De Gratia Libri Duo (1.8)

VIII. QVALITER INFIRMITAS LIBERI ARBITRII INTELLEGENDA SIT.

Sed interrogas et ais: quomodo intellegendum est infirmatum
humanae mentis arbitrium ? adtenuata libertas eius ita gratiae
adminicula plus requirit, sicut homo longa infirmitate confectus
adiutoriis ac solaciis gressu titubante magis indiget. igitur
sicut post inueteratam luxuriae consuetudinem reparatio continentiae
multo labore constabit et sicut longo temulentiae usu
captiuata sobrietas cum uiolentia rigidae crucis uix recipitur,
quae prius, cum inlaesa teneretur, paruo negotio seruabatur,
siquidem cum uoluptate quadam inuiolata conscientia [*] [*]

possidetur, et quemadmodum post diuersa carnalium blandimenta
uitiorum, quae facile prima aetas statum suum retinens cal-.
care potuisset, cum magno luctamine uelut contra ardui montis
ascensum ad uirtutis uiam reditur, ita humani arbitrii a deo
concessa libertas florem uigoremque gratiae suae perdidit, tamen
ipsa non periit, ut diuina munera non tam interdicta sibi sen- .
tiat, quam cum summo labore ac sudore per adiutorii patrocinium
sibi repetenda esse cognoscat.,

Audi legislatorem de uoluntatis arbitrio disputantem, cum
dicit: posui ante faciem tuam uitam et mortem, bonum
et malum. elige uitam, ut uiuas, et iterum: uiam ueritatis
elegi, iudicia tua non sum oblitus. uides quod
neminem hic premit fati uel inpositae perditionis necessitas,
ubi conpetit eligendi potestas, neque in unam partem trahit
praedestinatio, ubi utriusque partis defertur electio. item: fiat
manus tua, ut saluum me faciat, quia mandata tua
elegi, hoc est dicere: sollicitabat me quidem in sinistram
partem perniciosa mundi uoluptas, sed, in dexteram mandatorum
tuorum traxit utilitas. itaque cum gentes ipsae ad mali
boniue iudicium insito sibi dirigantur arbitrio, quanto magis
moderari ad bonam partem uoluntatis suae libertatem potest
humilis Christianus, qui possibilitatem suam in dei adiutoris
uirtute constituit, ad quem dicitur: si uis perfectus esse,
uade, uende quae habes, et iterum: uis sanus fieri?
conscius, quantum cordi humano potens factor indiderit, uoluntatem
ipsius, quem est sanaturus, interrogat. nam et alio loco
populum ambulantem concessa arbitrii libertate sic arguit:
educ foras populum caecum et oculos habentem, surdum
et aures ei sunt. hic quod surdus et caecus est, contumaciae
esse intellegitur, non naturae. et in euangelio aperte
ostendit inditum esse homini bonae uoluntatis affectum: si quis, [*] [*]

inquit, uult post me uenire, abneget se ipsum sibi et
tollat crucem suam et sequatur me, hoc est dicere: meae
miserationis est, ut uoceris, sed tuae uoluntati conmissum est,
ut sequaris.

Uideamus si per otium ad se inuitet hominem deus. abneget,
inquit, se ipsum sibi, id est, qui malus est bonus
esse contendat et supplicans dicat: et ex uoluntate mea
confitebor illi. iubetur unusquisque ex uoluntate conuerti, ne
peccator fortasse desperet in melius se posse mutari. si quis,
inquit, uult post me uenire, abneget se ipsum sibi, id
est, alter efficiatur ex altero. patientia uincat iracundiam,
temperantia refrenet concupiscentiam, humilitas exturbet superbiam,
crux conterat uoluptatem. quis haec sine labore cordis,
sine adflictione carnis, sine magno hominis utriusque luctamine
dormienti sibi per solam gratiam aestimet conferenda? abneget
se ipsum sibi, hoc est dicere: o homo, non putes te
ita ab auctore tuo conditum, ut de iniquo iustus, de luxurioso
castus, de maliuolo benignus esse non possis. quod ut consequi
ualeas, non factura in te est mutanda, sed uita. nunc
ista dicentes non laborem gratiae coaequamus, sed omnino
gratiam sine comparatione praeponimus.