nec laborem seruitutis recusat, sed humilitatem
mentis insinuat. uitium ergo, quod laborem inperitissime refugiendum
putas, non in opere, sed in corde consistit. totis
ergo uiribus laborabo, sed quidquid de superna largitate percepero,
gratiae, non industriae deputabo, beneficium uocabo,
non pretium, donum testabor esse, non debitum, remunerationem,
non retributionem. ita cum ex officio aliquid agimus,
nequaquam nos inputare deo possumus, quia soluimus, quod
debemus. tu uero diuinae ne inuideas bonitati, si opus, quod
a me illa adiuuante bene gestum est, uel etiam accepta perdiderim.
hoc genere nec conuerti eos permittunt mala praecedentia
nec sanari.