De Gratia Libri Duo (1.11)

XI. CONTRA EORUM SENSUM, QVI DICUNT, QVOD UAS IN CONTUMELIAM NON POSSIT ADBURGERE, UT SIT UAS IN HONOREM.

Aiunt uas contumeliae in uas honoris transire non posse eo,
quod dixerit apostolus: an non habet potestatem figulus
luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem, aliud
uero in contumeliam? hoc loco praecedentes causas, quibus
uel in honorem uel in contumeliam homo transeat, conclusa
elocutione suppressit. nam cum homo per gratiam esse coeperit
uas honoris, inuigilandum est, ut acceptus honor diuina
cooperatione seruetur, ne adquisitus homo postmodum in uas
contumeliae culpa exsistente uertatur. quod autem dicunt ab
ineunte aetate praefinitum in melius non posse mutari deteriorem
hominis statum, hoc illic futurum creditur post uitae
huius excessum, ubi iam nec emendatio nec mutatio erit, apud
inferos. ceterum usque in finem et ad iustitiam transire pessimi
et periculum possunt timere perfecti, sicut legimus in
primo Regum: qui glorificant me, glorificabo eos, qui
autem contemnunt me, erunt ignobiles. quare iste [*] [*]

honoratur et ille despicitur ? propter hoc utique, quia et ille deum
glorificare potuit, qui intulit contumeliam, et iste contemnere,
qui detulit gloriam, quia placere domino deo suo et potuit
nolle, qui uoluit, et potuit uelle, qui noluit. nec putes hic naturae
esse distantiam. ipse est, qui uult, ipse, qui non uult.

Quisque ergo renatus in Christo, nisi prius fuerit uas malitiae
per culpam propriam, uas offensae et irae esse non poterit.
et e contrario, ut fiat uas misericordiae, prius futurus est uas
oboedientiae, ut praecedentibus causis iusti iudicis sententia
subsequatur. ostendamus uas contumeliae in uas honoris adiutorio
dei et studio suo posse transire: si, inquit, dixero
impio: morte morieris, et egerit paenitentiam a peccato
suo feceritque iudicium et iustitiam, uita uiuet
et non morietur. quid est impius nisi uas contumeliae?
ecce per remedium paenitentiae subito honoratur candore gratiae
et induitur decore iustitiae, ut peccatorum faece detersa
confidenter possit dicere cum propheta: asperges me hyssopo
et mundabor, lauabis me et super niuem dealbabor.
audi apostolum, quomodo dealbari posse pronuntiat
maculas conscientiae, ut de uase iniquitatis uas sanctificationis
appareat: in domo, inquit, magna non solum sunt uasa
aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, (alia) quidem
in honorem, alia uero in contumeliam. adtolle cor
liberum ab inmutabili necessitate, humana conditio, et agnosce
circa salutem hominis domini tui ineffabilem bonitatem. cum
dixisset: alia quidem in honorem, alia uero in contumeliam,
manum spei fidelibus aperuit ac dilatauit ita dicens:
quod si quis se ex his expurgauerit, erit uas in honorem
sanctificatum. [*] [*]

Uas ergo cordis utriusque rei capax est et, quod in se ante
permisit infundi, facile potest prioris propositi mutatione uacuari,
ut ipsum atque idem uas in se et apud se effusa iniquitate
permaneat. itaque uas ad substantiam hominis, quod uero
in uase conditur, ad genus ac diuersitatem pertinet uoluntatis.
et alio loco ostendit dominus perditum restitui posse, cum dicit:
non sum missus nisi ad oues, quae perierunt domus
Israel, et iterum: epulari et gaudere oportet, quia hic
filius meus mortuus fuerat et reuixit, perierat et inuentus
est. non ergo in natura eius fuerat facta perditio,
sed qui recedendi contemptu mortuus fuerat, reuixit desiderio
reuertendi. nam sicut sui criminis est, quod longe pii parentis
refugit oculos, ita suae est deuotionis, quod per insitum sibi
bonum deliberans et adsurgens ad paternos recurrit amplexus.
sed gratia, quae pulsauerat peregrinantem, ipsa suscepit reuertentem.
recedat hinc originalis definitio uel fatalis. ecce mortuus
uiuificatur et perditus inuenitur, sicut et mulier euangelica,
quae amissam in domo dragmam, id est rem uel cuiuscumque
muneris uel salutis lucerna inquirit accensa et ad gratiae oleum
adponit studium suum et cum dei adiutorio iungit se requirentis
intentio ac sic, quod intus perdiderat, intus inuenit.

Si quando ergo homo ex bono malus uel ex malo bonus
effici arbitrio mentis adnititur, uoluntas, quae libera est, a deo
data corrigitur, non uis praedestinationis operatur. et quotienscumque
in sacris paginis legeris: in quacumque die conuersus
ingemueris, tunc saluus eris, et iterum: nolo
mortem impii, sed ut reuertatur impius a uia sua et
uiuat. conuertimini a uiis uestris pessimis, et iterum:
impietas impii non nocebit eum, in quacumque die
conuersus fuerit ab iniustitia sua, et illud: auferte [*] [*]

uetus fermentum, ut sitis noua conspersio, et quotiens
homo ad meliora deterioribus repudiatis gratia iuuante conuertitur,
totiens de uase contumeliae uas honoris efficitur. ut uero
de bonis mali efficiantur, hoc facilius in se recipit humana
fragilitas, ut de uase honoris in uas contumeliae transeat, sicut
legimus inAbacuc: et escae eius electae, de quibus etiam
dicitur: aurum ut paleas reputabit, Hieremias quoque: quomodo
obscuratum est aurum, mutatus est color optimus?
sicut et apostolus dicit: tollam ergo membra Christi
et faciam membra meretricis?

Itaque manifesta sententia est de Christi corpore posse hominem
in partem diaboli per culpam propriam commutari, sicut et
alio loco absolutissime docet de optimo pessimum fieri et templum
dei posse uiolari ita dicendo: uos estis templum dei
et spiritus dei habitat in uobis. si quis autem templum
dei uiolauerit, disperdet illum deus. ecce iam templum
dei esse dinoscitur, iam a sancto spiritu possidetur, et per incuriam
uiolari atque corrumpi et ab indigno hospite occupari
posse memoratur, sicut et propheta increpat animam dei gratia
sponte euacuatam: ego plantaui uineam electam, omnem
ueram. quomodo conuersa es in amaritudinem uitis
alienae? ecce uineam a deo nobili radice plantatam, studio
cultoris electam, proprio ostendit crimine deprauatam. et ideo
de ea in Esaiae cantico loquitur: expectaui, ut faceret uuam,
fecit autem spinas. expectatio increpantis agricolae ostendit
hanc uineam dare fructus potuisse iustitiae. et cum stantem
cadere testetur posse, cum dicit: et qui se existimat stare,
uideat ne cadat, et e contrario ad iacentem loquitur: numquid
qui cadit non resurgit? potens est enim deus [*] [*]

statuere illum, aperte ostendit statum hominis in diuersa non
pro constitutione dei, sed pro arbitrii libertate posse uersari.
sed et Esaias euidenter adfirmat deprauata corrigi et dilui posse
maculata, cum ad peccatores loquitur dicens: lauamini, mundi
estote, auferte malum cogitationum uestrarum ab oculis
meis.