De Gratia Libri Duo (1.10)

X. CONTRA HOC, QVOD DICUNT AD MALUM TANTUM LIBERUM ARBITRIUM PROMPTUM ESSE HOMINI, AD BONUM PRORSUS NON ESSE.

Ubi est illud prophetae: audite me, qui sequimini, quod
iustum est, et quaeritis dominum, uel illud apostoli: nescitis
quoniam, cui exhibetis uos seruos ad oboediendum,
serui estis eius, cui oboedistis, siue peccati ad
mortem siue oboeditionis ad iustitiam. dum ergo apostolus
ab homine studia meliora deposcit, inesse ei facultatem
bonae uoluntatis ostendit, quam cum praeferimus, aperte ordinationem
atque mirabilem dispositionem sui praedicamus auctoris,
quam ad iusta officia praeparatam idem apostolus demonstrat
dicens: non ergo regnet peccatum in uestro mortali
corpore, ut oboediatis concupiscentiis eius. sed
neque exhibeatis membra uestra arma iniquitatis
peccato, sed exhibete uos deo tamquam ex mortuis
uiuentes et membra uestra arma iustitiae deo. item:
humanum dico propter infirmitatem carnis uestrae.
sicut enim exhibuistis membra uestra seruire [*] [*]

inmunditiae et iniquitati ad iniquitatem, ita nunc exhibete
membra uestra seruire iustitiae in sanctificationem.
nonne hic ipsum eundemque hominem ad bonorum operum
studia prouocat, quem prius malis deditum fuisse manifestat?

Igitur dum liberi interemptor arbitrii in alterutram partem
omnia ex praedestinatione statuta et definita esse pronuntiat,
etiam suprema remedia paenitentiae sensu abruptae impietatis
euacuat. et quomodo praedicat gratiam, qui misericordiam negat?
quomodo uidetur asserere dei donum, cuius tollit auxilium?
quomodo audet de scripturis praesumere testimonia, qui scripturarum
conatur excludere beneficia? quomodo mihi dicitur: declina
a malo et fac bonum, si iam malum declinare non
possum? cur apostolus loquitur: mortificate, inquit, membra
uestra, et iterum: eratis, inquit, aliquando tenebrae,
nunc autem lux in domino, ut filii lucis ambulate?
quomodo mihi mutationem mei legis praedicator insinuat, si
inmutabilem legem factor inposuit: expoliantes, inquit, uos
ueterem hominem cum actibus eius induentes nouum?
quomodo concretam peccati labem inseparabiliter ad originem
et conditionem pertinere contendis, quam deponi et exui posse
cognoscis ? intellege contrario te spiritu aduersus sanctum
spiritum loqui, qui legis et prophetarum sacramenta, qui euangelicae
ueritatis oracula mundo in adiutorium dedit et praecepta
diuina per laboriosae seruitutis officia gratia cooperante
seruantibus regnum caeleste promisit.

Quapropter honorem sancti operis ac laboris de praemii
magnitudine ac dignitate metire, cuius palmam tu pariter et
coronam uilem absque dubio iudicas, si eam sine laboriosa
contritione adprehendi posse confirmas. numquid potest sine
magna operis intentione mandatum illud diuinae praeceptionis
impleri? noli, inquit, uinci a malo, sed uince in bono [*] [*] [*] [*]

malum, uel illud: nolite seduci, corrumpunt mores bonos
conloquia mala. et quomodo inter haec asseris acceptum
gratiae donum nullo modo periclitari, cum legas insitum
moribus bonum a malo posse corrumpi? numquid otii
erit, ut obtineatur, quod apostolus dicit: in omnibus tribulationem
patimur, sed non angustamur, aporiamur,
sed non destituimur, persecutionem patimur, sed non
derelinquimur, deicimur, sed non perimus, et quod alio
loco dicit: mihi autem mundus crucifixus est et ego
mundo? si haec atque huiusmodi, quibus scripturae sanctae
plenae sunt, per otium conparantur, cur non ab omnibus obtinentur?
multum et remunerati gloriae et remuneratoris iustitiae
derogabitur, si summi et inlustres uiri per quietem et
desidiam coronantur. et ubi est illud propheticum: propter
uerba labiorum tuorum ego custodiui uias duras? si
procuratio inquirendae salutis otiosum negotium est, communis
et generalis et lata est uirtutis uia, ergo mentiuntur euangelia,
cum dicunt: quam angusta porta et arta uia, quae ducit
ad uitam, et pauci sunt, qui inueniunt eam. si opera
cessabunt, honorem merita non habebunt, si nihil fuerit in
labore arduum, nihil erit in uirtute pretiosum.

Sed haec ardua uia offendit ignauos et labor deterret otiosos.
non ergo uiolentia praescientis, sed inoboedientia peccantis in
causa est, sicut legimus: perierunt propter iniquitates
suas uelut somnium exsurgentis, et iterum: discedite
a me omnes, qui operamini iniquitatem, et alio loco:
non custodierunt testamentum dei et in lege eius noluerunt
ambulare. non ergo inpossibilitas ab opere iustitiae
hominem reuocat, sed iniquitas et uoluntas. cum autem [*] [*]

apostolus dicat: peccantem coram omnibus argue, nulla ratio
est, qua uel arguendus sit uel condemnandus, qui delinquit inuitus.
sed non ita est. nam cum per prophetam suum dominus
dicat: unumquemque secundum uias suas iudicabo
domus Israel, quicumque succubuit passioni, non praescientia
urguente superatus est, sed peccato blandiente seductus est.
adhuc negantes conatum laboris humani testimonium istud
opponunt: nisi dominus aedificauerit domum, in uanum
laborant, qui aedificant eam. qui hoc inperite obiciunt et
totum homini denegandum credunt, primum secundum sonum
litterae intellectum suum expedire non possunt. numquid enim
dominus per se tantum uelut solitaria procuratione salutem
humani generis administrat? non utique. sed cum corpus per
membra dispositum capitis exsequatur imperium, aedificat (dominus)
domum suam per ecclesiae praesules atque pastores,
per eos, qui dicunt: dei enim adiutores sumus. qui enim
curam suscipit saluandi hominis, adiutor est redemptoris.

Aedificat ergo domum hanc dominus per sanctos suos et
sancti per dominum suum. aedificatur\' ecclesia per eum, qui
dixit: ut sapiens architectus fundamentum posui. numquid
aliter aedificatam cognoscis ecclesiam, quam per labores
et officia sacerdotum, per ministeria et exempla sanctorum,
per apostolorum uirtutes et martyrum mortes ? sed inter haec
cum usque ad omnium malorum tolerantiam uitaeque iacturam
laborare debeat famulus, ad dominum tamen semper est referendus
laboris effectus. qui uero uel initium operis sibi praesumit
adrogare uel finem, ad illum merito dicitur: nisi dominus
aedificauerit domum, in uanum laborant, qui
aedificant eam. ceterum sicut ab homine indefessae seruitutis
expectanda deuotio est, ita operis consummati domino [*] [*] [*]

est deputanda perfectio, cuius dona ille solus non habuit, qui
seruare neglexit. nam et ille seruus se accepisse cognouit, qui
commissum sibi talentum negotio salutis duplicare contempsit,
sed terrae potius otio languente mandauit. sed et Saul gratiam
dei a Samuele unctus accepit et munificentiam specialem regalemque
potentiam sub conditione hac, ne a praeceptis dei declinaret,
obtinuit. et qui lucos et fana cum pythonibus suis
magistro sacerdote subuerterat, defuncto eodem cum magistro
fidem perdidit et ad pythonissae postmodum responsa fallentia
conuolauit, qui se ad deum pertinere potuisse idolorum subuersione
monstrauerat.