Passio Agaunensium Martyrum (2-5)

Sub Maximiano qui Romanae reipublicae cum Diocletiano
collega imperium tenuit per diuersas fere prouincias
laniati aut interfecti martyrum populi. idem namque Maximianus
sicut auaritia, libidine, crudelitate, ceterisque uitiis
obsessus furebat, ita etiam exsecrandis gentilium ritibus
deditus et erga deum caeli profanus impietatem suam ad
extinguendum Christianitatis nomen armauerat. si qui tunc
dei ueri cultum profiteri audebant, sparsis usquequaque
militum turmis uel ad supplicia uel ad necem rapiebantur, ac
uelut uagatione barbaris gentibus data prorsus in religionem
arma conmouerat. erat eodem tempore in exercitu legio [*]

militum, qui Thebaei appellabantur. legio autem uocabatur
quae tunc sex milia ac sexcentos uiros in armis habebat.
hi in auxilium Maximiano ab Orientis partibus acciti uenerant,
uiri in rebus bellicis strenui et uirtute nobiles, sed nobiliores
fide; erga imperatorem fortitudine, erga Christum deuotione
certabant. euangelici praecepti etiam sub annis non inmemores
reddebant quae dei erant deo, et quae Caesaris Caesari
restituebant. itaque cum et hi sicut ceteri militum ad pertrahendam
Christianorum multitudinem destinarentur, soli
crudelitatis ministerium detrectare ausi sunt atque huius modi
praeceptis se obtemperaturos negant. Maximianus non longe
aberat; nam se circa Octodorum itinere fessus tenebat, ubi
cum ei per nuntios delatum esset legionem hanc aduersum
mandata regia rebellem in Agaunensibus angustiis substitisse,
in furorem instinctu indignationis exarsit. sed mihi priusquam
reliqua conmemorem, situs loci eius relationi inserendus
uidetur.

Agaunus sexaginta ferme milibus a Genauensi urbe
abest, quattuordecim uero milibus distat a capite Lemanni
lacus quem influit Rhodanus. locus ipse iam inter Alpina
iuga in ualle situs est ad quem pergentibus difficili transitu
asperum atque artum iter panditur. infestus namque Rhodanus
saxosi montis radicibus uix peruium uiantibus aggerem
reliquit. euictis transmissisque angustiarum faucibus subito
nec exiguus inter montium rupes campus aperitur. in hoc
legio sancta consederat. igitur, sicut supra diximus, cognito
Maximianus Thebaeorum responso praecipiti ira feruidus ob [*]

neglecta imperia decimum quemque ex eadem legione gladio
feriri iubet, quo facilius ceteri regiis praeceptis territi metu
cederent, redintegratisque mandatis edicit ut reliqui in persecutionem
Christianorum cogantur. ubi uero ad Thebaeos
denuntiatio iterata peruenit cognitumque ab eis est iniungi
sibi rursum exsecutiones profanas, uociferatio - passim ac
tumultus in castris exoritur adfirmantium numquam se ulli
in haec tam sacrilega ministeria cessuros, idolorum se profana
semper detestatos, Christianis se inbutos, sacrae et diuinae
religionis cultu institutos unum se aeternitatis deum colere;
extrema experiri satius esse quam aduersum Christianam
fidem uenire. his deinde conpertis Maximianus omni belua
. cruentior rursus ad ingenii sui saeuitiam redit atque imperat,
ut iterum decimus eorum morti detur et ceteri nihilo minus
ad haec quae spernerent conpellerentur. quibus iussis denuo
in castra perlatis segregatus atque percussus est qui decimus
sorte obuenerat; reliqua uero se militum multitudo mutuo
sermone instigabat, ut in tam praeclaro opere persisteret.

Incitamentum tamen maximum fidei in illo tempore
penes sanctum Mauricium fuit primicerium tunc, sicut traditur,
legionis eius qui cum Exuperio, ut in exercitu appellant,
campi doctore et Candido senatore militum accendebat exhortando
singulos et monendo fideliumque conmilitonum etiam [*]

martyrum exempla ingerens; pro sacramento Christi, pro
diuinis legibus, si ita necessitas ferret, omnibus et moriendum
suadebat sequendosque admonebat socios illos et contubernales
suos qui iam in caelum praecesserant; flagrabat enim
iam tunc in beatissimis uiris martyrii gloriosus ardor. his
itaque primoribus suis atque auctoribus animati Maximiano
insania adhuc aestuanti mandata mittunt, sicut pia, ita et
fortia quae feruntur fuisse in hunc modum:

Milites sumus, imperator, tui, sed tamen serui, quod libere
confitemur, dei. tibi militiam debemus, illi innocentiam. a te
stipendium laboris accepimus, ab illo uitae exordium sumpsimus.
sequi imperatorem in hoc nequaquam possumus, ut
auctorem negemus deum, utique auctorem nostrum, deum
auctorem uelis nolis tuum. si non in tam funesta conpellimur,
ut hunc offendamus, tibi, ut fecimus hactenus,
adhuc parebimus; sin aliter, illi parebimus potius quam tibi.
offerimus nostras in quemlibet hostem manus, quas sanguine
innocentium cruentare nefas ducimus. dexterae istae pugnare
aduersum impios atque inimicos sciunt, laniare pios et ciues
nesciunt. meminimus nos pro ciuibus potius quam aduersum
ciues arma sumpsisse. pugnauimus semper pro iustitia, pro
pietate, pro innocentium salute; haec fuerunt hactenus nobis,
pretia periculorum. pugnauimus pro fide. quam quo pacto
conseruabimus tibi, si hanc deo nostro non exhibemus ?
iurauimus primum in sacramenta diuina; iurauimus deinde in [*]

sacramenta regia, nihil nobis de secundis credas necesse est,.
si prima perrumpimus. Christianos ad poenam per nos requiri
iubes. iam tibi ex hoc alii requirendi non sunt, habes hic
nos confitentes deum patrem auctorem omnium et filium eius
Iesum Christum deum credimus. uidimus laborum periculo
rumque nostrorum socios nobis quoque eorum sanguine
aspersis trucidari ferro et tamen sanctissimorum conmilitonum
mortes et fratrum funera non fleuimus, non doluimus, sed
potius laudauimus et gaudio prosecuti sumus, quia digni
habiti essent pati pro domino deo eorum. et nunc non nos
uel haec ultima uitae necessitas in rebellionem coegit, non nos
aduersum te, imperator, armauit ipsa saltim quae fortissima
est in periculis desperatio. tenemus ecce arma et non
resistimus, quia mori quam occidere satis malumus et innocentes
interire quam noxii uiuere praeoptamus. si quid in
nos ultra statueris, si quid adhuc iusseris, si quid admoueris,
ignes, tormenta, ferrum, subire parati sumus. Christianos nos
fatemur, persequi Christianos non possumus.

Cum haec talia Maximianus audisset obstinatosque in
fide Christi cerneret animos uirorum desperans gloriosam
eorum constantiam posse reuocari una sententia interfici
omnes decreuit et rem confici circumfusis militum agminibus
iubet. qui cum missi ad beatissimam legionem uenissent.
stringunt in sanctos impium ferrum mori non recusantes uitae
amore. caedebantur itaque passim gladiis non reclamantes
saltim aut repugnantes, sed depositis armis ceruices persecutoribus
praebentes et iugulum percussoribus uel intectum
corpus offerentes. non uel ipsa suorum multitudine, non [*]

armorum munitione elati sunt, ut ferro conarentur adserere
iustitiae causam, sed hoc solum reminiscentes se illum confiteri
qui nec reclamando ad occissionem ductus est et tamquam
agnus non aperuit os suum, ipsi quoque tamquam
grex dominicus ouium laniari se tamquam ab inruentibus
lupis passi sunt. operta est terra illic procumbentibus in
mortem corporibus piorum, fluxerunt pretiosi sanguinis riui.
quae umquam rabies absque bello tantam humanorum corporum
stragem dedit? quae feritas ex sententia sua tot simul
perire uel reos iussit? ne iusti punirentur, multitudo non
obtinuit cum inultum esse soleat, quod multitudo delinquit.
hac igitur crudelitate inmanissimi tyranni confectus est ille
sanctorum populus qui contempsit rem praesentium ob spem
futurorum. sic interfecta est illa plane angelica legio quae,
ut credimus, cum illis angelorum legionibus iam conlaudat
semper in caelis dominum deum Sabaoth.