De Gratia Libri Duo (1.9)

VIIII. QVOMODO INTELLEGENDUM SIT: NON UOLENTIS NEQVE CURRENTIS, SED MISERENTIS EST DEI, UEL ILLUD: NON UENI UOCARE IUSTOS, SED PECCATORES IN PAENITENTIAM.

Sed dicis: in tantum nihil est hominis, sed totum gratiae
dei, ut apostolus dicat: non uolentis neque currentis, sicut
sibi . arrogat Iudaeus ex lege uel Pelagius ex liberi arbitrii
praesumptione, sed licet cum hominis seruitute totum tamen
miserentis est dei, non uolentis neque currentis. hic
illum euidenter notat et arguit, qui solum se sibi sufficere sine [*] [*]

manu adiuuantis existimat. ceterum ad eum, qui cum miserantis
auxilio conatus suos iungit, non dicit: non uolentis
neque currentis, sed multo aliter ad eum loquitur: sic, inquit,
currite, ut conprehendatis, et iterum: tam bene
currebatis. quis uos inpediuit ueritati non oboedire?
si non est etiam uoluntas expectanda currentis, quare dicitur:
ego igitur sic curro, non quasi in incertum, et iterum:
cursum consummaui, fidem seruaui? non uolentis neque
currentis: ipse sibi obtexit errorum tenebras, qui in
scripturis sanctis uel personas nescit interrogare uel causas.
hoc loco apostolus gentium asserens fidem Iudaeorum superbiam
coercet et conprimit, qui sibi iustitiam de legis operibus
adrogabant ac dei misericordiam et gratiam respuebant, qui
suam, ut dicit apostolus, quaerentes statuere iustitiam
iustitiae dei non sunt subiecti.

Quos et alio loco simulata iustificatione et obliqua per ironiam
uoce condemnat dicens: non ueni uocare iustos, sed peccatores
ad paenitentiam. iustos, id est, qui sibi de praesumptione
iustitiae blandiuntur, sicut et alio loco iustificantem
se respuit Pharisaeum et accusantem se suscipit publicanum.
non ueni, inquit, uocare iustos, sed peccatores ad
paenitentiam, id est, non ueni Iudaeos ex lege sibi iustitiae
priuilegia uindicantes, sed potius gentes requiro ex fide peccatorum
paenitentiam profitentes. nam ad ipsorum elationem et
alio loco ita dicit: non est opus sanis medico, sed qui
male habent. Iudaei autem iustos et sanos se iactabant esse,
sed non erant. quis autem sanum se sano corde dicere auderet,
quando uniuersitas generis humani uno serpentis morsu percussa
languebat? una est ergo spes sanitatis infirmo, si se • [*] [*]

coram medico agnoscat infirmum. dignum uero est, ut remedio
careat, qui aegritudinem suam scire dissimulat. et propterea
maius gaudii erit angelis in caelo super uno peccatore
paenitentiam agente, quam super nonaginta
nouem iustis, qui non indigent paenitentia. quis non
hoc loco uere iustos esse credat hos, qui non indigent paenitentia?
sed nemo magis eget salute, quam qui se non intellegit
indigere. et ideo magis uerus ille pastor exultat super
una oue, quae ab errore reuocata est, quam super nonaginta
nouem ouibus, quae non errauerunt. et quis a mortiferi erroris
malo esse possit inmunis, cum propheta testetur: omnes nos
quasi oues errauimus, unusquisque in uiam suam declinauit?
quam dolenda caecitas Iudaeorum uiam negato saluatore
perdiderat et errorem suum scire nolebat.

Hic ergo sermo diuinus sub appellatione iustorum sine praeiudicio
sensus alterius magis Iudaeorum notat atque increpat
arrogantiam. nam cum denarius et centesimus numerus iustos
perfectosque designet, nonus et nonagesimus iniustos et peccatores
ipsa inperfecti numeri ratione designat. itaque hoc
loco Iudaei elationem, qui se ex lege iustificans redemptoris
misericordiam repudiauerat, apostoli doctrina castigat dicendo:
non uolentis, quia in humili Christiano ipsa oboedientia et
subiectio cursus est et ascensus, in Iudaei elatione lapsus est
et decursus. non, inquit, uolentis neque currentis. quomodo
uox ista pertinere potest ad fidelem et Christi legibus
subditum, ad quem dicitur: et in lege domini fuit uoluntas
eius, et quod praefati sumus: si quis uult post me
uenire, et: uoluntarie sacrificabo tibi, domine, et: qui [*] [*]

uoluerit animam suam saluam facere, perdet illam,
et qui perdiderit animam suam propter me, inueniet
illam? uide quam magnum opus et quam arduum perdendae
et inueniendae animae etiam in hominis uoluntate constituit
et propterea ita conclusit: filius enim hominis uenturus
est in gloria patris sui et tunc reddet unicuique secundum
opera sua. aduerte quia, dum dicit secundum
opera sua, salutem hominis non in praedestinatione factoris,
sed in operatione famulantis largitor gratiae conlocauit. ergo
hic non condicio hominis, sed conuersatio designatur et ideo
alio loco dicit: omnes stabimus ante tribunal dei, ut
referat unusquisque propria corporis, prout gessit,
siue bonum siue malum. agnosce hoc loco non aliena
generis uel originis mala, sed propria corporis gesta nouissimo
discutienda iudicio.

Quapropter ex homine, qui in Christo renatus est, non hoc
constat in examen uocandum esse, quod natus est, sed quod
operatus est. si ergo actus hominis non est etiam uoluntatis,
quomodo dicit: si uolueritis et me audieritis, bona terrae
comedetis? itaque conditor utriusque, id est exterioris et
interioris hominis deus, sicut potentia sua corporis humani
membra disposuit, ita ordinatione sua ministerium usumque
membrorum homini agere ac dispensare permisit. et sicut
dexteram in omni homine ipse formauit, sed in potestate hominis
posuit, ut eam quo uellet extenderet et ad diuersa opera
conferret., pari modo sensum rationis et arbitrium uoluntatis
in unamquamque animam inseruit inspirauit infudit, sed eam
in manu humani consilii moderandam et exercendam reliquit
eiusque officia iuri hominis dominioque conmisit, ut, si malum [*] [*]

deprauatus adpeteret, in arbitrii libertate permissum sibi sciret,
licere nesciret, si autem bonum cuperet, actionem et perfectionem
eius a conditore deposceret, ad mercedem uero illius officiosa
deuotio pertineret. et ideo hominis formator et rector
bonae uoluntatis homini deputauit usum, sibi reseruauit effectum.
non ergo aequum iustumque uni uelle concessit et alteri
denegauit, sed sicut omni homini manum oculum gressumque
donauit, ita similiter omni homini uoluntatem, ut eam in quaslibet
partes uersaret, indulsit. iustitia ergo in homine non
personale, sed generale et publicum dei munus est. aditus
capessendae salutis quasi fons quidam in medium mundi huius
expositus et in commune concessus ad hauriendum uniuersis
patet, ut largitori merito reus sit, qui haurire neglexerit.

Omnibus itaque oblatum est, quod ab omnibus reposcendum
est. nam si circa hominis, ut dicunt, salutem specialis est
dispensatio, nescio quomodo generalis poterit esse discussio.
sed cum dicat: omnes nos manifestari oportet ante tribunal
dei, non eam ab omnibus terribiliter exigeret, nisi
omnibus misericorditer obtulisset. igitur in procinctu militiae
constitutum ita apostolus adhortatur: labora quasi bonus
miles Christi. nemo militans deo inplicat se negotiis
saecularibus, ut ei placeat, cui se probauit. nam qui
in agone contendit, non coronatur, nisi legitime certauerit,
et iterum: laborantem agricolam oportet primum
de fructibus accipere. audi et alio loco apostolum
non tua otia praedicantem: de cetero, inquit, fratres, confortamini
in domino et in potentia uirtutis eius. induite
uos armatura dei, ut possitis stare aduersus insidias
diaboli. quia non est nobis conluctatio aduersus
carnem et sanguinem, sed aduersus principes et potestates,
aduersus mundi rectores tenebrarum harum, [*] [*]

contra spiritalia nequitiae in caelestibus. propterea
accipite armaturam dei, ut possitis resistere in die
malo et in omnibus perfecti stare. state ergo succincti
lumbos uestros in caritate,. induti lorica iustitiae
et calceati pedes in praeparatione euangelii pacis,
in omnibus sumentes scutum fidei, in quo possitis
omnia tela nequissimi ignea extinguere. cum dicat: ut
possitis stare aduersus insidias diaboli, et iterum: ut
possitis resistere in die malo, et in consequenti: sumentes
scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi
ignea extinguere, apertissime ostendit a deo possibilitatem
arbitrii omni homini fuisse concessam, qua ei promptum esset
non solum carni suae resistere, sed etiam diabolo repugnare,
de quo et alio loco dicit: uigilate, inquit, quia aduersarius
uester diabolus tamquam leo rugiens circuit quaerens
quem deuoret.

Si huic aduersario iam certos quosque inposita, quomodo
asseris, originis necessitas deputasset, non quaereret quos deciperet
nec deputatis uigilare prodesset. sed non ita est. nam
sicut hostis omnibus admouetur, ita omnibus praesidii et adiutorii
dextera non negatur et orantibus ac uigilantibus misericordiae
benignitate succurritur, quae utique pulsantibus magis
ex deuotione quam ex praedestinatione defertur. itaque inter
ista, qui dicit solam gratiam sine exercitio operis et laboris
posse sufficere, nonne tibi uidetur in hanc blasphemiae uocem
alienata mente prorumpere: nemo uigilet, nemo ieiunet, nemo
luxuriae inpugnationem abstinentiae contritione castiget, nemo
bellum uitiis mortificatione exterioris indicat, nemo interioris
curae plagas salutifera afflictione contendat, nemo libidini [*] [*]

contradicat, nemo criminibus remedia per laborem maceratae
carnis inquirat, nemo hostem inlecebris obscenae uoluptatis
armatum crucis uiribus repercutiat, sed contra ignea inimici
iacula nudum pectus exponat, nemo debita aeternae morti obnoxia
elimosynarum sacrificiis redimat, nemo per opera misericordiae
atque iustitiae curam uulneribus ferat, sed integra ea
ad diem iudicii per se ferat ? ecce hic, qui paulo ante adsertor
gratiae putabatur, intercludendo uiam salutis humanae inpugnator
gratiae, per quam salus ipsa conlata est, inuenitur
et in diaboli transisse consilia adiutor perditionis ostenditur.